Iran: Chiến sự gây thiệt hại hơn 270 tỉ USD, sẽ đòi bồi thường

Trong bối cảnh chiến sự với Nga kéo dài sang năm thứ năm, hạ tầng năng lượng liên tục bị không kích và mùa đông năm nay được dự báo sẽ khắc nghiệt nhất kể từ khi xung đột nổ ra, quyết định bổ nhiệm tân Thủ tướng của Tổng thống Ukraine Zelensky mang lại một thông điệp rõ ràng: năng lực quản trị khủng hoảng lúc này quan trọng không kém kinh nghiệm chính trị.

Theo Hãng tin AFP, ở tuổi 48, ông Sergii Koretskyi có con đường sự nghiệp khá khác biệt so với hầu hết các Thủ tướng Ukraine trước đây. Được đào tạo về kỹ thuật và kinh tế, ông không trưởng thành từ các đảng phái chính trị hay bộ máy nhà nước mà dành hơn hai thập kỷ hoạt động trong lĩnh vực năng lượng.

Bước ngoặt lớn đến vào cuối năm 2022, khi Chính phủ Ukraine tiếp quản hai doanh nghiệp chiến lược là Ukrnafta và Ukrtatnafta từ tài phiệt Ihor Kolomoiskyi. Ông Koretskyi được giao điều hành cả hai công ty trong giai đoạn đầy biến động.

Chỉ sau một thời gian ngắn, Ukrnafta chuyển từ tình trạng thua lỗ kéo dài sang đạt lợi nhuận kỷ lục, tăng sản lượng khai thác, mở rộng hệ thống bán lẻ và trở thành một trong những doanh nghiệp nhà nước nộp thuế lớn nhất.

Thành tích đó giúp ông được lựa chọn làm CEO của Tập đoàn Năng lượng nhà nước Naftogaz từ tháng 5-2025, đúng thời điểm tập đoàn khí đốt lớn nhất Ukraine đối mặt lượng dự trữ khí đốt ở mức thấp kỷ lục sau những sai sót của ban lãnh đạo tiền nhiệm.

Trong hơn một năm điều hành, ông được ghi nhận đã góp phần ổn định hoạt động của Naftogaz và tăng cường nguồn cung khí đốt để chuẩn bị cho mùa đông.

Nhiều chính trị gia và chuyên gia đã đánh giá ông là người giúp duy trì hoạt động của hệ thống năng lượng quốc gia trong hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Chính vì vậy, giới quan sát cho rằng danh tiếng là một "nhà quản lý khủng hoảng" chính là yếu tố quan trọng khiến Tổng thống Zelensky quyết định trao cho ông vị trí đứng đầu chính phủ.

Khác với nhiều quốc gia, Thủ tướng Ukraine không trực tiếp chỉ huy chiến sự. Quyền điều hành các hoạt động quân sự vẫn thuộc về Tổng thống Zelensky và các chỉ huy quân đội.

Thay vào đó, ông Koretskyi sẽ chịu trách nhiệm điều hành bộ máy chính phủ, thúc đẩy các chính sách kinh tế, bảo đảm an sinh xã hội và đặc biệt là duy trì hoạt động của hệ thống năng lượng trong bối cảnh Nga tiếp tục coi đây là mục tiêu tấn công.

Ngay sau khi được Quốc hội phê chuẩn, ông xác định các ưu tiên hàng đầu gồm bảo đảm nguồn cung cho lực lượng phòng vệ, mở rộng năng lực công nghiệp quốc phòng, chuẩn bị cho mùa sưởi sắp tới, hỗ trợ doanh nghiệp, duy trì ổn định kinh tế, sử dụng hiệu quả viện trợ quốc tế và triển khai các chương trình nhà ở cho người dân.

Trong số đó, chuẩn bị cho mùa đông được xem là nhiệm vụ cấp bách nhất.

Mùa đông năm ngoái, hàng triệu người Ukraine rơi vào cảnh mất điện và mất sưởi sau các đợt không kích quy mô lớn của Nga nhằm vào lưới điện.

Hiện tại, Kiev còn phải đối mặt với tình trạng thiếu tên lửa đánh chặn để đối phó các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo của Nga, khiến mối đe dọa đối với hệ thống năng lượng trong mùa đông tới đây càng lớn hơn.

Chính Tổng thống Zelensky cũng nhấn mạnh chuẩn bị cho mùa đông là ưu tiên số một của chính phủ mới.

Nếu kinh nghiệm quản trị doanh nghiệp là lý do giúp ông Koretskyi được lựa chọn, thì chính trường lại có thể trở thành bài kiểm tra khó khăn nhất.

Khác với những người tiền nhiệm, ông chưa từng đảm nhiệm chức vụ trong Chính phủ và cũng không thuộc bất kỳ đảng phái chính trị nào.

Những thách thức đã xuất hiện ngay từ ngày đầu nhậm chức. Cuộc cải tổ nội các của ông Zelensky, trong đó có quyết định miễn nhiệm Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov, đã làm bùng phát các cuộc biểu tình tại nhiều thành phố và khiến một nghị sĩ thuộc phe cầm quyền tuyên bố từ chức.

Bên cạnh đó, Quốc hội Ukraine gần đây cũng không còn dễ dàng thông qua các dự luật như trước. Sự phản đối đối với một số cải cách nhằm mở khóa nguồn tài trợ quốc tế từng suýt khiến các gói hỗ trợ dành cho Kiev bị đình trệ, trong khi nhiều nghị sĩ phàn nàn Chính phủ thiếu trao đổi với Quốc hội.

Giới chống tham nhũng tại Ukraine đánh giá ông Koretskyi có danh tiếng "trong sạch", không vướng các bê bối trong lĩnh vực năng lượng vốn từ lâu bị xem là dễ phát sinh tham nhũng. Tuy nhiên, điều hành một doanh nghiệp và điều hành một quốc gia trong thời chiến là hai bài toán hoàn toàn khác nhau.

Trong bối cảnh Ukraine chuẩn bị bước vào một mùa đông có thể khắc nghiệt nhất kể từ đầu cuộc chiến, ông Sergii Koretskyi sẽ sớm phải chứng minh liệu một "CEO thời chiến" có thể trở thành người chèo lái hiệu quả cả bộ máy chính phủ như kỳ vọng của Tổng thống Zelensky hay không, trang tin Pravda của Ukraine kết luận.

Tin Gốc: Tuổi Trẻ

Dữ liệu tính đến ngày 16/7 cho thấy hơn 130 đám cháy rừng đang hoạt động ở tỉnh bang Ontario tại trung đông Canada, giáp với Mỹ, trong đó ít nhất 60 đám cháy ngoài tầm kiểm soát.

Chính quyền Ontario đã đề nghị chính phủ hỗ trợ thêm, đặc biệt trong việc sơ tán người dân khỏi các cộng đồng ở vùng hẻo lánh bằng máy bay, trực thăng. Cảnh sát tỉnh Ontario cho biết hiện 15 cộng đồng cùng các khu vực lân cận đã được sơ tán.

"Hơn 150 đội cùng gần 50 máy bay chữa cháy đang làm việc suốt ngày đêm để bảo vệ người dân trước những vụ cháy rừng ở phía bắc Ontario", Thủ hiến Doug Ford đăng trên mạng xã hội X.

Khói và bụi từ các đám cháy rừng đã lan sang nước láng giềng Mỹ và gây ảnh hưởng diện rộng. Các bang giáp biên giới Canada như Minnesota, Wisconsin, Michigan và Illinois chịu ảnh hưởng nặng nề nhất, trong khi chất lượng không khí tại khu vực Đông Bắc, bao gồm cả New York, cũng đang xấu đi nhanh chóng.

Tối 16/7, nền tảng theo dõi chất lượng không khí IQAir cho biết Chicago, thuộc bang Illinois, và Detroit, thuộc bang Michigan, thuộc nhóm thành phố ô nhiễm nhất thế giới, trong khi New York cũng nằm trong nhóm có mức ô nhiễm rất cao.

Khói từ các đám cháy bao trùm New York, thành phố đông dân nhất nước Mỹ. Giới chức bang cảnh báo lớp khói này chứa lượng lớn bụi mịn có hại cho sức khỏe người dân trên toàn khu vực đô thị New York và Long Island.

Tình trạng ô nhiễm không khí tại khu vực trung và tây bang New York thậm chí còn nghiêm trọng hơn. Giới chức khuyến cáo người dân hạn chế ra ngoài nếu không cần thiết.

Thị trưởng New York Zohran Mamdani cảnh báo thành phố đang đối mặt "mối đe dọa nghiêm trọng" từ nắng nóng gay gắt kết hợp với chất lượng không khí ở mức nguy hiểm. Thư viện và ga tàu đã phát khẩu trang miễn phí, trong khi hàng trăm trung tâm tránh nóng được mở trên khắp thành phố để phục vụ những người không có điều hòa.

Cơ quan ứng phó tình trạng khẩn cấp thành phố New York cho biết đây có thể trở thành đợt khói mù nghiêm trọng nhất tại New York kể từ năm 2023. Khi đó, bầu trời New York từng chuyển sang màu cam kỳ lạ khi chỉ số chất lượng không khí (AQI) vọt lên mức nguy hiểm 465.

Theo dữ liệu của Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ (EPA), chỉ số AQI tại khu vực Trung Tây trong ngày 16/7 đã vượt xa mức nói trên. Chicago, thành phố Toledo thuộc bang Ohio và nhiều khu vực ở bang Minnesota gần đám cháy ghi nhận AQI vượt 700 vào buổi chiều, trong khi phần lớn khu vực thượng Trung Tây cũng rơi vào mức "nguy hại", cấp cảnh báo cao nhất về chất lượng không khí.

Một trận đấu thuộc giải bóng đá nhà nghề Mỹ (MLS) ở Chicago đã phải hoãn, nhiều địa phương trong khu vực cũng hoãn hoạt động ngoài trời.

Erin Lucey, 38 tuổi, làm việc tại trang trại rau hữu cơ của gia đình ở bang Wisconsin. Sáng 16/7, cô cùng nhiều nhân công vẫn thu hoạch bí ngòi, đậu và dưa chuột trong điều kiện oi bức, phải đeo khẩu trang để lọc bớt khói mù bao phủ khu vực.

"Chúng tôi cảm thấy tức ngực", Lucey nói, thêm rằng khói cháy rừng kết hợp với những đợt nắng nóng khắc nghiệt gần đây và tình trạng đồng ruộng khô hạn khiến mọi thứ trở nên "đáng sợ". "Tất cả chúng tôi đều nghĩ về sự mong manh của việc sản xuất lương thực trong tương lai như thế này và tự hỏi không biết 100 năm nữa nơi đây sẽ ra sao".

Giới chức bang Michigan cho biết tình trạng ô nhiễm nguy hiểm dự kiến kéo dài đến hết ngày 17/7, song lưu ý "mô hình dự báo khói hiện chỉ có thể dự báo trong 48 giờ". Do đó, nhiều khả năng khói vẫn sẽ tồn tại và tiếp tục luân chuyển trong khu vực một thời gian.

Từ đầu năm đến nay, cháy rừng tại Canada đã thiêu rụi ít nhất 1,9 triệu ha, gần bằng diện tích đất nước Slovenia. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn rất nhiều so với mùa cháy rừng kỷ lục năm 2023, khi gần 18 triệu ha rừng trên khắp Canada bị lửa tàn phá.

Tin Gốc: Vnexpress

Rạng sáng 9/7, Mỹ phát động các cuộc không kích mới vào Iran. Tehran cũng đáp trả bằng cách nhắm mục tiêu vào các quốc gia đồng minh của Washington tại Trung Đông.

Dù hai bên từng xảy ra đụng độ trước đó, quy mô các cuộc giao tranh hôm 9/7 dường như lớn hơn về mọi mặt, khi còi báo động vang lên ít nhất ba lần tại Bahrain, nơi đặt trụ sở Bộ tư lệnh Hạm đội 5 của Hải quân Mỹ, cùng với các đợt tên lửa nhắm vào Kuwait và Qatar.

Chiều cùng ngày, còi báo động không kích cũng đã vang lên tại Jordan, nơi có binh sĩ và máy bay chiến đấu Mỹ đồn trú. Mỹ và các đồng minh không nêu thiệt hại trong các cuộc tấn công này.

Một quan chức Iran cáo buộc Mỹ tiếp tục không kích nhằm vào khu vực xung quanh nhà máy điện hạt nhân duy nhất của nước này. Nhiều vụ nổ khác cũng được ghi nhận tại nhiều nơi trên lãnh thổ Iran trong cùng ngày.

Bộ Y tế Iran ngày 9/7 cho biết các cuộc không kích của Mỹ trong hai ngày qua đã khiến ít nhất 14 người thiệt mạng và 78 người khác bị thương. Phần lớn thương vong được cho là thành viên lực lượng vũ trang Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) tuyên bố đã tấn công 90 mục tiêu trên khắp Iran. Các cuộc không kích diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố lệnh ngừng bắn với Iran đã chấm dứt, đồng thời đe dọa sẽ leo thang xung đột nếu các hành vi của Tehran không dừng lại.

Mỹ khẳng định các cuộc không kích nhằm mục đích "làm suy giảm thêm" khả năng của Iran trong việc "đe dọa quyền tự do hàng hải" tại eo biển Hormuz, tuyến đường biển vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu.

Chủ tịch quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, nhà đàm phán chủ chốt của Tehran, đã tỏ rõ thái độ cứng rắn trước những động thái của Mỹ.

"Nước Mỹ vẫn chưa học được bài học rằng hành vi bắt nạt và bội ước sẽ phải trả giá. Hãy để tôi nói rõ ràng nếu tấn công, các vị sẽ bị đáp trả", ông viết trong bài đăng trên mạng xã hội X sáng 9/7.

Trong vài tháng qua, ông Trump nhiều lần đe dọa Tehran, kể cả khả năng nối lại chiến tranh toàn diện, rồi sau đó lại xuống thang. Tuy nhiên, ông dường như đang mất kiên nhẫn. Lãnh đạo Mỹ đang chịu sức ép rất lớn phải chấm dứt cuộc chiến, vốn đã gây tổn thất nghiêm trọng cho kinh tế toàn cầu và tạo ra cú sốc nguồn cung dầu lớn nhất từ trước tới nay.

Những hệ lụy chính trị mà cuộc chiến gây ra bên trong nước Mỹ đã làm suy giảm sự ủng hộ ngay cả trong nội bộ đảng Cộng hòa cũng như những người trung thành với phong trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA). Xung đột có nguy cơ phủ bóng lên cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, điều mà nhiều thành viên đảng Cộng hòa lo ngại.

Iran cũng đang rơi vào thế khó, theo Brad Lendon, nhà bình luận của CNN. Ngay từ đầu, nhiều thành viên cứng rắn ở Iran đã phản đối thỏa thuận tạm thời với Mỹ. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Iran cũng hiểu nền kinh tế nước này đang lao đao và họ không thể đối đầu trực diện với sức mạnh quân sự của Mỹ.

"Điều họ có thể làm là sử dụng con bài chiến lược quan trọng nhất, eo biển Hormuz, để gia tăng sức ép", Lendon nhận xét.

Jessie Yeung, nhà phân tích cấp cao của CNN, dẫn lời chuyên gia cho hay những đợt tấn công mới của Mỹ khó có thể vô hiệu hóa năng lực của Iran trong việc khống chế hoạt động hàng hải tại Hormuz.

Hoạt động giao thương đã có phần khởi sắc kể từ khi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận tạm thời vào tháng trước, trong đó có điều khoản mở lại eo biển Hormuz. Công ty dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence ngày 9/7 cho biết số liệu sơ bộ cho thấy ít nhất 576 tàu thuyền đã đi qua eo biển này trong tháng 6, so với con số 233 tàu trong tháng 5.

Trước khi xung đột bùng phát, hơn 3.100 lượt tàu qua lại eo biển Hormuz trong tháng 6/2025, theo Lloyd's List Intelligence.

Các vụ tấn công vào tàu thuyền, cùng mối đe dọa thường trực từ giao tranh, gần như đã làm tê liệt giao thông qua tuyến hàng hải trong suốt thời gian xung đột, khiến giá dầu tăng phi mã, kéo theo chi phí lương thực và các nhu yếu phẩm khác tăng vọt.

"Tình hình hiện tại làm dấy lên lo ngại rằng khu vực có thể một lần nữa rơi vào cuộc chiến tranh tổng lực kéo theo nhiều quốc gia, đồng thời làm tê liệt hoạt động vận chuyển năng lượng qua eo biển Hormuz, vốn được xem là huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu", Jon Gambrell, nhà bình luận của AP, cho hay.

Idrees Kahloon, nhà phân tích của The Atlantic, cho hay trong những tháng qua, các nền kinh tế trên toàn cầu đã tìm cách xoay xở để thích nghi với những biến động từ xung đột. Khác với báo cáo đầy bi quan hồi tháng 4 về nguy cơ suy thoái toàn cầu, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) ngày 8/7 nhận định "nền kinh tế thế giới nhìn chung cho đến nay đã chống chịu cú sốc từ cuộc chiến tốt hơn dự báo".

IMF hiện dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu đạt 3% trong năm nay, thấp hơn so với mức ước tính 3,3% trước khi chiến sự bùng phát. Lạm phát toàn cầu được dự báo ở mức 4,7%, chủ yếu do giá dầu và khí đốt tăng vì chiến tranh.

Tuy nhiên, Kahloon cho rằng trạng thái xung đột "lúc dừng lúc tái diễn" hiện tại có thể kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng. Không chỉ tác động tới nguồn cung năng lượng, eo biển Hormuz còn là tuyến vận chuyển quan trọng đối với nhiều nguyên liệu phục vụ sản xuất phân bón nông nghiệp.

Giá phân bón đã tăng mạnh trong thời gian diễn ra xung đột Iran. Nếu giá tiếp tục leo thang, IMF cảnh báo Nam Á và khu vực châu Phi cận Sahara có thể phải đối mặt với tình trạng thiếu lương thực nghiêm trọng.

Idrees Kahloon cho hay điều đáng lo hơn là chiến tranh thường thúc đẩy lạm phát và nợ công tăng cao, buộc các ngân hàng trung ương của các nền kinh tế lớn phải tăng lãi suất để kiềm chế lạm phát, qua đó làm chậm tăng trưởng.

Câu hỏi đặt ra lúc này là liệu căng thẳng có thể được hạ nhiệt hay sẽ bùng phát thành cuộc chiến toàn diện.

AP dẫn lời một quan chức tình báo khu vực tham gia tiến trình hòa giải cho biết xung đột đã bước vào giai đoạn đặc biệt nhạy cảm khi tình trạng mất lòng tin giữa hai bên ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, các cuộc trao đổi cấp cao vẫn diễn ra liên tục nhằm cứu vãn lệnh ngừng bắn.

Michael Eisenstadt, cựu chuyên gia phân tích quân sự Mỹ, hiện là giám đốc Chương trình Nghiên cứu Quân sự và An ninh thuộc Viện Washington về Chính sách Cận Đông, cũng nhận định cánh cửa đối thoại vẫn mở.

"Việc tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn hết hiệu lực chỉ là một phần của chiến thuật đàm phán", Eisenstadt nói.

Ông Trump từ lâu ưa thích đàm phán từ vị thế áp đảo và có thể đang tìm cách tạo thêm lợi thế bằng các đợt không kích mới.

"Điều này rõ ràng giống như nỗ lực nhằm gia tăng sức ép quân sự nhưng vẫn chưa khép cánh cửa ngoại giao", Ali Vaez, giám đốc phụ trách Iran tại tổ chức International Crisis Group, nhận xét.

Ông cũng cho rằng Iran vẫn có đủ lý do để quay lại bàn đàm phán, bởi nước này rất cần nguồn hỗ trợ kinh tế đã được hứa hẹn trong thỏa thuận tạm thời.

Tuy nhiên, ông cảnh báo chiến thuật đàm phán bằng sức ép là trò chơi nguy hiểm. "Đến một lúc nào đó, chiến dịch gây sức ép có thể tự vượt khỏi tầm kiểm soát và biến thành chính cuộc chiến mà ban đầu nó được triển khai để ngăn chặn", ông nói.

Tin Gốc: Vnexpress