Đài NPR ngày 30/3 dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên tiết lộ về tổn thất tại căn cứ Prince Sultan ở Arab Saudi sau đòn tập kích bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) do Iran tiến hành cuối tuần trước. Theo đó, hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry đã bị hư hại và hơn 10 quân nhân bị thương, một số ca thuộc diện chấn thương nghiêm trọng.
Quan chức này không đề cập đến phi đội máy bay tiếp dầu đồn trú ở sân bay Prince Sultan, dù thông tin ban đầu cho thấy một số chiếc cũng bị trúng đòn.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm, cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, đến nay vẫn chưa lên tiếng về cuộc tấn công.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cùng ngày khẳng định mục tiêu trong đòn tập kích căn cứ Prince Sultan là lực lượng Mỹ đang đồn trú tại đây, chứ không nhằm gửi thông điệp đe dọa Arab Saudi. Ông nhấn mạnh Tehran tôn trọng Riyadh và xem nước này là “quốc gia anh em”.
“Hãy nhìn rõ chúng tôi đã làm gì với máy bay chỉ huy trên không của đối phương. Đã đến lúc các nước khu vực xua đuổi lực lượng Mỹ”, Ngoại trưởng Iran cho hay.
Wall Street Journal ngày 28/3 dẫn lời các quan chức Mỹ và Arab Saudi giấu tên cho biết máy bay E-3 Sentry nằm trong số phi cơ trúng đòn trong cuộc tập kích của Iran. Reuters dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu vấn đề cho biết ngoài chiếc E-3, đòn tấn công đã khiến 12 binh sĩ Mỹ bị thương và hàng loạt máy bay tiếp dầu bị hư hại.
Hình ảnh hiện trường và ảnh vệ tinh chụp căn cứ Prince Sultan được công bố sau đó cho thấy chiếc E-3G Sentry mang số đuôi 81-0005, thuộc biên chế Không đoàn Chỉ huy trên không số 552 của không quân Mỹ, gần như đã bị phá hủy hoàn toàn.
E-3 Sentry được ví như “máy bay mắt thần” nhờ khả năng phát hiện phi cơ từ khoảng cách hàng trăm km. Đây là mẫu máy bay phát triển từ khung thân phi cơ chở khách Boeing 707, nổi bật với đĩa radar lớn trên lưng.
Không quân Mỹ từng sở hữu lượng lớn máy bay E-3, nhưng chỉ còn 16 chiếc trong biên chế trước khi xung đột bùng phát và không phải phi cơ nào cũng có thể cất cánh vào thời điểm bất kỳ. Tỷ lệ sẵn sàng làm nhiệm vụ trung bình của phi đội E-3 Mỹ trong năm tài chính 2024 là 55,68%, tức là chỉ có khoảng 8-9 máy bay đủ khả năng cất cánh khi có lệnh.
Ngoài thiệt hại về tài chính, với mỗi máy bay E-3G có giá ước tính hơn 500 triệu USD, giới chuyên gia đánh giá sự việc có nguy cơ làm suy giảm năng lực kiểm soát chiến trường của không quân Mỹ.
Chỉ một chiếc E-3 bị loại khỏi vòng chiến cũng khiến phi đội Sentry ngày càng quá tải và giảm độ linh hoạt trong kế hoạch tác chiến.
Số máy bay còn lại sẽ phải làm nhiệm vụ trong thời gian dài hơn và tần suất cao hơn để bù đắp khoảng trống, gây áp lực lớn về mặt sức khỏe và tinh thần đối với quân nhân, cũng như tăng tốc độ hao mòn khí tài và tỷ lệ hỏng hóc. Nếu duy trì tần suất làm nhiệm vụ hiện tại, không quân Mỹ sẽ đối mặt với lỗ hổng phòng thủ, gây nguy cơ để lọt mối đe dọa từ đối phương.
“Mất một chiếc E-3 là diễn biến rất nghiêm trọng, do mẫu máy bay này đóng vai trò quan trọng trong phát hiện các đợt tập kích của đối phương và điều phối hoạt động tác chiến trên nhiều mặt trận”, Rogoway nhận xét.
Cuộc đua trí tuệ nhân tạo (AI) toàn cầu đang bước vào một giai đoạn mới.
Theo Hãng tin Bloomberg, OpenAI, Meta và xAI đồng loạt tung ra các mô hình AI mới trong tuần qua với điểm chung là nhấn mạnh hiệu quả kinh tế và khả năng vận hành với chi phí thấp hơn. Thay vì chỉ quảng bá sức mạnh xử lý, các công ty đang cố gắng chứng minh rằng AI có thể trở thành một công cụ đủ rẻ để triển khai trên quy mô lớn.
Sự thay đổi này phản ánh thực tế rằng nhiều tập đoàn công nghệ đã đầu tư đáng kể vào AI nhưng vẫn chưa nhìn thấy lợi nhuận tương xứng. Trong khi đó, áp lực về chi phí xây dựng trung tâm dữ liệu, mua chip và mở rộng hạ tầng ngày càng lớn.
Trong vòng chưa đầy một tuần, hàng loạt mô hình AI mới đã xuất hiện trên thị trường. OpenAI giới thiệu thế hệ GPT mới, xAI chuẩn bị tung ra phiên bản Grok mới hợp tác với Anysphere-công ty đứng sau công cụ lập trình Cursor, còn Meta công bố Muse Spark 1.1, mô hình đầu tiên mà hãng bắt đầu thu phí theo lượng sử dụng. Giới quan sát cho rằng các mô hình AI mới đang đưa thị trường AI thành một "cuộc đua xuống đáy về giá", khi cả ba hãng đều sử dụng thông điệp chung là hiệu quả chi phí để quảng bá sản phẩm mới.
Theo trang Barron's, Meta đang bán mô hình AI Muse Spark 1.1 với mức giá thấp hơn một số sản phẩm cao cấp của OpenAI. Điều này cho thấy công ty của tỉ phú Mark Zuckerberg không chỉ cạnh tranh về công nghệ mà còn muốn thu hút khách hàng bằng chi phí sử dụng rẻ hơn.
Business Insider dẫn lời ông Zuckerberg cho biết Meta theo đuổi chiến lược định giá "rất thấp" cho các sản phẩm AI mới.
Cụ thể, công ty thu 1,25 USD cho mỗi triệu token đầu vào và 4,25 USD cho mỗi triệu token đầu ra. Token là đơn vị dùng để đo lượng dữ liệu mà mô hình AI xử lý, chẳng hạn như văn bản, câu lệnh hoặc câu trả lời.
Meta kỳ vọng mức giá thấp sẽ khuyến khích nhiều doanh nghiệp và nhà phát triển đưa AI vào hoạt động hằng ngày, qua đó giúp hãng mở rộng thị phần trước các đối thủ như OpenAI, Google và Anthropic.
Đằng sau cuộc cạnh tranh về giá là áp lực những khoản đầu tư khủng vào hạ tầng AI. Theo Reuters, Meta dự kiến chi từ 125-145 tỉ USD cho cơ sở hạ tầng AI trong năm nay. Công ty đặt mục tiêu nâng công suất tính toán từ 7 gigawatt vào cuối năm 2026 lên 14 gigawatt trong năm 2027.
Trong khi đó, Meta đã chi hơn 200 tỉ USD cho AI và cam kết đầu tư thêm khoảng 600 tỉ USD đến năm 2028. Tuy nhiên, việc thu phí trực tiếp từ các công cụ AI mới chỉ bắt đầu trong thời gian gần đây.
Trong khi đó, OpenAI cũng đang đối mặt với áp lực tài chính ngày càng lớn. Công ty dự kiến tiếp tục chi hàng chục tỉ USD mỗi năm để mở rộng trung tâm dữ liệu, phát triển chip riêng và huấn luyện các mô hình thế hệ mới.
Sự chuyển dịch từ cuộc đua về sức mạnh sang cuộc đua về chi phí phản ánh những thay đổi trong nhu cầu của khách hàng.
Theo Bloomberg, sau giai đoạn bùng nổ ban đầu của ChatGPT và AI tạo sinh, nhiều doanh nghiệp bắt đầu đặt câu hỏi về các khoản đầu tư lớn vào AI.
"Các công ty đang chi tiêu nhiều hơn rất nhiều so với trước đây. Khi thấy chi phí vượt tầm kiểm soát, họ bắt đầu đặt câu hỏi về hiệu quả", chuyên gia Gil Luria, lãnh đạo bộ phận nghiên cứu công nghệ tại công ty tư vấn DA Davidson, nhận định.
Điều đó buộc các công ty phát triển AI phải tìm cách giảm chi phí tính toán, hạ giá dịch vụ và chứng minh giá trị thực tế của công nghệ. Các nhà phân tích cho rằng lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ không chỉ nằm ở việc ai sở hữu mô hình mạnh nhất, mà còn ở khả năng cung cấp dịch vụ AI với mức giá đủ thấp để doanh nghiệp có thể triển khai trên diện rộng.
Theo Axios, Meta đang đặt cược rằng mô hình kinh doanh mới kết hợp giữa quảng cáo, dịch vụ doanh nghiệp và thu phí sử dụng AI sẽ giúp công ty thu hồi khoản đầu tư khổng lồ vào hạ tầng tính toán.
Tuy nhiên, việc giảm giá mạnh cũng tiềm ẩn rủi ro đối với lợi nhuận trong ngắn hạn, đặc biệt khi các công ty vẫn phải tiếp tục chi hàng trăm tỉ USD để xây dựng trung tâm dữ liệu và mua phần cứng mới.
Rạng sáng qua (8.4), chưa đầy 2 giờ trước hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra với Iran, ông viết trên mạng xã hội Truth Social rằng nước này đồng ý thỏa thuận ngừng bắn trong 2 tuần với Iran để tiến hành đàm phán.
Cụ thể, Tổng thống Trump cho biết phía trung gian là Pakistan đề xuất Mỹ tạm dừng "tấn công hủy diệt" nhắm vào Iran với điều kiện Tehran đồng ý mở hoàn toàn, ngay lập tức và an toàn eo biển Hormuz. Và Tổng thống Trump đã đồng ý tạm ngừng ném bom và tấn công Iran trong thời gian hai tuần. Theo ông, Mỹ "đã đạt được và vượt qua tất cả các mục tiêu quân sự, và đang tiến rất xa để đạt thỏa thuận dứt khoát về hòa bình lâu dài với Iran và hòa bình ở Trung Đông". "Chúng tôi đã nhận được đề xuất 10 điểm từ Iran, và tin rằng đó là cơ sở khả thi để đàm phán. Hầu hết các điểm bất đồng trước đây đã được Mỹ và Iran nhất trí, nhưng cần 2 tuần để hoàn tất và thực hiện thỏa thuận", ông Trump viết thêm.
Sau đó, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 2 tuần là "một chiến thắng cho Mỹ", đồng thời ca ngợi những nỗ lực của quân đội nước này trong cuộc chiến với Iran.
Cùng ngày 8.4, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao của Iran tuyên bố nước này đã giành được một thắng lợi lớn và buộc Mỹ phải chấp nhận kế hoạch 10 điểm của Tehran. Theo đó, kế hoạch 10 điểm của Iran "nhấn mạnh các vấn đề cơ bản" như "việc đi lại an toàn qua eo biển Hormuz dưới sự điều phối của Lực lượng Vũ trang Iran". Tehran cho rằng điều này mang lại cho Iran "vị thế kinh tế và địa chính trị độc nhất vô nhị".
Thực tế, việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn giữa hai bên ngay trước thời điểm trước hạn chót mà Tổng thống Trump đưa ra đã đem đến tín hiệu tích cực cho thế giới, nhất là vấn đề kinh tế. Cùng ngày 8.4, giá dầu WTI lẫn Brent đều giảm sâu khoảng 18%, lần lượt còn 93,73 USD/thùng và 92,5 USD/thùng (theo giá cập nhật tối qua). Không những vậy, thị trường chứng khoán Mỹ cũng tăng điểm. Theo CNN, chỉ số Dow Jones tăng vọt 1.374 điểm (tương đương 2,95%), S&P 500 tăng 2,56% và Nasdaq Composite tăng 3,46%.
Dự kiến, ngay trong ngày 10.4 sắp tới, Mỹ và Iran sẽ cử phái đoàn đến Islamabad (Pakistan) để đàm phán. Dù xung đột đã xuống thang đáng kể nhờ thỏa thuận ngừng bắn, nhưng để Mỹ và Iran đồng thuận với nhau thì lại rất khó khăn. Điển hình, một trong 10 điểm mà Iran đưa ra như điều kiện hòa bình là Iran có thể tiếp tục chương trình làm giàu uranium. Tuy nhiên, đây cũng là lằn ranh của phía Mỹ. Liên quan vấn đề này, viết trên mạng xã hội Truth Social tối qua (8.4, theo giờ VN), Tổng thống Trump nhấn mạnh sẽ không có chuyện Mỹ đồng ý cho Iran tiếp tục làm giàu uranium. Không những vậy, chủ nhân Nhà Trắng còn tuyên bố Iran phải phối hợp để dỡ bỏ chương trình hạt nhân.
Trong khi đó, ngược lại thì Iran cũng từng chỉ trích yêu cầu 15 điểm của Mỹ - bao gồm việc Tehran phải dỡ bỏ chương trình hạt nhân - là "đòi hỏi quá mức, vô lý và phi logic". Thực tế, dù nhiều nhà lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, nhưng giới phân tích chỉ ra rằng những người theo đường lối cứng rắn vẫn đang hoàn toàn kiểm soát chế độ cầm quyền tại Iran. Nên Tehran khó lùi bước trong quá trình đàm phán.
Bên cạnh đó, yêu cầu 10 điểm của Tehran cũng đặt ra việc ngừng tấn công lực lượng Hezbollah ở Li Băng. Nhưng điều này lại lệ thuộc rất nhiều vào Israel nên triển vọng rất thấp, nhất là trong bối cảnh Tel Aviv đang muốn hủy diệt hoàn toàn lực lượng Hezbollah giữa lúc Iran đang gặp khó khăn trong việc tiếp ứng cho Hezbollah.
Hành tinh được đề cập có tên WASP-121b, thuộc nhóm sao Mộc siêu nóng và được xếp vào danh sách các hành tinh khắc nghiệt nhất nằm ngoài hệ mặt trời cho đến thời điểm này, theo báo cáo đăng trên chuyên san Nature Astronomy.
WASP-121b, cũng là hành tinh khổng lồ khí, đang quay quanh sao trung tâm ở khoảng cách cực gần, với một năm chỉ vỏn vẹn 30 giờ rưỡi và bị khóa chặt một mặt về phía sao chủ.
Dưới tác động của lực hấp dẫn từ sao trung tâm, WASP-121b không giữ được hình cầu như các hành tinh bình thường, mà bị kéo giãn thành hình dạng của quả bóng bầu dục.
Với khoảng cách này, nhiệt độ ở phần ban ngày của hành tinh cao đến mức làm bốc hơi các kim loại. Còn phần đêm tối vĩnh cửu lại có mưa hồng ngọc và lam ngọc.
Để rút ra kết luận trên, các nhà thiên văn học đã nhờ đến kính James Webb quan sát khí quyển của WASP-121 b khi hành tinh di chuyển ngang qua sao trung tâm.
"Với năng lực quan sát chưa từng có, kính James Webb mang đến cho chúng ta những thông tin chi tiết nhất từ trước đến nay về các hành tinh xa xôi", theo tác giả báo cáo Cyril Gapp của Viện Max Planck về Thiên văn (Đức).
Nhà khoa học Gapp cho hay bằng cách đo lường sự thay đổi của khả năng hấp thụ ánh sáng trong lúc WASP-121b quay quanh trục, đội ngũ của ông đã có thể nghiên cứu khí quyển của hành tinh theo từng kinh độ.
Báo cáo nêu rõ kỹ thuật quan sát mới của đội ngũ chuyên gia Đức có thể được áp dụng trong lúc nghiên cứu các hành tinh siêu nóng, cho phép các nhà thiên văn học so sánh điều kiện khí quyển trong phạm vi rộng hơn đối với các thế giới xa xôi.
