Đài truyền hình nhà nước Iran IRIB hôm nay 27/5 đưa tin, Tehran đã có được bản dự thảo khung thỏa thuận ban đầu, không chính thức, về một bản ghi nhớ với Mỹ nhằm chấm dứt xung đột giữa hai bên.
Cụ thể, bản ghi nhớ đang được đàm phán giữa Iran và Mỹ sẽ yêu cầu lực lượng quân sự Mỹ rút khỏi khu vực lân cận Iran và dỡ bỏ lệnh phong tỏa các cảng của Iran.
“Đổi lại, Iran cam kết khôi phục số lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz về mức trước xung đột trong vòng một tháng”, truyền thông Iran cho biết.
Theo IRIB, Iran sẽ quản lý giao thông hàng hải qua eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với nguồn cung dầu mỏ toàn cầu, với sự hợp tác của Oman. Tuy nhiên, các tàu quân sự không nằm trong thỏa thuận này.
Truyền thông Iran cho biết thêm rằng khuôn khổ của thỏa thuận vẫn chưa được hoàn thiện, và Tehran sẽ không thực hiện bất kỳ bước nào nếu không có “xác minh cụ thể”.
Theo IRIB, các cuộc đàm phán “đang diễn ra qua lại và cả hai bên đều đang tinh chỉnh nội dung của dự thảo văn bản”.
Nếu đạt được thỏa thuận cuối cùng trong vòng 60 ngày, bản ghi nhớ sẽ được thông qua dưới hình thức một nghị quyết ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, theo IRIB.
Mỹ hiện chưa đưa ra bình luận nào về báo cáo của Iran.
Bản ghi nhớ này, được xem như một lộ trình cho các cuộc đàm phán trong tương lai về các vấn đề như chương trình hạt nhân của Iran và các lệnh trừng phạt quốc tế đối với Iran, đang được đàm phán với vai trò trung gian của Pakistan.
Trước đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối ngày 23/5 thông báo thỏa thuận hòa bình tiềm năng với Iran “phần lớn đã đàm phán xong”.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio hôm 24/5 cho biết, một thỏa thuận nhằm chấm dứt xung đột với Iran có thể sẽ thành hình “ngay hôm nay”. Tuy nhiên, không lâu sau đó, Tổng thống Trump cho biết, ông đã chỉ đạo đoàn đàm phán của Mỹ không vội ký thỏa thuận với Iran vì “thời gian đang đứng về phía chúng ta”.
Các nguồn tin cho hay, theo dự thảo thỏa thuận đình chiến giữa Mỹ và Iran, 2 bên sẽ gia hạn ngừng bắn 60 ngày. Trong thời gian này, eo biển Hormuz sẽ được mở cửa trở lại, Iran sẽ có thể tự do bán dầu và các cuộc đàm phán sẽ được tiến hành nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Iran.
Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ lệnh phong tỏa đối với các cảng biển của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt để cho phép Iran tự do bán dầu.
Bản dự thảo thỏa thuận cũng bao gồm các cam kết từ phía Iran về việc không bao giờ theo đuổi vũ khí hạt nhân, đồng thời tiến hành đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium và loại bỏ kho dự trữ uranium đã được làm giàu ở cấp độ cao của nước này.
Chủ nhiệm Ủy ban An ninh Quốc gia và Chính sách Đối ngoại của Quốc hội Iran Ebrahim Azizi tuần này đã vạch ra các điều kiện để Iran tiếp tục tiến trình đàm phán hòa bình với Mỹ. Ông nói, Mỹ phải thực hiện 5 biện pháp xây dựng lòng tin để tiến trình được tiếp tục.
Ông cho biết các biện pháp này bao gồm: chấm dứt xung đột trên tất cả các mặt trận, đặc biệt là ở Li Băng, đi kèm các cam kết bảo đảm rằng cuộc chiến sẽ không tái diễn; dỡ bỏ lệnh phong tỏa đường hàng hải; chấp thuận các sắp xếp của Iran đối với eo biển Hormuz; đình chỉ các lệnh trừng phạt dầu mỏ; và giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Iran.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cho hay, các cuộc đàm phán gián tiếp với Mỹ đang tập trung vào việc chấm dứt giao tranh trên tất cả các mặt trận, và vấn đề hạt nhân hay việc quản lý eo biển Hormuz không nằm trong chương trình thảo luận.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố eo biển Hormuz cuối cùng sẽ được khơi thông bằng cách này hoặc cách khác. Iran về cơ bản đã kiểm soát eo biển này kể từ khi xung đột bùng phát.
Đài Al Jazeera ngày 1-6 dẫn lời một quan chức Mỹ tiết lộ Washington đã soạn thảo lộ trình giảm leo thang giữa Israel và Hezbollah, đồng thời cho hay Ngoại trưởng Marco Rubio đã có các cuộc hội đàm riêng với Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.
Trong cuộc trao đổi với Ngoại trưởng Mỹ, Tổng thống Aoun đã cố gắng thúc đẩy đề xuất để đạt được thỏa thuận.
Tuy nhiên Chủ tịch Quốc hội Lebanon Nabih Berri lại “đổ trách nhiệm” lên Israel và yêu cầu nước này phải ngừng nổ súng trước, theo Hãng tin Reuters.
Theo lộ trình trên, Hezbollah sẽ dừng mọi cuộc tấn công nhằm vào Israel. Đổi lại, Israel sẽ không triển khai các hoạt động quân sự làm leo thang tình hình tại thủ đô Beirut của Lebanon.
Quan chức Mỹ cho biết đề xuất của chính quyền Tổng thống Donald Trump sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc giảm leo thang từng bước và hướng đến chấm dứt hoàn toàn và toàn diện mọi hành động xung đột.
“Cách nhanh nhất để bảo vệ dân thường và giảm leo thang là Hezbollah phải ngừng bắn ngay lập tức”, quan chức này nhấn mạnh, đồng thời nói rằng Mỹ không kỳ vọng Israel sẽ chấp nhận các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào dân thường của mình.
Trước đó vào ngày 31-5, quân đội Israel thông báo đã kiểm soát thành cổ 900 năm tuổi Beaufort và dải núi chiến lược xung quanh công trình này ở miền nam Lebanon.
Đây là cuộc tiến công sâu nhất của Tel Aviv vào lãnh thổ quốc gia láng giềng trong 26 năm qua, đồng thời là bước tiến lớn trong chiến dịch chống lại nhóm vũ trang Hezbollah được Iran hậu thuẫn, bất chấp lệnh ngừng bắn đã được công bố hơn sáu tuần trước.
Động thái này diễn ra ngay sau khi Hezbollah tung ra đợt pháo kích dồn dập nhất vào miền bắc Israel kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào tháng 4, khiến chính quyền địa phương phải đóng cửa các trường học và áp đặt nhiều lệnh hạn chế di chuyển.
Bình luận về vụ việc trên, quan chức Mỹ cáo buộc lực lượng Hezbollah “đang làm theo chỉ đạo của Iran mà không quan tâm đến lợi ích của người dân Lebanon”.
Tối 25.4 giờ Mỹ (sáng 26.4 giờ VN), buổi tiệc thường niên của Hiệp hội Phóng viên Nhà Trắng (WHCA) được tổ chức tại khách sạn Washington Hilton đã bị gián đoạn giữa chừng do một vụ nổ súng, theo AP. Sau khi những tiếng nổ vang lên, Tổng thống Trump, Đệ nhất phu nhân Melania Trump, Phó tổng thống J.D.Vance lập tức được lực lượng mật vụ sơ tán khỏi sân khấu chính, trong khi hàng ngàn khách mời nằm rạp tại chỗ theo lệnh của lực lượng an ninh. Sau đó, Tổng thống Trump thông báo toàn bộ thành viên nội các đều an toàn nhưng sự kiện buộc phải hủy bỏ và sẽ được tổ chức lại trong một tháng tới.
Không lâu sau, trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng, Tổng thống Trump cho biết nghi phạm đã bắn một sĩ quan mật vụ và lập tức bị bắt giữ. Sĩ quan được đưa đến bệnh viện và đã xuất viện nhờ có mặc áo chống đạn. Cảnh sát cho biết kẻ tấn công mang theo 2 khẩu súng và nhiều con dao. Đối tượng được xác định tên là Cole Tomas Allen (31 tuổi), sống tại TP.Torrance, bang California. Hồ sơ trùng khớp trên mạng xã hội LinkedIn cho thấy người này tốt nghiệp cử nhân kỹ sư cơ khí tại Viện Công nghệ California vào năm 2017, sau đó lấy bằng thạc sĩ khoa học máy tính tại Đại học bang California - Dominguez Hills.
Nghi phạm Allen là giáo viên bán thời gian của một công ty luyện thi và gia sư, đồng thời là nhà phát triển trò chơi điện tử nghiệp dư. Chưa rõ động cơ của nghi phạm, nhưng các quan chức tin rằng người này hành động một mình. Tổng chưởng lý Đặc khu Columbia Jeanine Pirro cho biết nghi phạm bị truy tố tội sử dụng vũ khí để gây bạo lực và tấn công sĩ quan liên bang bằng vũ khí nguy hiểm. Allen sẽ hầu tòa vào ngày 27.4.
Vụ nổ súng đặt ra dấu hỏi về tình hình an ninh tại các sự kiện chính trị ở Mỹ trong vài năm gần đây. Trước đó, ông Trump đã trở thành mục tiêu trong 2 vụ ám sát hụt vào năm 2024, khi còn đang tranh cử tổng thống. Theo phóng viên của NBC News có mặt tại buổi tiệc, khách sạn Washington Hilton vẫn hoạt động bình thường vào đêm đó và tổ chức nhiều sự kiện ở các phòng tiệc khác. Sự kiện của WHCA diễn ra ở sảnh chính dưới tầng hầm. Khách tham dự phải xuất trình giấy mời và đi qua nhiều vòng kiểm tra, máy dò kim loại.
Cảnh sát nghi ngờ nghi phạm là khách thuê phòng tại khách sạn và đã nhận phòng trước đó. Trong đoạn video an ninh được công bố, tay súng đã lao qua các nhân viên an ninh đang tháo dỡ máy dò kim loại. Theo AP, sau khi tổng thống an tọa, khách đến thêm không được cho vào khu vực an ninh nên máy dò mới được tháo dỡ. Giám đốc Mật vụ Sean Curran khen ngợi lực lượng an ninh đã làm đúng chức trách và khẳng định hệ thống bảo vệ nhiều lớp đã hoạt động hiệu quả.
Trong khi đó, Tổng thống Trump cũng ca ngợi lực lượng an ninh đã hành động "nhanh nhạy và dũng cảm". Ông cho rằng an ninh làm tốt hơn cả vụ ám sát tại thị trấn Butler vào tháng 7.2024, khi ông bị bắn sượt qua tai. Ông nói tổng thống là công việc nguy hiểm nhưng buộc phải chấp nhận. Nhà lãnh đạo cũng cảm ơn báo chí vì đưa tin có trách nhiệm và cho rằng sự việc đã tạo sự đoàn kết tạm thời giữa các bên.
"Đàm phán Islamabad đã bắt đầu hôm nay. Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif có cuộc gặp với Phó tổng thống Mỹ JD Vance. Thủ tướng nhấn mạnh Pakistan mong muốn tiếp tục tạo điều kiện cho cả hai phía đạt được những bước tiến vì nền hòa bình bền vững ở khu vực", Văn phòng Thủ tướng Pakistan chiều 11/4 thông báo.
Cuộc gặp cũng có sự tham gia của các quan chức cấp cao hai nước. Phía Mỹ có đặc phái viên hòa bình Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể Tổng thống Donald Trump. Phía Pakistan có Phó thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Ishaq Dar và Bộ trưởng Nội vụ Mohsin Naqvi.
Trước đó cùng ngày, Thủ tướng Pakistan cũng thông báo đã gặp riêng phái đoàn Iran, do Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf dẫn đầu. Hãng thông tấn Iran Tasnim cho biết trong cuộc gặp, phái đoàn nước này đã đánh giá lập trường của phía Mỹ và mức độ thực thi các cam kết, trước khi đưa ra quyết định đồng ý đàm phán.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết phía Tehran đã trình bày "loạt đề xuất và lằn ranh đỏ" cho đàm phán hòa bình, đề cập các vấn đề eo biển Hormuz, bồi thường chiến tranh, giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và một lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực Trung Đông. Nội dung cụ thể của từng vấn đề, gồm những điều Tehran muốn Washington nhượng bộ, không được truyền thông Iran tiết lộ.
Cấu trúc cụ thể của các cuộc tiếp xúc giữa Mỹ và Iran hiện chưa rõ ràng. Trong những vòng đàm phán trước chiến sự, hai bên thường trao đổi gián tiếp thông qua trung gian.
Giới quan sát cho rằng sau các cuộc tiếp xúc riêng với Thủ tướng Sharif, các bên sẽ bước sang giai đoạn đàm phán gián tiếp, với Pakistan là kênh trung gian để truyền đạt những yêu cầu và lập trường mỗi bên. Nếu giai đoạn đàm phán trung gian đạt được tiến triển tích cực, đại diện hai nước sẽ bước vào đàm phán trực tiếp.
Pakistan nổi lên như một bên trung gian quan trọng trong nỗ lực chấm dứt chiến sự Iran đang lan rộng khắp Trung Đông. Văn phòng Thủ tướng Sharif cho biết ông "đánh giá cao cam kết đối thoại mang tính xây dựng của các bên" và bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ mở đường cho hòa bình lâu dài.
Tuy nhiên, các thông tin liên quan đến nội dung đàm phán vẫn còn nhiều mâu thuẫn thời gian qua. Một nguồn tin cấp cao Iran nói với Reuters rằng Mỹ đã đồng ý giải phóng các tài sản bị phong tỏa của Tehran tại Qatar và một số ngân hàng nước ngoài, coi đây là dấu hiệu thiện chí để thúc đẩy đàm phán. Tuy nhiên, một quan chức Nhà Trắng sau đó phủ nhận thông tin.
Giới chức Iran cho rằng việc giải phóng tài sản của nước này ở Qatar, có thể lên tới 6 tỷ USD, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến đảm bảo lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, vấn đề được cho là trọng tâm trong các cuộc đàm phán.
Khoản tiền bị phong tỏa có nguồn gốc từ doanh thu dầu mỏ của Iran tại Hàn Quốc, bị đóng băng từ năm 2018 khi Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt với Iran. Số tiền này từng được chuyển sang các tài khoản tại Qatar trong khuôn khổ thỏa thuận trao đổi tù nhân năm 2023, nhưng chỉ được sử dụng cho mục đích nhân đạo.
