Theo bác sĩ Loveleen Mangla, Trưởng khoa Hô hấp, Hồi sức tích cực và y học giấc ngủ, Bệnh viện Metro Faridabad NCR (Ấn Độ), khó thở khi vận động nhẹ có thể do các bệnh lý phổi như hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) hoặc nhiễm trùng đường hô hấp.
Vấn đề là các bệnh phổi thường tiến triển âm thầm. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường nhưng vô thức điều chỉnh thói quen để thích nghi với triệu chứng. Họ đi chậm hơn, tránh leo cầu thang hoặc ngừng tập thể dục. Dần dần, những thay đổi này trở thành điều bình thường, khiến việc chẩn đoán bị bệnh trì hoãn, theo Times of India (Ấn Độ).
Khi đường thở bị hẹp do hen suyễn, viêm do nhiễm trùng hoặc bị tổn thương bởi COPD, quá trình trao đổi oxy trở nên kém hiệu quả. Cơ thể sẽ phản ứng bằng cách buộc chúng ta phải thở nhanh và mạnh hơn.
Bác sĩ Mangla cho biết, một số dấu hiệu có thể gợi ý rằng phổi đang gặp vấn đề gồm:
“Nếu khó thở đi kèm ho, đờm, thở khò khè hoặc giảm oxy máu, khả năng cao nguyên nhân đến từ bệnh lý phổi chứ không chỉ từ tim”, bác sĩ Mangla nói.
Các bác sĩ khuyến cáo không nên chỉ tập trung vào việc kiểm tra tim mạch mà cần đánh giá cả chức năng phổi. Theo bác sĩ Mangla, những xét nghiệm đơn giản như chụp X-quang ngực và đo chức năng hô hấp (Pulmonary Function Test – PFT) có thể giúp phát hiện sớm bệnh lý phổi tiềm ẩn.
Bác sĩ Mangla khuyến cáo, khi khó thở ngay lúc đang đi bộ, hãy dừng lại ngay lập tức và nghỉ ngơi. Ngồi thẳng lưng, cố gắng giữ bình tĩnh và tránh tiếp tục vận động gắng sức. Ông cũng khuyến nghị thực hiện kỹ thuật thở có kiểm soát: Hít vào nhẹ nhàng bằng mũi và thở chậm ra bằng miệng – đặc biệt hữu ích với người bị hen suyễn hoặc COPD.
Ngoài ra, người bệnh nên nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực, di chuyển đến nơi thông thoáng, sử dụng thuốc hít theo chỉ định của bác sĩ nếu có và tránh tiếp tục vận động cho đến khi triệu chứng cải thiện.
Đặc biệt, cần đi cấp cứu ngay nếu khó thở đi kèm các dấu hiệu sau: Đau ngực, môi hoặc mặt tím tái, thở khò khè nghiêm trọng, lú lẫn hoặc ngất xỉu.
Các chuyên gia khuyến cáo nên:
Duy trì vận động thể chất đều đặn.
“Đừng bỏ qua tình trạng khó thở kéo dài. Việc chụp X-quang ngực, đo chức năng hô hấp và thăm khám bác sĩ chuyên khoa hô hấp sớm có thể giúp ngăn ngừa các biến chứng lâu dài”, bác sĩ Mangla nhấn mạnh.
Dưới đây là phân tích của các chuyên gia về kết quả nghiên cứu và cách tăng cường vận động hằng ngày để cải thiện sức khỏe tim mạch, theo Prevention (Mỹ).
Nghiên cứu quan sát được công bố trên tạp chí British Journal of Sports Medicine (Anh), phân tích dữ liệu sức khỏe và mức độ hoạt động thể chất của hơn 17.000 người trưởng thành, với độ tuổi trung bình khoảng 57. Kết quả cho thấy mức độ hoạt động thể chất hằng tuần càng cao thì sức khỏe tim mạch càng tốt.
Một điểm đáng lưu ý là nghiên cứu đã chỉ ra:
Con số 560 - 610 phút mỗi tuần (khoảng 10 giờ) có thể khiến nhiều người cảm thấy khó thực hiện. Bà Marwa Ahmed, huấn luyện viên cá nhân và huấn luyện viên chạy bộ tại Toronto (Canada), khuyên thay vì chỉ tính các buổi tập chính thức, hãy tăng cường vận động xen kẽ trong sinh hoạt hằng ngày. Bất kỳ hoạt động nào làm nhịp tim tăng hoặc khiến bạn thở nhanh hơn, dù chỉ vài phút, đều mang lại lợi ích, chẳng hạn:
Các nhà nghiên cứu cũng nhấn mạnh đây là một nghiên cứu quan sát nên không thể đưa ra kết luận chắc chắn về nguyên nhân và kết quả. Tiến sĩ Sirisha Vadali, bác sĩ tim mạch tại HonorHealth (Mỹ), cho biết nên nhìn nhận thông điệp quan trọng nhất từ nghiên cứu là: Lợi ích đối với tim mạch sẽ tiếp tục tăng lên khi mức độ hoạt động thể chất tăng lên, chứ không nhất thiết ai cũng phải đạt tới mức 560 - 610 phút tập luyện mỗi tuần.
Theo bà Ahmed, một yếu tố quan trọng góp phần tạo nên lợi ích tim mạch khi tập luyện là VO₂ max - chỉ số phản ánh lượng oxy tối đa cơ thể có thể sử dụng khi vận động cường độ cao. Chỉ số này thường giảm dần theo tuổi tác. Người có VO₂ max càng cao thường có sức khỏe tim mạch và thể lực tốt hơn.
Khi thường xuyên tập luyện, hệ tim mạch sẽ dần thích nghi với áp lực của việc vận động. Điều này giúp cải thiện VO₂ max vì các ty thể - “nhà máy năng lượng” của tế bào - tăng cả về số lượng lẫn hiệu quả sử dụng oxy. Nhờ đó:
Theo tiến sĩ Vadali, về lâu dài, những thay đổi trên còn giúp hạ huyết áp, cải thiện độ nhạy insulin, giảm viêm, cải thiện mức cholesterol trong máu.
Đây là thông tin được chia sẻ tại lễ tổng kết công tác phòng chống lao năm 2025 và phương hướng hoạt động năm 2026 diễn ra tại Hà Nội ngày 7-5.
Chia sẻ tại chương trình, TS.BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, cho biết trong năm 2025, Việt Nam phát hiện trên 119.000 bệnh nhân lao mới, mức cao nhất từ trước đến nay.
Tỉ lệ điều trị khỏi và hoàn thành điều trị duy trì ở mức 90%. Dù vậy, Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn phải đối mặt với nhiều khó khăn.
Cụ thể, gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực, đứng thứ 12/30 nước có gánh nặng bệnh lao, 10/30 nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất trên toàn cầu.
Mầm bệnh lao vẫn âm thầm lây lan trong cộng đồng. Năm 2024, Tổ chức Y tế Thế giới ước tính Việt Nam có 184.000 bệnh nhân lao mới, 9.400 bệnh nhân lao kháng thuốc và khoảng 12.000 người tử vong do lao hằng năm. Trong đó, TP.HCM hiện là địa phương phát hiện nhiều bệnh nhân lao nhất cả nước, với 20.000 ca mỗi năm.
"Ngoài ra, có tới gần 40% bệnh nhân lao chưa được phát hiện và báo cáo. Nguồn lực cho công tác phòng, chống lao tại một số địa phương còn chưa đáp ứng được nhu cầu", TS Lượng nhấn mạnh.
Vì thế, năm nay Chương trình Chống lao xác định trọng tâm là phát hiện bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Để triển khai hiệu quả giải pháp này, Bệnh viện Phổi Trung ương - Chương trình Chống lao Quốc gia đề xuất Bộ Y tế chỉ đạo tất cả các cơ sở y tế triển khai kịp thời, đồng bộ việc lồng ghép khám sàng lọc lao trong khám sức khỏe định kỳ hằng năm cho mỗi người dân.
Báo cáo về chương trình chống lao tại TP.HCM, đại diện Bệnh viện Phạm Ngọc Thạch cho hay năm qua thành phố đã thực hiện sàng lọc lao gắn với khám sức khỏe định kỳ cho người dân. Thực hiện xây dựng đề án tham mưu cho Sở Y tế về việc tầm soát phát hiện sớm bệnh lao gắn với khám sức khỏe định kỳ. Hiện thành phố đang theo dõi, điều trị cho hơn 20.500 người mắc lao.
Dự kiến trong năm 2026, thành phố ưu tiên lựa chọn mô hình sàng lọc chẩn đoán sớm bệnh lao tùy theo từng khu vực như lồng ghép sàng lọc lao trong khám chữa bệnh cho người nguy cơ mắc lao cao và có triệu chứng nghi lao; khám sức khỏe định kỳ, các chương trình sức khỏe cộng đồng,… nhằm phát hiện sớm bệnh nhân lao để đưa vào điều trị kịp thời.
Theo Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương, Chương trình Chống lao Quốc gia vẫn đang đối mặt với những khó khăn, thách thức. "Gánh nặng bệnh lao tại Việt Nam còn cao so với khu vực, chúng ta vẫn là một trong những nước có gánh nặng bệnh lao kháng thuốc cao nhất thế giới. Hằng năm vẫn có hàng chục nghìn người tử vong do lao.
Tình trạng phát hiện muộn, bỏ sót ca bệnh trong cộng đồng vẫn còn cao. Nguồn lực cho công tác phòng, chống lao tại một số địa phương còn chưa đáp ứng được yêu cầu", Thứ trưởng Nguyễn Thị Liên Hương nói.
Để tiến tới mục tiêu chấm dứt bệnh lao tại Việt Nam vào năm 2030, bà đề nghị tập trung một số nhiệm vụ trọng tâm như tổ chức nghiên cứu, đánh giá dịch tễ học bệnh lao, làm cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách và phân bổ nguồn lực hiệu quả; củng cố, nâng cao năng lực của các bệnh viện lao/bệnh viện phổi của các địa phương.
Bên cạnh đó cần tăng cường phát hiện lao trong công tác khám chữa bệnh, coi đây là nhiệm vụ thường quy của tất cả các cơ sở y tế, cả công lập và ngoài công lập.
Cụ thể, trong những ngày nắng nóng, rau xanh và trái cây nên là lựa chọn hàng đầu. Các loại như dưa hấu, cam, dứa, dưa leo hay rau luộc giúp bổ sung nước tự nhiên, đồng thời cung cấp vitamin và chất điện giải.
Thực phẩm giàu đạm nhẹ như cá, đậu phụ, thịt gà cũng phù hợp hơn so với thịt đỏ nhiều mỡ. Những món này giúp duy trì năng lượng mà không gây cảm giác nặng bụng.
Tiến sĩ Joan Salge Blake, chuyên gia dinh dưỡng tại Đại học Boston (Mỹ), cho biết: Trong thời tiết nắng nóng, cơ thể cần thực phẩm dễ tiêu để không phải ‘tăng nhiệt’ cho quá trình tiêu hóa.
Ngoài ra, các món như canh chua, canh rau hoặc cháo loãng cũng là lựa chọn phổ biến ở châu Á vì vừa dễ ăn, vừa hỗ trợ bù nước hiệu quả.
Không chỉ ăn, lựa chọn đồ uống đúng cách đóng vai trò then chốt. Theo chuyên trang sức khỏe Harvard Health Publishing (Trường Y Harvard), nước lọc vẫn là lựa chọn tốt nhất để duy trì cân bằng nước.
Bên cạnh đó, bạn có thể dùng:
Tiến sĩ Walter Willett, giáo sư dịch tễ học và dinh dưỡng tại Trường Y tế Công cộng Harvard, cảnh báo: Đồ uống có đường hoặc quá nhiều caffeine có thể làm cơ thể mất nước, đặc biệt trong thời tiết nóng.
Nhiều người có thói quen ăn các món nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng vào buổi trưa, điều này có thể khiến cơ thể sinh nhiệt nhiều hơn.
Ngoài ra, uống nước đá quá lạnh ngay khi vừa đi nắng về cũng không được khuyến khích vì có thể gây co mạch đột ngột, ảnh hưởng tiêu hóa.
Một sai lầm phổ biến khác là chỉ uống nước khi khát. Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), cảm giác khát đã là dấu hiệu cơ thể bắt đầu thiếu nước, do đó cần uống nước đều đặn trong ngày.
Các chuyên gia khuyên rằng, để giữ sức khỏe trong những ngày nhiệt độ cao, bạn nên:
Giữ chế độ ăn uống hợp lý không chỉ giúp bạn vượt qua cái nóng dễ chịu hơn mà còn giảm nguy cơ các vấn đề sức khỏe liên quan đến nhiệt độ.
