PGS.TS Nguyễn Chỉ Sáng, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Cơ khí Việt Nam (VAMI), nhận định Việt Nam đang bước vào giai đoạn triển khai hạ tầng giao thông, năng lượng, công nghiệp chế biến chế tạo với tổng nhu cầu đầu tư đến năm 2045 ước tính lên tới 1.000 tỷ USD.
Trong số đó, đường sắt tốc độ cao được xem là một trong những dự án có sức lan tỏa lớn nhất đối với công nghiệp vật liệu và cơ khí chế tạo. Dự án còn tạo ra nhu cầu rất lớn đối với thép chất lượng cao, kết cấu thép đặc chủng, đầu máy, toa xe, hệ thống tín hiệu, thiết bị điện khí hóa, hệ thống điều khiển tự động và hàng loạt sản phẩm cơ khí công nghệ cao khác.
Trong tham luận tham gia hội thảo “Công nghiệp vật liệu và Công nghiệp cơ khí, chế tạo Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới” do Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội tổ chức sáng 15/6, PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng chỉ ra thực tế nhiều năm qua, ngành cơ khí Việt Nam vẫn chủ yếu hoạt động ở các khâu gia công và lắp ráp. Năng lực thiết kế tổng thể, thiết kế hệ thống, làm chủ công nghệ lõi và chế tạo thiết bị công nghệ cao còn hạn chế.
Điều này dẫn tới thực trạng nhiều dự án công nghiệp quy mô lớn vẫn phụ thuộc đáng kể vào nhà thầu nước ngoài. Khi không làm chủ được vật liệu và công nghệ chế tạo, doanh nghiệp trong nước khó tham gia sâu vào chuỗi giá trị, tỷ lệ nội địa hóa thấp và giá trị gia tăng phần lớn nằm ngoài nền kinh tế.
Nếu tiếp tục phụ thuộc vào nhập khẩu vật liệu và thiết bị, Việt Nam sẽ phải đối mặt với nhiều rủi ro như tăng chi phí đầu tư, phụ thuộc vào tiến độ cung ứng từ bên ngoài và giảm khả năng chủ động trong vận hành, bảo trì, nâng cấp hệ thống sau này. Nhà nước không tự chủ được trong đầu tư, xây dựng và còn chịu giá thành đắt nhiều lần khi khai thác, vận hành.
“Phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí trong nước phải được xem là điều kiện tiên quyết để làm chủ các dự án hạ tầng chiến lược”, ông Sáng khẳng định.
Tham luận của Tập đoàn Hòa Phát cũng chỉ ra thực tế dù Việt Nam đã hình thành ngành thép quy mô lớn, phần lớn sản lượng vẫn tập trung ở thép xây dựng và các sản phẩm phổ thông. Trong khi đó, các loại thép có yêu cầu kỹ thuật cao phục vụ công nghiệp chế tạo, đặc biệt là thép ray đường sắt tốc độ cao, vẫn chưa được sản xuất ở quy mô tương xứng.
Ray đường sắt tốc độ cao không chỉ là sản phẩm thép thông thường mà thuộc nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược, đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật rất cao về độ bền, khả năng chịu tải, khả năng chống mài mòn và tuổi thọ vận hành. Việc làm chủ công nghệ sản xuất thép ray không chỉ có ý nghĩa đối với riêng ngành đường sắt mà còn phản ánh trình độ phát triển của toàn bộ ngành luyện kim và cơ khí chế tạo.
Phải có doanh nghiệp đầu tàu trong lĩnh vực đường sắt
Để giải bài toán nêu trên, PGS.TS Nguyễn Chỉ Sáng cho rằng phát triển công nghiệp cơ khí và vật liệu không chỉ giúp giảm giá thành đầu tư mà còn tạo nền tảng để nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển doanh nghiệp công nghiệp đầu tàu và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.
Nếu tận dụng tốt cơ hội từ các dự án đường sắt, doanh nghiệp Việt Nam có thể phát triển năng lực trong nhiều lĩnh vực từ sản xuất thép chất lượng cao, chế tạo kết cấu thép, thiết bị điện, thiết bị điều khiển cho tới các sản phẩm cơ khí chính xác. Đây cũng là cơ sở để hình thành hệ sinh thái công nghiệp mới thay vì chỉ dừng ở vai trò nhà thầu phụ hoặc đơn vị gia công đơn giản.
Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường cũng nhìn nhận cần coi các dự án trọng điểm quốc gia như đường sắt tốc độ cao là động lực thúc đẩy phát triển công nghiệp vật liệu và cơ khí trong nước. Thông qua các dự án này, Việt Nam có thể từng bước nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, năng lực thiết kế, năng lực chế tạo và làm chủ công nghệ.
Tại hội thảo, các đại biểu đều thống nhất Quốc hội, Chính phủ cần nghiên cứu xây dựng cơ chế đặc thù đối với các sản phẩm cơ khí trọng điểm và dự án vật liệu chiến lược phục vụ các công trình quốc gia.
Trong đó, các chuyên gia nhìn nhận cần chính sách thúc đẩy sử dụng vật liệu và thiết bị sản xuất trong nước trong các dự án đầu tư công và công trình trọng điểm quốc gia. Đây được xem là giải pháp quan trọng để tạo thị trường đủ lớn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ và nâng cao năng lực sản xuất.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng kiến nghị hình thành doanh nghiệp đầu đàn trong lĩnh vực luyện kim, vật liệu chiến lược, cơ khí chính xác và thiết bị đường sắt tốc độ cao. Những doanh nghiệp này cần được tạo điều kiện đầu tư cho nghiên cứu phát triển, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
PGS. TS Nguyễn Chỉ Sáng đồng thời đề xuất thúc đẩy các cụm liên kết ngành giữa doanh nghiệp vật liệu, cơ khí và công nghệ. Chỉ khi hình thành được hệ sinh thái công nghiệp hoàn chỉnh, Việt Nam mới có thể giảm chi phí đầu tư, nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và xây dựng được các chuỗi cung ứng nội địa đủ sức cạnh tranh.
Nếu làm được điều đó, đường sắt sẽ trở thành động lực thúc đẩy ngành luyện kim, cơ khí chế tạo, công nghiệp hỗ trợ và công nghệ cao cùng phát triển. Ngược lại, nếu phần lớn thị trường vật liệu và thiết bị tiếp tục thuộc về các nhà thầu nước ngoài, cơ hội hình thành ngành công nghiệp đường sắt tự chủ có thể sẽ tiếp tục bị bỏ lỡ trong nhiều thập niên tới.
Chiều 17.6, Báo Tuổi Trẻ và Trung tâm kiểm soát cận thị mắt Sài Gòn, Trung tâm kiểm soát cận thị (Bệnh viện Mắt Cao Thắng) phối hợp Khu du lịch văn hóa Suối Tiên tổ chức lễ phát động cuộc thi vẽ tranh dành cho thiếu nhi với chủ đề “Mắt sáng tự do - Em vẽ rõ nét hè”.
Phát biểu khai mạc, nhà báo Võ Hùng Thuật, Giám đốc Trung tâm dịch vụ truyền thông Báo Tuổi Trẻ, cho biết cuộc thi là sân chơi ý nghĩa dành cho thiếu nhi trong dịp hè, tạo điều kiện để các em thể hiện niềm đam mê hội họa. Thông qua nét vẽ, các em có thể chia sẻ góc nhìn trong trẻo của mình về gia đình, trường lớp, bạn bè, thiên nhiên và những trải nghiệm đáng nhớ trong mùa hè.
Qua cuộc thi, ban tổ chức mong muốn lan tỏa lời kêu gọi cộng đồng nâng cao ý thức chăm sóc và bảo vệ mắt. Một đôi mắt sáng, khỏe mạnh sẽ giúp các em học tập tốt hơn, khám phá thế giới rộng hơn và có thêm nhiều cơ hội để trưởng thành.
Theo ban tổ chức, tổng giá trị giải thưởng cuộc thi 150 triệu đồng gồm nhiều phần quà hấp dẫn. Cuộc thi được triển khai trên phạm vi toàn quốc dành cho trẻ em từ 4 - 15 tuổi, chia làm 2 bảng: bảng A dành cho trẻ từ 4 - 7 tuổi, bảng B cho trẻ từ 8 - 15 tuổi.
Thời gian nhận bài dự thi cho vòng sơ kết từ ngày 10.6.2026 đến hết ngày 25.7.2026. Ban giám khảo sẽ chấm điểm, chọn ra top 10 các thí sinh tham gia vòng chung kết.
Các em tự do sáng tạo với nhiều nội dung phong phú như khám phá thiên nhiên, vui chơi cùng gia đình và bạn bè, tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường hoặc thể hiện những ước mơ mùa hè đầy màu sắc.
Về hình thức dự thi, tác phẩm được trình bày trên khổ giấy A3 hoặc A4. Không giới hạn chất liệu màu (màu nước, sáp dầu, màu chì, acrylic...), phải là tranh đa màu sắc, không thực hiện tranh trắng đen hoặc đơn sắc.
Các em nhỏ hào hứng vẽ tranh tại lễ phát động cuộc thi
Tác phẩm dự thi là sáng tác mới, không sao chép ý tưởng của người khác, do chính thí sinh thực hiện, chưa từng tham gia hoặc đoạt giải tại các cuộc thi khác; không được sử dụng hình ảnh các nhân vật đã đăng ký nhãn hiệu hoặc bản quyền, các nhân vật từ các thể loại phim ảnh, truyện tranh hoặc các nhân vật trò chơi...
Mỗi bài thi đính kèm thông tin cá nhân (họ tên, độ tuổi, trường, số điện thoại phụ huynh) và thông điệp rõ ràng, ngắn gọn và súc tích (3 - 4 câu) ghi vào phía mặt sau của tác phẩm dự thi.
Thí sinh có thể nộp bài trực tuyến (online) bằng cách nhắn tin cho fanpage Trung tâm kiểm soát cận thị mắt Sài Gòn: https://www.facebook.com/kiemsoatcanthi hoặc email: cuocthivetranhmuahe@tuoitre.com.vn. Hoặc nộp tranh trực tiếp tại các trung tâm kiểm soát cận thị thuộc hệ thống Bệnh viện Mắt Sài Gòn trên toàn quốc và Bệnh viện Mắt Cao Thắng.
Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP.HCM trong kỷ nguyên mới vừa được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành đặt ra yêu cầu rất lớn cho TP.HCM sau sáp nhập tiếp tục giữ vai trò đầu tàu kinh tế, tiên phong về mô hình phát triển, thể chế và quản trị đô thị.
Nhưng theo TS Phạm Thái Sơn - giảng viên Trường đại học Việt Đức - thì để hiện thực hóa mục tiêu ấy, điều người dân cảm nhận rõ nhất phải là chất lượng sống.
* Ông nhìn nhận như thế nào về tinh thần cốt lõi mà Nghị quyết 09 đặt ra cho TP.HCM?
- Nghị quyết 09 không chỉ nói về tăng trưởng kinh tế hay vai trò đầu tàu của TP.HCM, mà sâu xa hơn là định hướng xây dựng một đô thị có năng lực cạnh tranh khu vực và sức hút toàn cầu.
Nghị quyết nhấn mạnh TP.HCM phải tiên phong về mô hình phát triển, thể chế và quản trị hiện đại. Nhưng khi đi vào thực tiễn, người dân sẽ không cảm nhận điều đó bằng các khái niệm lớn, mà bằng những trải nghiệm rất cụ thể như đi làm mất bao lâu, có mua nổi nhà không, có không gian công cộng để sử dụng không, môi trường sống có ô nhiễm không.
Đó mới là những chỉ dấu thật sự của một thành phố sống tốt. Nếu TP.HCM muốn giữ được vai trò đầu tàu, muốn cạnh tranh với các đô thị lớn trong khu vực, thì không thể chỉ nói đến đầu tư hay tăng trưởng, mà phải tạo ra chất lượng sống đủ tốt để thu hút và giữ chân người tài, đặc biệt là tầng lớp sáng tạo.
* Vì sao ông đặc biệt nhấn mạnh vai trò của "tầng lớp sáng tạo"?
- Vì đây là lực lượng tạo ra giá trị gia tăng chính cho kinh tế đô thị hiện đại. Trên thế giới, các thành phố cạnh tranh nhau không chỉ bằng ưu đãi đầu tư mà còn bằng môi trường sống, văn hóa, khả năng sáng tạo và mức độ cởi mở. Người có trình độ cao thuộc tầng lớp sáng tạo ngày càng có nhiều lựa chọn nơi sinh sống và làm việc.
Họ sẽ chọn nơi có giao thông thuận tiện, khu ở chất lượng cao, không gian công cộng hấp dẫn, môi trường làm việc cởi mở, cơ hội phát triển nghề nghiệp, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ mạnh, đa dạng về văn hóa, di sản và trải nghiệm.
Do đó, nhiệm vụ cụ thể hóa Nghị quyết 09 không thể chỉ dừng ở cải thiện thể chế hay đẩy mạnh đầu tư hạ tầng, mà phải là xây dựng được một hệ sinh thái đô thị sống tốt.
* Theo ông, TP.HCM cần thay đổi gì trong quy hoạch đô thị để hiện thực hóa mục tiêu đó?
- Điều đầu tiên là phải hoàn thiện với chất lượng cao quy hoạch tổng thể thành phố. Quy hoạch cần đóng vai trò nền tảng cho liên kết vùng, phát triển TOD (Transit-Oriented- Development - mô hình phát triển đô thị lấy giao thông công cộng làm trung tâm), tăng trưởng xanh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bao trùm về xã hội.
Nhưng vấn đề lớn hiện nay là chúng ta thường tập trung lập quy hoạch mà chưa chú trọng đầy đủ đến quá trình triển khai cũng như cơ chế giám sát và đánh giá triển khai quy hoạch.
TP.HCM nên đi đầu xây dựng một khung giám sát và đánh giá quy hoạch với các chỉ số định lượng và mục tiêu định tính rõ ràng. Đây là thứ hiện nay hệ thống quy hoạch Việt Nam còn thiếu.
Nếu không có công cụ giám sát hiệu quả, quy hoạch rất dễ trở thành câu chuyện trên giấy và tác động của quy hoạch không thể được đánh giá cụ thể, thực chứng, từ đó không thể ra được định hướng điều chỉnh phù hợp khi cần.
Ngoài ra, sau sáp nhập, thành phố cũng cần cơ chế quy hoạch liên phường, liên xã để giải quyết các vấn đề hạ tầng và phát triển liên vùng cấp cơ sở. Đây là điểm rất quan trọng nhưng hiện còn thiếu nền tảng pháp lý rõ ràng.
* Ông cũng đề cập khá mạnh đến vai trò cộng đồng trong quy hoạch đô thị?
- Đúng vậy. Tôi cho rằng TP.HCM cần tạo cơ chế để người dân và cộng đồng tham gia thực chất vào quá trình quy hoạch và phát triển đô thị.
Người dân không thể chỉ là đối tượng bị tác động, mà phải trở thành một bên tham gia xuyên suốt trong các dự án phát triển đô thị, cùng đóng góp, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích với Nhà nước và doanh nghiệp, nhất là với các dự án cần huy động nguồn lực đất đai mà họ đang có quyền sử dụng hợp pháp. Điều này giúp tăng tính khả thi khi triển khai quy hoạch.
Bên cạnh đó, TP.HCM cũng nên mạnh dạn thí điểm thuê tư vấn chuyên môn độc lập đánh giá chất lượng hồ sơ quy hoạch, thiết kế không gian và thiết kế công trình, nhất là ở cấp cơ sở. Chính quyền giữ vai trò phê duyệt dựa trên đánh giá chuyên môn, thay vì ôm toàn bộ quy trình như hiện nay.
Liên quan đến vụ sập mỏ đá ở xã Cẩm Tú khiến 3 công nhân tử vong vào ngày 20.5, các cơ quan chức năng của tỉnh Thanh Hóa đã kiểm tra và bước đầu ghi nhận Công ty TNHH Anh Tuấn có sai phạm trong thực hiện quy trình khai thác đá.
Đoàn kiểm tra gồm nhiều đơn vị liên quan do Sở Nông nghiệp và Môi trường Thanh Hóa chủ trì, kết quả ghi nhận Công ty TNHH Anh Tuấn được phê duyệt khai thác đá theo quy trình từng lớp hướng từ trên xuống, phá dỡ đá bằng khoan nổ mìn kết hợp với nêm chẻ, máy cắt dây để khai thác đá khối.
Tuy nhiên, Công ty TNHH Anh Tuấn không thực hiện theo quy trình, thiết kế được duyệt mà tổ chức khai thác đá theo hướng từ dưới lên, không cắt tầng khai thác, khai thác cắt chân nên tạo ra hàm ếch ở khu vực chân núi - là một trong những nguyên nhân gây sập mỏ đá khiến 3 công nhân tử vong.
Quá trình kiểm tra còn phát hiện doanh nghiệp không xây dựng tuyến hào cho công nhân lên núi (từ cốt +80 đến cốt +160) và một số lỗi khác.
Sau khi xảy ra việc sập mỏ đá khiến 3 công nhân tử vong, UBND tỉnh Thanh Hóa đã yêu cầu tạm dừng hoạt động của mỏ đá, đồng thời Công an tỉnh Thanh Hóa đã vào cuộc điều tra và đã có quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với ông Lưu Văn Hải, Giám đốc Công ty TNHH Anh Tuấn để điều tra về các hành vi vi phạm trong khai thác khoáng sản gây hậu quả nghiêm trọng.
Trước đó, như Thanh Niên đã thông tin, khoảng 17 giờ ngày 20.5, tại mỏ đá của Công ty TNHH Anh Tuấn có 6 công nhân đang làm việc (1 lái máy xúc, 2 lái xe tải, và 3 người trực tiếp khai thác đá) thì mỏ đá bất ngờ sập. Đá từ trên tràn xuống đã đè trúng 3 công nhân (đều ngụ tỉnh Lào Cai) đang trực tiếp khai thác đá khiến cả 3 tử vong.
