Ngày 2-4, Ngoại trưởng Anh Yvette Cooper chủ trì cuộc họp trực tuyến với sự tham gia của Pháp, Đức, Canada, Các Tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE) và Ấn Độ cùng khoảng 40 quốc gia, bàn về hành động tập thể nhằm tái lập tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.
Theo Hãng tin Reuters, động thái này diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhấn mạnh việc bảo đảm an toàn cho tuyến đường thủy huyết mạch này cần sự tham gia của nhiều bên.
Bà Cooper cảnh báo sự liều lĩnh của Iran ở khu vực hàng hải trọng yếu này đang “đánh vào an ninh kinh tế toàn cầu”, đồng thời cáo buộc Tehran “chiếm đoạt một tuyến hàng hải quốc tế để bắt giữ nền kinh tế toàn cầu làm con tin”. Mỹ không tham dự cuộc họp này.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế để trả đũa các cuộc không kích của Mỹ – Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, đẩy giá năng lượng tăng vọt và khiến việc mở lại eo biển trở thành ưu tiên hàng đầu của nhiều chính phủ.
Các nước châu Âu ban đầu từ chối yêu cầu của ông Trump về việc điều hải quân đến khu vực vì lo ngại bị kéo vào xung đột, nhưng áp lực từ chi phí năng lượng leo thang đang buộc nhiều bên phải cân nhắc lại.
Theo Reuters, liên minh đang ở giai đoạn đầu hình thành, do Anh và Pháp dẫn dắt. Các thảo luận ngày 2-4 mới tập trung vào câu hỏi cơ bản: quốc gia nào sẵn sàng tham gia?
Người phát ngôn lực lượng vũ trang Pháp Guillaume Vernet cho biết quá trình này sẽ gồm nhiều giai đoạn và chỉ có thể triển khai sau khi các hành động thù địch lắng xuống hoặc chấm dứt. Chủ nhà Anh thông báo sẽ tổ chức một cuộc họp của các nhà hoạch định quân sự vào tuần tới để thảo luận chi tiết hơn.
Chủ đề trọng tâm là làm thế nào để các chủ tàu đủ tự tin cho tàu tiếp tục di chuyển qua khu vực và giảm phí bảo hiểm. Ông Vernet thừa nhận cuối cùng vẫn cần sự phối hợp từ phía Iran – điều khó thể xảy ra vào lúc này – và nhấn mạnh: “Chúng ta sẽ cần tập hợp một số lượng tàu đủ lớn và có khả năng phối hợp trên không, trên biển, cũng như khả năng chia sẻ tình báo”.
Song song với hội nghị, Bahrain trình một nghị quyết lên Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc về bảo vệ vận tải thương mại qua Hormuz – động thái mà giới chuyên gia nhận định có thể dọn đường cho một can thiệp quân sự có phối hợp.
Theo Reuters, văn bản sửa đổi của dự thảo dùng ngôn ngữ bớt gay gắt hơn, nhưng vẫn đề nghị ủy quyền cho các quốc gia sử dụng “mọi biện pháp cần thiết tương xứng với hoàn cảnh” để bảo đảm quá cảnh an toàn.
Thách thức địa lý cũng không nhỏ: eo biển Hormuz có vùng nước nông và địa hình cao – có lợi cho các chiến thuật chiến tranh bất đối xứng của Iran, bao gồm tên lửa và máy bay không người lái.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, phát biểu ngày 2-4 trong chuyến thăm Hàn Quốc, nhận định việc dùng vũ lực để chiếm và kiểm soát eo biển là “không thực tế”, cảnh báo điều đó sẽ khiến tất cả những ai đi qua phải đối mặt với rủi ro từ tên lửa đạn đạo của lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran.
Trả lời Đài Al Jazeera, ông Christopher Featherstone, giảng viên Đại học York, cho rằng hội nghị do Anh tổ chức phát đi tín hiệu cam kết ngoại giao từ nhiều quốc gia ngoài Mỹ. Ông nhận định Thủ tướng Anh Keir Starmer rõ ràng đang cố gắng phát tín hiệu cam kết với mối quan hệ Mỹ – Anh tới ông Trump, cho thấy Anh có thể dẫn dắt một số đồng minh châu Âu, đồng thời cũng phát tín hiệu tới Iran rằng “nhiều nước không nhắm mắt chấp nhận các yêu cầu của ông Trump”.
Tuy nhiên ông Ian Lesser từ Quỹ Marshall Đức cảnh báo triển vọng liên minh là “đáng ngờ” nếu không có dàn xếp trước với Iran, và khả năng cao liên minh vẫn cần đến Mỹ.
“Lý tưởng nhất thì liên minh của ông Starmer không phải là để thay thế cho lực lượng Mỹ, mà là một liên minh lớn hơn hoạt động cùng với Mỹ”, ông Lesser nói với Al Jazeera. Ông Starmer trước đó cũng thừa nhận việc mở lại eo biển “sẽ không dễ dàng”.
Nhóm đàm phán còn có Ngoại trưởng Abbas Araghchi, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Abdolnaser Hemmati, Thư ký Hội đồng An ninh tối cao Ali Akbar Ahmadian, Thứ trưởng Ngoại giao Kazem Gharibabadi, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei, cùng các cố vấn chuyên môn, đại diện truyền thông, các nhóm ngoại giao và an ninh khác.
“Do tính chất phức tạp và độ nhạy cảm cao của các cuộc đàm phán giữa Iran và Mỹ, phái đoàn Iran không chỉ bao gồm các nhà đàm phán chính mà còn có các nhóm kỹ thuật và chuyên gia để phục vụ cho việc tham vấn khi cần thiết”, Hãng thông tấn Tasnim của Iran đưa tin.
Về phía Washington, phái đoàn Mỹ sẽ do Phó tổng thống JD Vance dẫn đầu, cùng hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner, Ngoại trưởng Marco Rubio và Tư lệnh Bộ Tư lệnh trung tâm Mỹ (CENTCOM) Brad Cooper.
Nhóm này đang trên đường tới Islamabad, sau khi dừng tiếp nhiên liệu tại thủ đô Paris (Pháp).
Ông Vance là nhân vật cấp cao được bổ sung vào phái đoàn này. Một số nguồn tin cho biết Iran muốn làm việc với Phó tổng thống Mỹ, cũng như ưu tiên ông hơn những nhà đàm phán khác.
Theo các nguồn tin của CNN, cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran tại Islamabad sẽ bao gồm cả hình thức trực tiếp và gián tiếp.
Đề xuất 15 điểm của Washington (đề xuất của phía Iran là 10 điểm) được cho là bao gồm việc Iran cam kết không phát triển vũ khí hạt nhân, bàn giao lượng uranium làm giàu ở mức cao, chấp nhận các giới hạn đối với năng lực quốc phòng và mở lại eo biển Hormuz.
Một nguồn tin tiết lộ hai bên nhiều khả năng sẽ thống nhất chương trình nghị sự cho các cuộc đàm phán thông qua bên trung gian Pakistan, sau đó dự kiến chuyển sang thảo luận trực tiếp vào cuối ngày.
Trước đây các vòng đàm phán giữa Mỹ và Iran chủ yếu diễn ra theo hình thức gián tiếp thông qua bên trung gian Oman, dù vẫn có một số cuộc tiếp xúc trực tiếp trong các cuộc đàm phán hạt nhân vào mùa xuân 2025.
"Thời gian đang dần trôi qua với Iran. Họ nên hành động nhanh, nếu không sẽ chẳng còn lại gì. Thời gian rất quan trọng", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 17/5, nhưng không nêu thêm chi tiết.
CNN trước đó dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết ông Trump đã gặp các thành viên cấp cao trong đội ngũ an ninh quốc gia, nhằm thảo luận về hướng đi tiếp theo trong xung đột với Iran. Phó tổng thống JD Vance, Ngoại trưởng Marco Rubio, giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe và đặc phái viên Steve Witkoff đều góp mặt.
Cuộc gặp diễn ra không lâu sau khi Tổng thống Mỹ kết thúc chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc, quốc gia có quan hệ gần gũi với Iran. Theo CNN, ông Trump và đội ngũ dưới quyền đã hoãn đưa ra quyết định về cách xử lý vấn đề Iran trong lúc đang ở Bắc Kinh.
Một số quan chức Mỹ nói rằng Washington muốn chờ xem cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình diễn ra thế nào trước khi xác định bước đi tiếp theo.
Ông Trump gần đây ngày càng trở nên mất kiên nhẫn về cách Iran đàm phán, cũng như thất vọng khi eo biển Hormuz tiếp tục bị đóng cửa và tác động của tình trạng này đối với giá dầu thế giới.
Truyền thông nhà nước Iran hôm 17/5 cho biết Mỹ không đưa ra nhượng bộ cụ thể nào trong phản hồi mới nhất đối về đề xuất từ Tehran.
Hãng thông tấn Fars News của Iran dẫn các nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết 5 điều kiện chính gồm Mỹ không bồi thường bất cứ thiệt hại nào xảy ra trong chiến sự, Tehran phải giao nộp 400 kg uranium làm giàu cao cho Washington, chỉ một cơ sở hạt nhân Iran được phép hoạt động.
Mỹ cũng sẽ không trả cho Iran số tài sản của nước này đang bị đóng băng, dù chỉ là 25%. Washington cũng yêu cầu Tehran chấm dứt hành động quân sự tại mọi khu vực để mở đường cho đối thoại.
"Kể cả khi đáp ứng toàn bộ điều kiện, Iran vẫn đối mặt với nguy cơ bị Mỹ và Israel tấn công. Thay vì tìm cách giải quyết vấn đề, Mỹ lại muốn đạt được những mục tiêu mà họ không thể giải quyết trước chiến sự", Fars News cho hay.
CNN trước đó cho biết Tổng thống Trump đang cân nhắc nghiêm túc hơn về khả năng nối lại tập kích Iran, nhằm buộc Tehran chấp nhận thỏa hiệp với Washington để chấm dứt xung đột, dù ông vẫn muốn giải quyết cuộc chiến bằng con đường hòa bình.
Các nguồn tin am hiểu tình hình cho biết Lầu Năm Góc đã chuẩn bị loạt kế hoạch tấn công trong trường hợp Tổng thống Trump quyết định nối lại không kích, trong đó có nhắm mục tiêu vào cơ sở năng lượng và hạ tầng ở Iran. Lãnh đạo Mỹ dự kiến gặp đội ngũ an ninh quốc gia một lần nữa vào đầu tuần này để thảo luận về xung đột Trung Đông.
Theo Hãng tin AP, ngày 20-5, quân đội Lithuania đã phát cảnh báo yêu cầu người dân ở khu vực thủ đô Vilnius "ngay lập tức tới nơi trú ẩn hoặc địa điểm an toàn", sau khi xuất hiện báo động về hoạt động của máy bay không người lái (drone) ở khu vực gần biên giới Belarus.
Tổng thống Gitanas Nauseda và Thủ tướng Inga Ruginiene được đưa tới nơi trú ẩn, trong khi tòa nhà Quốc hội Lithuania được lệnh sơ tán. Không phận sân bay Vilnius cũng buộc phải đóng cửa.
Đây là lần đầu tiên kể từ khi xung đột Nga - Ukraine nổ ra vào năm 2022, một thủ đô thuộc khối Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) phải kích hoạt cảnh báo quy mô lớn, khiến người dân và giới lãnh đạo đồng loạt tìm nơi trú ẩn.
Theo ông Vilmantas Vitkauskas - người đứng đầu Trung tâm Quản lý khủng hoảng quốc gia Lithuania, nhiều khả năng đây là drone chiến đấu hoặc drone đánh lừa hệ thống phòng thủ. Hiện nước này chưa thể xác định loại drone và địa điểm nó được phóng đi.
Lithuania nằm giáp vùng Kaliningrad của Nga ở phía tây và giáp với Belarus - đồng minh thân thiết của Nga - ở phía đông.
Vụ việc mới nhất cho thấy những lo ngại tại sườn đông của NATO liên quan đến các vụ drone xâm nhập không phận.
Trong những tháng qua, nhiều drone Ukraine vốn nhằm vào Nga đã "đi lạc" hoặc rơi xuống lãnh thổ các nước NATO, gần nhất là vụ tiêm kích NATO bắn hạ drone Ukraine ở miền nam Estonia. Kiev đã xin lỗi về vụ việc.
Giới chức phương Tây nghi ngờ phía Nga đã gây nhiễu điện tử và điều hướng các drone này vào không phận các nước.
Trong khi đó, phía Nga cảnh báo sẽ đáp trả nếu drone Ukraine được phóng từ các nước Baltic hoặc nếu các nước này hỗ trợ hoạt động tấn công Nga.
Các vụ không kích bằng drone giữa Nga và Ukraine đã gia tăng đáng kể trong thời gian qua, có lúc lên đến hàng trăm drone mỗi ngày.
Rạng sáng 20-5, Không quân Ukraine tuyên bố bắn hạ 131/154 drone Nga phóng trong đêm. Các drone lọt qua phòng không khiến ba dân thường thiệt mạng và 18 người bị thương.
Trong khi đó, Ukraine tiếp tục nhắm vào ngành dầu mỏ Nga. Bộ Tổng tham mưu Ukraine cho biết drone của nước này đã tấn công một nhà máy lọc dầu lớn và một trạm bơm đường ống dầu của Nga trong đêm.
Truyền thông Nga cũng đưa tin một nhà máy hóa chất tại vùng Stavropol đã bị tấn công và bốc cháy, song giới chức địa phương chưa xác nhận.
