Chỉ trong vài năm ngắn ngủi, làn sóng trí tuệ nhân tạo tạo sinh đã làm thay đổi mạnh mẽ thị trường lao động toàn cầu. Nếu trước đây AI chủ yếu gắn với các kỹ sư lập trình hoặc nhà khoa học dữ liệu, thì hiện nay hàng loạt công việc mới đã xuất hiện chỉ vì sự phát triển của công nghệ này.
Điều đáng chú ý là nhiều nghề gần như không tồn tại trước năm 2022 nhưng nay lại được săn đón với mức thu nhập rất cao.
Không chỉ các tập đoàn công nghệ lớn, nhiều doanh nghiệp ở lĩnh vực tài chính, giáo dục, truyền thông hay thương mại điện tử cũng đang ráo riết tuyển dụng nhân sự liên quan đến AI. Từ người “giao tiếp” với AI cho tới những chuyên gia chuyên tìm lỗi và kiểm tra độ an toàn của mô hình, thị trường lao động đang bước vào một giai đoạn chưa từng có.
Một trong những công việc nổi bật nhất thời gian qua là Prompt Engineer, hay còn được gọi là kỹ sư câu lệnh AI. Công việc của họ không đơn giản chỉ là đặt câu hỏi cho chatbot mà là xây dựng các hệ thống câu lệnh giúp AI đưa ra kết quả chính xác, tối ưu và phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp.
Các Prompt Engineer hiện tham gia vào nhiều lĩnh vực như chăm sóc khách hàng, marketing, lập trình hay phân tích dữ liệu. Tại Mỹ, nhiều vị trí có mức lương dao động từ 130.000 đến hơn 300.000 USD mỗi năm, đặc biệt tại các công ty công nghệ lớn hoặc phòng nghiên cứu AI.
Điều thú vị là không ít người làm nghề này xuất thân từ lĩnh vực ngôn ngữ, giáo dục hoặc truyền thông thay vì khoa học máy tính. Điều đó cho thấy khả năng tư duy logic và hiểu cách con người giao tiếp đang trở thành lợi thế lớn trong thời đại AI.
Bên cạnh đó, AI Trainer và AI Data Annotator cũng là nhóm nghề phát triển nhanh chóng. Đây là những người trực tiếp “dạy” AI thông qua việc chấm điểm phản hồi, gắn nhãn dữ liệu, đánh giá độ chính xác hoặc phát hiện nội dung độc hại.
Ở cấp độ cơ bản, công việc này thường có mức thu nhập từ 10 – 25 USD mỗi giờ. Tuy nhiên với những người có chuyên môn cao về luật, tài chính, lập trình hay y khoa, mức thù lao có thể tăng lên hàng chục hoặc hàng trăm USD mỗi giờ. Nhiều công ty AI hiện tuyển cả giáo viên, luật sư và chuyên gia ngôn ngữ để giúp mô hình AI hiểu sâu hơn về từng lĩnh vực cụ thể.
Sự phát triển quá nhanh của AI cũng kéo theo hàng loạt lo ngại liên quan đến thông tin sai lệch, bảo mật và đạo đức công nghệ. Đây là lý do những nghề như AI Red Teamer hay AI Ethics Specialist xuất hiện và nhanh chóng trở thành nhóm nhân sự có giá trị cao.
AI Red Teamer được xem như những “hacker hợp pháp” chuyên tìm cách đánh lừa AI, khai thác lỗ hổng hoặc kiểm tra khả năng bị thao túng của mô hình. Công việc này giúp doanh nghiệp phát hiện nguy cơ trước khi hệ thống AI được đưa ra thị trường. Một số chuyên gia trong lĩnh vực này có thể nhận mức thù lao từ 60 – 150 USD mỗi giờ cho các dự án kiểm thử bảo mật AI.
Trong khi đó, AI Ethics Specialist lại đóng vai trò kiểm tra tính công bằng và an toàn của mô hình AI. Sau nhiều vụ tranh cãi liên quan đến thiên vị dữ liệu, deepfake hay nội dung sai lệch, các công ty công nghệ buộc phải xây dựng đội ngũ chuyên trách về đạo đức AI.
Đây là công việc kết hợp giữa công nghệ, luật pháp và khoa học xã hội. Tại nhiều quốc gia phát triển, mức thu nhập của vị trí này dao động từ 100.000 – 250.000 USD mỗi năm, đặc biệt cao trong lĩnh vực tài chính và y tế.
Không dừng ở các công việc kỹ thuật, AI còn tạo ra nhiều nghề liên quan đến sáng tạo nội dung và vận hành doanh nghiệp. Các vị trí như AI Content Reviewer, AI Workflow Designer hay AI Avatar Creator đang xuất hiện ngày càng nhiều.
AI Content Reviewer là những người kiểm tra nội dung do AI tạo ra như bài viết, hình ảnh, video hoặc email nhằm đảm bảo độ chính xác và phù hợp với thương hiệu. Trong khi đó, AI Workflow Designer lại đóng vai trò xây dựng hệ thống tự động hóa bằng cách kết hợp chatbot AI với dữ liệu doanh nghiệp và các nền tảng quản lý khách hàng.
Đáng chú ý, lĩnh vực nội dung số cũng chứng kiến sự xuất hiện của các nhà sáng tạo avatar AI và influencer ảo. Nhiều thương hiệu bắt đầu thử nghiệm người mẫu AI, MC AI hay nhân vật ảo hoạt động liên tục trên mạng xã hội và nền tảng livestream. Một số studio chuyên sản xuất nội dung AI hiện có thể tạo ra doanh thu hàng chục nghìn USD mỗi tháng từ các nhân vật ảo này.
Giới chuyên gia nhận định điều đáng chú ý nhất hiện nay không phải việc AI thay thế hoàn toàn con người, mà là việc công nghệ này đang tạo ra các nghề nghiệp lai giữa công nghệ, sáng tạo, kinh doanh và tâm lý học. Khi AI ngày càng thông minh hơn, nhu cầu về những người kiểm tra, điều chỉnh và hướng dẫn AI cũng tăng mạnh.
Chỉ trong vài năm, thị trường lao động đã xuất hiện những công việc mà trước đây gần như chưa từng tồn tại. Và với tốc độ phát triển hiện nay của trí tuệ nhân tạo, danh sách những nghề mới có thể sẽ còn tiếp tục dài thêm trong thời gian tới.
Trong những năm gần đây, bầu trời đang trở nên ngày càng chật chội khi thị trường vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) bùng nổ. Kể từ khi SpaceX ra mắt lô vệ tinh Starlink đầu tiên vào năm 2019, nhiều công ty như Amazon và Blue Origin đã tham gia vào cuộc đua này. Trung Quốc cũng không đứng ngoài cuộc khi phóng các vệ tinh Guowang và Qianfan.
Theo Đại học Harvard (Mỹ), tính đến đầu năm 2026, có hơn 14.000 vệ tinh hoạt động trong tầng khí quyển thấp của Trái Đất, con số có thể tăng lên 70.000 hoặc thậm chí 100.000 vào năm 2035, với giá trị thị trường dự kiến đạt 108 tỉ USD. Sự gia tăng này đặt ra câu hỏi về tác động của vệ tinh đối với khí hậu và bầu khí quyển - một vấn đề mà các nhà khoa học và nhà thiên văn học đang quan tâm.
Khi các vệ tinh LEO như Starlink và Amazon hết hạn sử dụng, chúng được thiết kế để tự hủy quỹ đạo và rơi xuống đại dương. Tuy nhiên, không phải lúc nào chúng cũng bốc hơi hoàn toàn khi quay trở lại bầu khí quyển. Ví dụ vụ việc vào năm 2025, khi mảnh vỡ từ vệ tinh Starlink đã rơi xuống một trang trại ở Canada. Những vụ việc như vậy cho thấy nguy cơ tạo ra rác thải vũ trụ và khả năng va chạm với các vệ tinh khác của các vệ tinh "hết hạn sử dụng", dẫn đến hiệu ứng dây chuyền thảm khốc được gọi là Hiệu ứng Kessler.
Ngoài ra, khi các vệ tinh bốc cháy, chúng giải phóng các chất ô nhiễm kim loại nặng như chì, liti, đồng và nhôm, có thể gây ô nhiễm tầng bình lưu và làm suy giảm tầng ozone. Theo ước tính, khoảng 3.500 tấn sol khí kim loại sẽ được thải vào khí quyển hằng năm vào năm 2033.
Để giảm thiểu tác động tiêu cực của vệ tinh, ngành công nghiệp vũ trụ cần phải phát triển bền vững hơn. Hiện tại, các chòm vệ tinh không phải chịu sự giám sát của Đạo luật Chính sách Môi trường Quốc gia Mỹ (NEPA), nhưng Văn phòng Trách nhiệm Giải trình Chính phủ Mỹ (GAO) đang kêu gọi xem xét lại. Đây là điều cấp thiết, đặc biệt khi Starlink mới đây đã loại bỏ 260 vệ tinh chỉ trong vòng 6 tháng, từ tháng 12.2025 đến tháng 5.2026.
Mặc dù còn quá sớm để đánh giá tác động toàn cầu của ngành công nghiệp vũ trụ đang phát triển, nhưng các đề xuất ban đầu đã được đưa ra bao gồm việc tạo một nền kinh tế tuần hoàn cho vệ tinh, tìm kiếm các phương pháp tiếp nhiên liệu thân thiện với môi trường và nghiên cứu các vật liệu giảm ô nhiễm.
Mặc dù Android mang đến lựa chọn đa dạng, iPhone lại chiếm ưu thế về doanh số tại nhiều thị trường lớn. Phần lớn nguyên nhân xuất phát từ việc Apple đã xây dựng một hệ sinh thái sản phẩm và dịch vụ chặt chẽ, khiến người dùng khó khăn khi chuyển từ iPhone sang Android.
Sự trung thành của người dùng với từng nền tảng thường dẫn đến những tranh cãi gay gắt, thậm chí có những lời châm biếm dành cho bên còn lại. Một người đã chuyển từ Android sang iOS chia sẻ rằng họ đã trải nghiệm cảm giác bị chỉ trích khi thay đổi hệ sinh thái, với một số câu nói phổ biến từ người dùng Android có thể khiến người dùng iPhone không mấy vui vẻ.
Nhiều người cho rằng iPhone thiếu nhiều tính năng phần mềm và phần cứng độc đáo mà Android đã tích hợp từ lâu. Ví dụ, tính năng màn hình luôn bật chỉ xuất hiện trên iPhone với dòng iPhone 14 Pro, trong khi các điện thoại Android như Galaxy S7 đã có tính năng này từ năm 2016. Apple cũng mất nhiều thời gian để chuyển từ cổng kết nối Lightning sang USB-C, khi công ty chỉ đưa Lightning đến dòng iPhone 15 vào năm 2023.
Android là nền tảng mã nguồn mở cho phép nhiều nhà sản xuất như Samsung, Google và Oppo phát triển và bán điện thoại với giá cả cạnh tranh. Mặc dù có những mẫu điện thoại Android cao cấp có giá tương đương hoặc cao hơn iPhone, nhưng nhìn chung, điện thoại Android thường có giá rẻ hơn, đặc biệt trong phân khúc tầm trung.
Khi một chiếc điện thoại Android giá dưới 10 triệu đồng sở hữu màn hình 120 Hz và pin dung lượng lớn, iPhone 17e giá 16,5 triệu đồng trở nên kém hấp dẫn hơn.
Thực tế, khi so sánh các mẫu điện thoại cùng thế hệ, nhiều thiết bị Android thường có hiệu năng vượt trội hơn. Ví dụ, iPhone 17 Pro chỉ có 12 GB RAM, trong khi nhiều điện thoại Android hiện tại có thể lên tới 16 GB, thậm chí 24 GB ở một số mẫu chuyên dụng cho game.
Dù vậy, iPhone vẫn nằm trong số những điện thoại có hiệu năng tốt nhất nhờ vào chip A19 Pro mạnh mẽ, cho phép chạy các tựa game đồ họa cao mà không gặp khó khăn. Ngay cả với dung lượng RAM ít hơn, các mẫu iPhone hiện đại vẫn hoạt động mượt mà trong các tác vụ hằng ngày.
Một chỉ trích khác dành cho Apple là thiết kế của iPhone không có nhiều thay đổi qua các năm. Việc Apple giữ lại ngôn ngữ thiết kế quen thuộc khiến nhiều người cho rằng các mẫu mới khó phân biệt với các phiên bản trước.
Trong thực tế, dòng Galaxy S của Samsung gần đây cũng gặp phải những nhận xét tương tự. Tuy nhiên, một số người cho rằng việc duy trì một thiết kế nhất quán có thể giúp xây dựng bản sắc thương hiệu mạnh mẽ hơn.
Cuối cùng, sự thật là cả iPhone và Android đều có những điểm mạnh và yếu riêng. Sự lựa chọn giữa chúng phụ thuộc vào nhu cầu và sở thích cá nhân của từng người dùng.
Theo Interesting Engineering, nhóm nghiên cứu ở Đại học California, San Diego (UCSD), Mỹ, sử dụng robot hình người điều khiển từ xa để thực hiện hai ca phẫu thuật với động vật có vú lớn không phải linh trưởng. Các ca phẫu thuật bao gồm cắt bỏ túi mật do một bác sĩ tiến hành cùng với robot hỗ trợ, ca còn lại do hai robot phối hợp thực hiện. Theo nhóm nghiên cứu, thành công này cho thấy tiềm năng của robot hình người điều khiển từ xa trong phòng mổ với nhiều ứng dụng phong phú.
Các hệ thống phẫu thuật robot hiện nay rất chuyên biệt, thường có 3-4 cánh tay, phần mềm độc quyền và dụng cụ phẫu thuật riêng. Với trọng lượng khoảng 816 kg, hệ thống như vậy đòi hỏi phòng mổ đặc biệt, bố trí phức tạp và đội ngũ hỗ trợ đã qua đào tạo, do đó tốn kém và khó triển khai ngoài trung tâm y tế lớn.
Ngược lại, Surgie, robot hình người sử dụng trong nghiên cứu, cao khoảng 1,5 mét và chỉ nặng 27 kg. Thiết kế nhỏ gọn và di động cho phép robot hoạt động trong phòng mổ có sẵn mà không cần thay đổi cơ sở hạ tầng, qua đó thiết thực hơn với cơ sở y tế có nguồn lực hạn chế. Michael Yip, kỹ sư tại UCSD và đồng nghiệp mô tả chi tiết thử nghiệm với Surgie trong nghiên cứu trên tạp chí Nature hôm 8/7.
Để thực hiện quá trình phẫu thuật, các nhà nghiên cứu trang bị cho robot bộ chuyển đổi để sử dụng dụng cụ mổ tiêu chuẩn. Các robot hoạt động trơn tru theo quy trình lâm sàng hiện có và mang lại cho nhà vận hành cảm giác trực quan hơn so với hệ thống phẫu thuật robot truyền thống. Nhóm nghiên cứu ở UCSD chia sẻ trong thử nghiệm tiền lâm sàng, robot hình người điều khiển từ xa đạt độ chính xác khi phẫu thuật tương đương những nền tảng robot uy tín. Theo họ, với chi phí thấp và chiếm diện tích nhỏ trong phòng mổ, robot hình người dễ triển khai ở khắp mọi nơi từ vùng nông thôn tới chiến trường, thậm chí trong không gian.
Theo Tom's Guide, robot đang dần trở nên phổ biến trong phòng mổ. Năm 1983, robot phẫu thuật đầu tiên tên Anthrobot hỗ trợ các bác sĩ trong một ca phẫu thuật nội soi khớp gối. Năm 1985, hệ thống robot PUMA 560 thực hiện công việc tương tự khi tham gia thủ thuật sinh thiết não. Năm 1992, ROBODOC trở thành hệ thống robot đầu tiên phẫu thuật ở người khi chuẩn bị xương đùi cho ca thay khớp háng nhân tạo. Với kích thước thỏ gọn, linh hoạt, dễ tùy chỉnh, đội ngũ robot Surgie có thể triển khai phẫu thuật ở những khu vực thiếu thốn trong tương lai, giúp giải quyết bài toán về nhân lực.
Nghiên cứu năm 2025 của Hiệp hội Phẫu thuật Mỹ chỉ ra tình trạng thiếu hụt bác sĩ trên toàn quốc với 21 bang có số lượng bác sĩ phẫu thuật ít hơn mức cần thiết. Số lượng thiếu hụt sẽ tăng từ 13.500 lên 86.000 bác sĩ vào năm 2036. Robot hình người điều khiển từ xa và tự động có thể thực hiện nhiều nhiệm vụ lâm sàng và công việc hỗ trợ hơn nền tảng robot thông thường, phù hợp với bệnh viện, cộng đồng hẻo lánh, khu vực thảm họa và hoạt động tìm kiếm cứu hộ.
Theo Popular Science, dù nghiên cứu chứng minh tính khả thi của phẫu thuật bằng robot hình người điều khiển từ xa, công nghệ này vẫn cần vượt qua nhiều thách thức kỹ thuật trước khi có thể áp dụng rộng rãi. Trong quá trình phẫu thuật, robot cần hiệu chỉnh nhiều lần, làm tăng thời gian mổ so với hệ thống robot thông thường. Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh hạn chế như vậy khá phổ biến trong giai đoạn đầu của công nghệ phẫu thuật mới. Ví dụ, quy trình phẫu thuật nội soi bằng robot đầu tiên từng kéo dài vài giờ nhưng đã rút ngắn xuống 30 phút nhờ cải tiến liên tục.
Một thách thức khác là độ trễ khi giao tiếp, mức độ cử động chậm chạp của robot sau khi bác sĩ phẫu thuật truyền lệnh điều khiển. Việc giảm thiểu độ trễ rất quan trọng đối với phẫu thuật từ xa ở những cộng đồng hẻo lánh.
Nhóm nghiên cứu cho biết ngoài thao tác trong phòng mổ, robot hình người có thể đảm nhận nhiều công việc khác như lấy dụng cụ phẫu thuật, hỗ trợ nhân viên y tế, vệ sinh phòng mổ, góp phần giảm bớt gánh nặng cho con người.
