Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 18/5 chặn bắt đội tàu viện trợ thuộc Đoàn thuyền buồm Global Sumud (GSF) trên Địa Trung Hải, khu vực phía tây Cyprus. GSF gồm khoảng 50 tàu khởi hành từ Thổ Nhĩ Kỳ tuần trước, chở hàng nhân đạo cùng các nhà hoạt động từ nhiều quốc gia với mục tiêu phá thế phong tỏa quanh Gaza.
Giới chức Israel cho biết khoảng 430 người bị bắt trên các tàu của GSF đang được đưa về nước này thẩm vấn. GSF cùng những tổ chức pháp lý vì các nhà hoạt động cáo buộc Israel “bắt cóc và cưỡng ép đưa các tình nguyện viên từ vùng biển quốc tế vào lãnh thổ”. Nhiều quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ, Tây Ban Nha đã lên án Israel.
Bộ Ngoại giao Israel bác bỏ các cáo buộc, gọi đội tàu là “chiêu trò phục vụ cho Hamas”, nhóm đang kiểm soát Dải Gaza. Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố hải quân Israel đang ngăn chặn “một âm mưu ác ý” khi vây bắt đội tàu.
Các diễn biến phản ánh một tranh cãi đã kéo dài nhiều năm liên quan việc Israel áp phong tỏa với Gaza, dải đất nhỏ ven Địa Trung Hải của người Palestine.
Sáng kiến GSF được triển khai từ giữa năm 2025, có sự tham gia của nhiều tổ chức dân sự quốc tế ủng hộ Palestine. Tên gọi “Sumud” trong tiếng Arab có nghĩa là “kiên định, bền bỉ”, từ thường được người Palestine dùng để thể hiện phản đối Israel chiếm đóng.
GSF tháng 9/2025 bắt đầu “sứ mệnh hàng hải đến Gaza” đầu tiên với hơn 50 tàu chở theo hàng trăm tấn hàng viện trợ. Tuy nhiên, cũng giống như nhiều nỗ lực trước đó của những tổ chức khác, đội tàu GSF cũng bị lực lượng Israel chặn bắt. Các nhà hoạt động được đưa về Israel rồi bị trục xuất.
Quân đội Israel từng chiếm đóng Gaza trong nhiều thập kỷ sau khi kiểm soát vùng đất này trong cuộc chiến 6 ngày năm 1967. Đối mặt với làn sóng phản kháng dữ dội của người Palestine cũng như áp lực quốc tế, Israel từ bỏ kiểm soát Gaza, rút toàn bộ binh sĩ cùng người định cư khỏi dải đất năm 2005.
Quyết định rút quân của Israel đã tạo điều kiện cho Hamas trỗi dậy thành một phe phái chính trị lớn ở Gaza và kiểm soát toàn bộ dải đất năm 2007. Đây cũng là thời điểm Israel áp đặt lệnh phong tỏa cả trên đất liền, trên không và trên biển với Gaza nhằm ngăn chặn mối đe dọa từ Hamas.
Liên Hợp Quốc chỉ trích việc phong tỏa của Israel “hủy hoại sinh kế” và cản trở phát triển của Gaza. Nhiều tổ chức nhân quyền và phi chính phủ cáo buộc chính sách phong tỏa của Israel cấu thành hành động “trừng phạt tập thể”, trái với luật pháp quốc tế.
Tel Aviv lập luận rằng các biện pháp phong tỏa được áp đặt nhằm ngăn Hamas tiếp nhận vũ khí trái phép, bảo vệ người dân Israel khỏi các cuộc tấn công bằng rocket mà nhóm này cùng các lực lượng vũ trang ở Gaza vẫn thường thực hiện.
Năm 2008, một số đội tàu viện trợ vẫn cập được bờ Gaza do Israel chưa thực thi hoàn toàn lệnh phong tỏa. Đến giữa năm 2009, Israel bắt đầu chặn mọi tàu tiếp cận dải đất và không có phương tiện nào đến được Gaza kể từ năm 2010.
Tình hình ở Gaza càng nghiêm trọng sau khi chiến sự Israel – Hamas bùng phát từ tháng 10/2023. Khu vực rơi vào khủng hoảng nhân đạo, một số tổ chức phi chính phủ cảnh báo tình trạng diệt chủng và nạn đói xảy ra ở dải đất. Hơn 63.000 dân thường Palestine, trong đó ít nhất 20.000 trẻ em, đã thiệt mạng.
Bộ Ngoại giao Israel thường mô tả các đội tàu này là “hành động khiêu khích”, tuyên bố sẽ chặn bắt và không để bất kỳ phương tiện nào tiếp cận được Gaza. Tel Aviv kêu gọi những bên muốn chuyển viện trợ tới Gaza hãy thực hiện thông qua những kênh đã được thiết lập để Israel kiểm tra an ninh.
Tuy nhiên, hầu hết các vụ chặn bắt của hải quân Israel đều diễn ra ngoài lãnh hải nước này, làm dấy lên tranh cãi pháp lý.
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), lãnh hải của một quốc gia chỉ kéo dài 12 hải lý tính từ đường cơ sở. Ở vùng biển ngoài khu vực này, tàu thuyền nước ngoài được phép thực hiện quyền tự do hàng hải. Nhóm GSF và nhiều tổ chức nhân quyền lập luận rằng Israel không có quyền chặn hoặc bắt giữ tàu dân sự hoạt động ngoài lãnh hải nước này.
“Các anh không được phép ngăn chúng tôi theo luật quốc tế”, nhà hoạt động Thiago Avila phản hồi hải quân Israel qua vô tuyến trước khi đội tàu của GSF bị chặn bắt tháng 9/2025. “Vì vậy chúng tôi không tuân thủ yêu cầu của các anh”.
Donald Rothwell, giáo sư luật quốc tế tại Đại học Quốc gia Australia, nhận định quyền tự do hàng hải là nguyên tắc cốt lõi của luật biển quốc tế.
“Bất kỳ hành động quấy rối hay ngăn chặn tàu nào trên vùng biển quốc tế ở Địa Trung Hải đều là vi phạm rõ ràng luật quốc tế”, ông Rothwell viết trên The Conversation.
Tuy nhiên, một số chuyên gia luật quốc tế đưa ra cách diễn giải có lợi cho Israel. Robbie Sabel, cựu cố vấn pháp lý Bộ Ngoại giao Israel, cho rằng trong bối cảnh xung đột vũ trang với Hamas, Israel có quyền thực thi phong tỏa hải quân ngay cả ngoài lãnh hải, nếu tàu có ý định phá phong tỏa.
Yuval Shany, chuyên gia luật quốc tế tại Đại học Hebrew ở Jerusalem, cũng cho rằng nếu phong tỏa Gaza được coi là hợp pháp theo luật chiến tranh, Israel có thể chặn tàu sau khi đưa ra cảnh báo trước.
Theo Rothwell, để ngăn chặn tàu tìm cách tiến vào Gaza, Israel buộc phải làm điều đó ngay từ vùng biển quốc tế, bởi đội tàu càng đến gần bờ biển Gaza, Tel Aviv càng khó ngăn cản và dễ để lọt.
Israel không muốn tạo ra tiền lệ nguy hiểm. Một tàu cập được Gaza thành công có thể khuyến khích thêm nhiều chiến dịch tương tự trong tương lai, đồng thời gia tăng áp lực quốc tế lên Israel trong bối cảnh nước này đang đối mặt chỉ trích ngày càng lớn về tình hình nhân đạo tại Gaza.
Nhiều chuyên gia cho biết lượng hàng hóa viện trợ mà các đội tàu mang theo có thể không nhiều và hoạt động của họ mang ý nghĩa lớn về mặt chính trị hơn là hỗ trợ nhân đạo thực chất.
“Mục đích chính của những đội tàu như vậy là thu hút sự chú ý của cộng đồng quốc tế vào những gì đang diễn ra tại Gaza”, Nathan Brown, giáo sư khoa học chính trị Đại học George Washington, nói với DW. “Các đội tàu cũng gửi đi một thông điệp với người dân Palestine rằng thế giới không bỏ quên họ”.
Amjad Iraqi, chuyên gia về quan hệ Israel – Palestine tại tổ chức phi lợi nhuận toàn cầu Nhóm khủng hoảng Quốc tế, trụ sở Bỉ, có chung nhận định.
“Các nhà hoạt động đang cố gắng gửi đi thông điệp rằng có một cuộc khủng hoảng nhân đạo khẩn cấp và tình hình hiện nay đòi hỏi phải phản đối việc Israel phong tỏa và để nạn đói diễn ra ở Gaza”, theo ông Iraqi. “Điều này không phụ thuộc vào việc đoàn tàu có cập bến Gaza thành công hay không”.
Stephen Cotton, Tổng thư ký Liên đoàn Công nhân Vận tải Quốc tế, cho biết luật biển quy định rõ ràng rằng tấn công hoặc bắt giữ các tàu nhân đạo bất bạo động trên vùng biển quốc tế là bất hợp pháp và không thể chấp nhận. “Biển cả không được biến thành chiến trường”, ông Cotton nói với Al Jazeera.
Tuy nhiên, giới chức Israel khẳng định những đoàn tàu như GSF chỉ mang theo lượng hàng hóa cứu trợ tượng trưng và tìm cách tiến vào Gaza với mục đích “khiêu khích”, thay vì phục vụ mục tiêu nhân đạo.
“Một kế hoạch PR nữa đã kết thúc”, Bộ Ngoại giao Israel thông báo trên X sau khi hơn 400 nhà hoạt động bị bắt. “Israel sẽ tiếp tục hành động theo quy định của luật pháp quốc tế và không cho phép bất cứ hành động vi phạm nào với vòng phong tỏa quanh Gaza”.
Cảnh sát bang Ohio ngày 1/7 thông báo đã giải cứu 16 đứa trẻ, từ 18 tháng đến 18 tuổi, khỏi một căn nhà ngập rác và chất thải ở làng Hamden, nơi các em bị cho là sống tách biệt khỏi xã hội suốt nhiều năm trong điều kiện tồi tệ.
Sau quá trình điều tra, cảnh sát đã đưa 7 đứa trẻ tới bệnh viện, trong đó hai em phải chuyển bằng trực thăng tới các trung tâm điều trị chấn thương ở thủ phủ Columbus. Có một em trong tình trạng nguy kịch, nhưng giới chức địa phương chưa cập nhật thông tin.
Sự việc gây chấn động dư luận không chỉ bởi những gì lực lượng chức năng phát hiện bên trong căn nhà, mà còn bởi câu hỏi khiến cộng đồng địa phương lẫn cả nước Mỹ day dứt: làm thế nào 16 đứa trẻ có thể bị giam cầm, biến mất khỏi cuộc sống thường ngày trong nhiều năm mà không ai trong làng phát hiện ra.
Hàng xóm và các điều tra viên có mặt tại hiện trường cũng chưa thể lý giải đầy đủ cho câu hỏi này. Những đứa trẻ không đi học, gần như không xuất hiện trong đời sống thường nhật và được cho là bị giữ phần lớn thời gian trong một căn phòng nhỏ.
"Chuyện xảy ra ngay trước mắt mình, thế mà chúng tôi chẳng ai biết được để có thể giúp bọn trẻ sớm hơn", Emily Collins, 27 tuổi, chủ cửa hàng hoa ở thị trấn McArthur gần đó, nói.
Là một người mẹ có ba đứa con, Collins nói cô không khỏi đau lòng khi biết được sự việc kinh hoàng như vậy xảy ra tại cộng đồng của mình, vốn luôn được cư dân tự hào là gắn bó và yên bình.
"Thật khó tin. Thị trấn nhỏ của chúng tôi có biết bao điều tốt đẹp, vậy mà giờ người ta chỉ biết đến nơi này gắn với vụ án ấy. Tôi thấy thật đau lòng", Collins nói khi vừa dùng phấn vẽ những bông hoa và ngôi sao trước cửa tiệm để chuẩn bị cho Quốc khánh Mỹ, như một cách giúp bản thân nguôi ngoai.
Làng Hamden có chưa đầy 1.000 dân, nằm cách thủ phủ Columbus của bang Ohio khoảng 97 km về phía đông nam. Căn nhà mà cảnh sát giải cứu nhóm trẻ nằm trên con đường ít xe qua lại, sát taluy đường sắt, được ngăn cách với những hộ gần nhất bởi cây cối và bụi rậm.
Căn nhà rộng khoảng 124 m2, gồm 5 phòng và một nhà vệ sinh, cùng tầng hầm gần 48 m2. Tổng cộng 20 người được cho là đã sống tại đây, gồm 16 trẻ và 4 người lớn. Đồ chơi trẻ em được nhìn thấy nằm lẫn trong những đống vật dụng ngổn ngang.
Tổng chưởng lý Ohio Andy Wilson cho biết các điều tra viên phải đeo khẩu trang khi vào hiện trường. Bên trong là những đống rác chất cao đến mức họ không thể tiếp cận toàn bộ ngôi nhà.
"Vụ án này tiếp tục hé lộ những điều kiện sống không thể tưởng tượng nổi mà các em phải chịu đựng. Tôi đã nói hôm qua rằng hiện trường là hiện thân của cái ác, và những bằng chứng thu được sau đó chỉ càng củng cố nhận định ấy", ông nói.
Joseph Stewart, 60 tuổi, sống cách hiện trường chỉ ba căn nhà, nói ông chưa từng nhìn thấy trẻ em ở đây trong suốt 6 năm qua. Josh O’Dell, một người dân khác, nói căn nhà "trông như bị bỏ hoang" và ông cũng chưa bao giờ thấy trẻ em chơi ngoài sân.
Ngày 2/7, toàn bộ cửa sổ và cửa ra vào căn nhà đã được bịt kín bằng ván gỗ. Những dải băng phong tỏa của cảnh sát vẫn còn đó, cùng những đống rác chất cao quanh khuôn viên. Sân gỗ phía sau chất đầy lốp xe cũ, ghế ăn trẻ em và nhiều phế liệu khác.
Cảnh sát đến căn nhà khi thực hiện lệnh khám xét trong một cuộc điều tra riêng rẽ về cáo buộc bạo lực gia đình, không phải vì nhận được tin báo về 16 đứa trẻ bị nhốt trong điều kiện sống tồi tệ như vậy.
Học khu hạt Vinton chưa từng ghi nhận hồ sơ nhập học của bất kỳ trẻ nào liên quan đến căn nhà này. Cơ quan chức năng cho rằng gia đình đã chuyển chỗ ở nhiều lần trong khoảng hai thập kỷ, tránh tạo ra hồ sơ y tế hoặc giấy tờ với cơ quan công quyền. "Họ rất giỏi trong việc che giấu những đứa trẻ", Tổng chưởng lý Wilson nói.
Theo cảnh sát trưởng hạt Vinton Ryan Cain, nhiều đứa trẻ chỉ có thể giao tiếp rất hạn chế, thậm chí có em hoàn toàn không thể nói chuyện. Công tố viên William Archer cho biết đứa trẻ lớn nhất bị khuyết tật phát triển và thậm chí không thể đánh vần tên của mình. Tổng chưởng lý Wilson mô tả những đứa trẻ khi được giải cứu "gần như giống động vật hoang dã".
4 người lớn trong gia đình gồm Gary Siders Jr., Elizabeth Siders, Gary Siders Sr. và Christina Siders bị bắt với cáo buộc gây nguy hiểm cho trẻ em. Tất cả không nhận tội và được ấn định mức bảo lãnh tại ngoại 300.000 USD mỗi người.
Luật sư Thomas Stolly cho biết Elizabeth là mẹ của toàn bộ 16 đứa trẻ. Cô kết hôn khi 15 tuổi, nghỉ học sau lớp 11, chồng làm tài xế giao đồ ăn. Nghi phạm khai rằng 16 người con đều chào đời tại bệnh viện trong khu vực, song chưa rõ các em có được khám sức khỏe định kỳ sau khi sinh hay không.
Stolly nói thân chủ "khóc và kiệt sức" khi ông gặp cô trong trại giam. Câu hỏi đầu tiên của Elizabeth không phải khi nào được trả tự do, mà là các con có an toàn không, đang ở đâu và bao giờ cô có thể gặp lại chúng.
Văn phòng công tố chưa cung cấp chứng cứ cho Stolly, nên ông cho rằng còn quá sớm để đồng tình với cách Tổng chưởng lý Wilson mô tả những gì xảy ra trong căn nhà là "sự độc ác tột cùng".
Jacqueline Yahn, phó giáo sư Đại học Ohio chuyên nghiên cứu giáo dục nông thôn và nghèo đói, cho rằng việc các em không đến trường và gần như không tiếp xúc với hệ thống y tế khiến mọi dấu hiệu bất thường đều bị bỏ lỡ.
"Khi trẻ bị cô lập và không tham gia các hoạt động xã hội, sẽ không dễ nhận ra dấu hiệu cảnh báo. Các cuộc kiểm tra sức khỏe định kỳ tồn tại là có lý do, bởi chúng giúp theo dõi sự phát triển và tình trạng của trẻ em", bà nói.
Trang tin hải quân USNI News ngày 22.4 đưa tin một vụ cháy đã xảy ra trên tàu khu trục tàng hình USS Zumwalt (DDG-1000) của Hải quân Mỹ khi chiến hạm này neo đậu tại xưởng đóng tàu HII Ingalls ở Pascagoula, bang Mississippi ngày 19.4.
Một người phát ngôn Lực lượng Hải quân mặt nước xác nhận vụ cháy xảy ra vào khoảng 21 giờ 45 tối 19.4.
Một thủy thủ được đưa đến bệnh viện địa phương để điều trị vết thương và đang trong tình trạng ổn định. Hai người khác được điều trị tại hiện trường.
Ngọn lửa đã được thủy thủ đoàn dập tắt. Hải quân Mỹ đang điều tra nguyên nhân vụ cháy và xác định mức độ thiệt hại trên tàu, theo thông báo.
USS Zumwalt là chiếc đầu tiên thuộc lớp khu trục hạm tàng hình cùng tên của Hải quân Mỹ. Chiếc thứ hai là USS Michael Monsoor và chiếc thứ ba đang được thử nghiệm, mang tên USS Lyndon B. Johnson.
Theo một báo cáo của Văn phòng Trách nhiệm giải trình chính phủ Mỹ (GAO), cơ quan độc lập chịu trách nhiệm báo cáo cho quốc hội, chương trình Zumwalt đã tiêu tốn đến 24,5 tỉ USD cho 3 tàu.
Tàu USS Zumwalt được đưa đến cảng HII Ingalls từ tháng 8.2023 để nâng cấp, sau khi Hải quân Mỹ quyết định thay 2 hệ thống pháo hạm tầm xa 155 mm trên tàu bằng bệ phóng tên lửa để phóng tên lửa bội siêu thanh tầm xa. Đến tháng 12.2024, tàu rời khỏi ụ và tiến hành các bước chuẩn bị cho việc sẵn sàng hoạt động.
Hồi tháng 1, tàu chiến này ra biển thử nghiệm lần đầu tiên trong gần 3 năm sau khi bệ phóng tên lửa được lắp đặt.
Robert "Magyar" Brovdi, tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine, cho biết Trung tâm số 1 thuộc đơn vị này hôm 30/5 đã tiến hành cuộc tập kích bằng máy bay không người lái (UAV) vào sân bay quân sự ở Taganrog, thành phố cảng thuộc tỉnh Rostov, miền nam Nga.
Brovdi cho hay hai máy bay săn ngầm Tu-142 và một hệ thống tên lửa Iskander của Nga đã bị phá hủy trong cuộc tập kích.
Video được Brovdi công bố cho thấy UAV Ukraine sử dụng camera ảnh nhiệt để lùng sục mục tiêu trong bóng tối và lao xuống hai máy bay Tu-142 đậu trên đường băng. UAV cũng tập kích tổ hợp Iskander tại một rặng cây, dường như ở gần căn cứ.
Trung tâm số 1 thuộc Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine là đơn vị chuyên tiến hành các đòn tấn công sâu vào các mục tiêu quân sự cùng cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga.
Tu-142 là dòng máy bay săn ngầm và tuần thám biển tầm xa ra đời từ thời Liên Xô, dựa trên nền tảng oanh tạc cơ chiến lược Tu-95, loại máy bay thường được sử dụng cho các cuộc tấn công bằng tên lửa hành trình quy mô lớn vào Ukraine.
Biến thể nâng cấp sâu Tu-142MK trang bị nhiều hệ thống cảm biến hiện đại để phát hiện tàu ngầm dưới biển, cùng hệ thống radar cảnh giới và dẫn bắn cho tên lửa hành trình.
Tu-142MK có bán kính chiến đấu 6.500 km, mang được tối đa 9 tấn vũ khí trang bị gồm phao thủy âm, thủy lôi, ngư lôi và tên lửa hành trình diệt hạm Kh-35. Khả năng phát hiện, tiêu diệt nhiều loại tàu ngầm khiến nó được mệnh danh là "sát thủ săn ngầm" hàng đầu của không quân hải quân Nga.
Trong khi đó, hệ thống tên lửa chiến thuật Iskander có khả năng phóng tên lửa đạn đạo với tầm bắn lên tới 500 km. Vũ khí này đã đóng vai trò then chốt trong những cuộc tấn công nhằm vào các thành phố và cơ sở hạ tầng năng lượng của Ukraine.
Yuri Slusar, thống đốc tỉnh Rostov, trong bài đăng trên Telegram cho hay một bồn chứa nhiên liệu, một tàu chở dầu và một tòa nhà hành chính tại cảng Taganrog đã bốc cháy sau cuộc tấn công của Ukraine. Ông Slusar nói thêm đã có hai người bị thương do vụ tấn công này.
Taganrog là thành phố cảng lớn của Nga trên biển Azov. Thành phố này thường xuyên trở thành mục tiêu trong các cuộc tấn công bằng UAV từ Ukraine.
Nga chưa bình luận về thiệt hại đối với máy bay Tu-142 và tên lửa Iskander.
