Mỹ – Iran ăn miếng trả miếng, thêm quân nhân Mỹ thiệt mạng
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết trong một bài đăng trên mạng xã hội rằng một quân nhân Mỹ ở miền Bắc Iraq đã thiệt mạng vào ngày 18/7 khi đang cố gắng kích nổ có kiểm soát một máy bay không người lái tấn công một chiều chưa nổ của Iran. Một quân nhân thứ hai đã bị thương trong nỗ lực đó.
Trước đó, ngày 17/7, 2 binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng tại Jordan trong một cuộc tấn công mà phía Mỹ cáo buộc do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thực hiện. Cuộc tấn công đó cũng khiến 4 người khác bị thương và một người mất tích.
Như vậy, tổng số quân nhân Mỹ thiệt mạng trong cuộc xung đột với Iran kể từ tháng 2 đã lên 17 người. CENTCOM cũng cho biết họ đã tìm thấy những phần thi thể chưa xác định danh tính tại Jordan và đang tiến hành điều tra xem liệu đó có phải là quân nhân mất tích hay không.
Một tuần lễ của các cuộc không kích qua lại đã mở rộng vượt ra ngoài các mục tiêu quân sự thuần túy, bao gồm cả các cây cầu, công trình tiện ích công cộng và cơ sở cảng biển, cho thấy Mỹ và Iran có rất ít triển vọng quay trở lại thỏa thuận ngừng bắn mong manh được ký kết vào tháng 6.
CENTCOM mô tả các cuộc không kích gần đây của Mỹ nhằm giảm khả năng đe dọa hàng hải thương mại của Iran và “trừng phạt nhanh chóng” các lực lượng IRGC. Truyền thông Iran đưa tin, trong đợt không kích gần đây nhất, Mỹ đã tấn công đảo Qeshm ở vịnh Ba Tư, cũng như các thành phố phía nam bao gồm Shadegan, Sirik và Hajiabad.
Iran đã đáp trả ngay lập tức các cuộc tấn công của Mỹ bằng việc nhắm mục tiêu vào các căn cứ quân sự của Washington ở khu vực, nhắm đến nhà máy điện và khử muối ở Kuwait.
Mỹ phát tín hiệu cho chiến dịch tấn công lớn
New York Times dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên đưa tin, Mỹ đang gửi thêm nhiều chiến đấu cơ đến Trung Đông, bao gồm tiêm kích F-16 và F-35, cũng như máy bay tiếp liệu trên không bổ sung.
Tuần trước, Mỹ được cho là đã thông báo với Israel về việc gửi thêm hàng chục máy bay tiếp dầu đến nước này.
Những chuyển động này là dấu hiệu cho thấy Mỹ có thể đang chuẩn bị cho một chiến dịch tấn công mạnh hơn vào Iran.
Trong các tuyên bố riêng biệt vào ngày 19/7, Ả rập Xê út, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và Qatar đã bày tỏ lo ngại về sự leo thang, và Jordan đã triệu tập một nhà ngoại giao Iran. UAE tuyên bố, việc nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng dân sự, bao gồm trường học, bệnh viện, nhà máy khử muối, cơ sở năng lượng và các đầu mối giao thông “không thể chấp nhận được hoặc biện minh trong bất kỳ hoàn cảnh nào”.
Căng thẳng cũng tăng vọt tại eo biển Hormuz, tuyến đường thủy quan trọng đối với nguồn cung năng lượng toàn cầu vốn là trọng tâm của các cuộc đàm phán và là nơi Tehran đang khẳng định quyền kiểm soát.
Hải quân IRGC cho biết vào ngày 19/7 rằng họ đã ngăn chặn 4 tàu không xác định danh tính đang cố gắng sử dụng một “tuyến đường không an toàn” sau khi phớt lờ các cảnh báo. Trong khi đó Mỹ tuyên bố chặn 7 tàu vi phạm lệnh phong tỏa hàng hải áp đặt đối với các cảng của Iran.
Thỏa thuận bị hủy bỏ
Tehran ngày 18/7 tuyên bố sẽ không còn tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận ngừng bắn tạm thời với Mỹ.
Lãnh đạo Tối cao Iran Mojtaba Khamenei cảnh báo về “những bài học không thể quên” dành cho Mỹ. Trong một tuyên bố vào ngày 18/7, ông nói rằng các vi phạm của Mỹ đối với bản ghi nhớ – một lệnh ngừng bắn kéo dài 60 ngày trong khi Mỹ và Iran đàm phán các điều khoản để mở lại eo biển Hormuz và hạn chế chương trình hạt nhân của Iran “đã một lần nữa chứng minh cho mọi người thấy chữ ký của phía Mỹ vô giá trị và mất hiệu lực như thế nào”.
Thông điệp này cũng xoáy sâu vào việc kêu gọi người dân Iran phải giữ vững tinh thần “đoàn kết thiêng liêng”, coi đó như một mệnh lệnh cơ bản, đặc biệt là trong cuộc đối đầu với Mỹ.
Thông điệp của ông cũng tuyên bố rằng người dân và giới chức Iran có nghĩa vụ phải kiềm chế, tránh xa “sự chia rẽ, tranh chấp chính trị và việc làm gia tăng các khác biệt xã hội”. Ông nhấn mạnh, các đối thủ của Iran “không được phép nhận thấy bất kỳ dấu hiệu suy yếu nào từ phía chúng ta”.
Lời kêu gọi đoàn kết dân tộc này diễn ra trong bối cảnh một tuyên bố khác của ông Khamenei hồi tháng 6 đã làm dấy lên những cuộc tranh luận và tranh cãi trong số những người ủng hộ cứng rắn nhất của Iran liên quan đến bản ghi nhớ (MOU) vừa được ký kết với Mỹ.
Ông Khamenei cho biết mặc dù bản thân “có quan điểm khác” về thỏa thuận tạm dừng 4 tháng giao tranh, nhưng ông vẫn chấp thuận nó sau khi Tổng thống Masoud Pezeshkian, với tư cách là Chủ tịch Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, nhận trách nhiệm về thỏa thuận này.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết một thiết bị bay không người lái hoặc tên lửa chống tăng của nhóm vũ trang Hezbollah đã đánh trúng xe tăng nước này ở làng Kfar Tebnit tại miền nam Lebanon vào rạng sáng nay.
Vụ nổ sau đó khiến toàn bộ 4 thành viên kíp lái thiệt mạng, trong đó có trung tá Dor Gedalia Ben Simhon, chỉ huy Tiểu đoàn 52 thuộc Lữ đoàn Thiết giáp 401. Simhon đảm nhận chức vụ này thay người tiền nhiệm bị thương nặng tại miền nam Lebanon hồi tháng 4.
IDF nói rằng danh tính 3 quân nhân còn lại sẽ được công bố sau và đang điều tra thêm về nguyên nhân dẫn tới vụ nổ.
Vài giờ sau cuộc tấn công, Hezbollah tiếp tục phóng thiết bị bay không người lái (drone) tự sát nhằm vào lực lượng thuộc Lữ đoàn Biệt kích Israel ở làng Kfar Tebnit, khiến 5 quân nhân bị thương, trong đó có một người bị thương nặng. Các binh sĩ đã được đưa đến bệnh viện để điều trị.
Nhóm vũ trang Lebanon cùng ngày tuyên bố đã nhắm mục tiêu 3 xe tăng chủ lực Merkava của Israel bằng tên lửa dẫn đường, khiến chúng "bị phá hủy và bốc cháy".
Theo Hezbollah, sự việc diễn ra sau khi một trung đội thiết giáp và một trung đội bộ binh Israel tìm cách xâm nhập mặt phía bắc dãy đồi Ali al-Taher, vị trí chiến lược có tầm nhìn ra thành phố quan trọng là Nabatieh. Làng Kfar Tebnit nằm cách Nabatieh khoảng 4 km về phía đông nam.
"Giao tranh vẫn tiếp tục diễn ra", Hezbollah cho biết.
Bộ trưởng An ninh Quốc gia Israel Itamar Ben Gvir tuyên bố "toàn bộ Lebanon phải bốc cháy" sau khi IDF thông báo về sự việc. "Với tất cả sự tôn trọng với người Mỹ, Israel phải làm rõ với toàn bộ thế giới rằng máu của con em chúng ta và an ninh của công dân không phải thứ để mặc cả", ông nhấn mạnh.
Đây là lần đầu IDF hứng thiệt hại về nhân mạng kể từ khi Mỹ - Iran ký bản ghi nhớ, trong đó khẳng định Israel phải chấm dứt chiến dịch tấn công Lebanon như một phần của lệnh ngừng bắn với Iran. Dù vậy, quân đội Israel ngày 18/6 tuyên bố sẽ tiếp tục hoạt động ở miền nam Lebanon bất chấp thỏa thuận giữa Mỹ và Iran.
Truyền thông nhà nước Lebanon cho biết các cuộc tập kích trong đêm của Israel đã khiến 16 người thiệt mạng tại vùng Nabatieh. IDF tuyên bố đã tấn công khắp miền nam Lebanon để đáp trả "các hành động vi phạm thỏa thuận ngừng bắn liên tiếp" của nhóm vũ trang Hezbollah.
Lebanon bị kéo vào xung đột Trung Đông từ ngày 2/3, khi nhóm vũ trang Hezbollah khai hỏa rocket nhằm vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong chiến dịch không kích của Mỹ - Israel.
Israel đáp trả bằng cách tiến hành các cuộc không kích trên khắp Lebanon, đồng thời điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng.
California còn nhập khẩu nhiên liệu máy bay và xăng từ những nước có hệ thống lọc dầu phụ thuộc vào nguồn dầu thô từ vịnh Ba Tư, theo báo The Wall Street Journal hôm 8.4.
Cụ thể, Ủy ban Năng lượng California thống kê bang này nhập khẩu khoảng 20% lượng nhiên liệu máy bay từ nước ngoài, chủ yếu từ Hàn Quốc. Bang cũng nhập hơn 25% lượng xăng tiêu thụ, trong đó khoảng 2/3 đến từ Hàn Quốc, Ấn Độ và Đài Loan. Và những nguồn này đang bị đe dọa vì chiến sự tại Iran.
Trong lúc eo biển Hormuz vẫn bị phong tỏa, Hàn Quốc và Ấn Độ, hai nhà cung cấp nhiên liệu lớn nhất cho California, đang giảm mạnh xuất khẩu, từ đó đe dọa nguồn cung năng lượng của bang này.
Công ty phân tích thị trường Vortexa (trụ sở ở Anh) ước tính Hàn Quốc trong tháng 4 sẽ chỉ vận chuyển được khoảng một nửa lượng nhiên liệu máy bay so với bình thường cho California.
"Nếu không được giải quyết nhanh chóng, tình hình sẽ vô cùng chật vật", The Wall Street Journal dẫn lời ông Andy Walz, người phụ trách mảng kinh doanh lọc dầu, đường ống và hóa chất của Tập đoàn dầu khí Chevron của Mỹ.
Nguồn tài chính dồi dào của California vẫn cho phép tiểu bang đáp ứng nhu cầu về các sản phẩm lọc dầu như nhiên liệu máy bay và xăng trong tháng 4. Thế nhưng, tình trạng thiếu hụt nhiều khả năng sẽ xảy ra trong những tháng tới, theo cảnh báo của ông Walz.
Các nhà máy lọc dầu châu Á đang sử dụng lượng tồn kho sẵn có, và một số nước như Nhật Bản và Hàn Quốc đã bắt đầu xả kho dự trữ dầu chiến lược để làm dịu tình hình.
Thế nhưng, ông Walz cho rằng sẽ đến thời điểm những nguồn cung sẽ cạn kiệt.
Giá xăng dầu thường là điểm nóng chính trị tại bang California. Giá xăng trung bình hôm 7.4 ở tiểu bang là 5,93 USD/gallon, cao hơn 1,75 USD/gallon so với mặt bằng chung trên toàn nước Mỹ.
Sản lượng dầu thô của bang đã giảm hơn 50% trong 20 năm qua, một phần do các mỏ dầu đã khai thác lâu, trong khi các tập đoàn như Chevron, Occidental Petroleum chuyển hướng đầu tư sang bang khác có ít quy định hơn.
"Iran vừa thông báo với chúng tôi rằng họ đang trên bờ vực sụp đổ. Iran muốn chúng tôi mở cửa eo biển Hormuz càng sớm càng tốt trong khi họ đang cố gắng giải quyết vấn đề về bộ máy lãnh đạo, tôi tin rằng họ sẽ làm được", Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/4 đăng trên mạng xã hội Truth Social. Ông không nêu thông tin rõ ràng về tình trạng của Iran.
Trước đó, Tổng thống Mỹ hôm 26/4 cảnh báo cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran có thể "phát nổ" trong ba ngày tới do các sự cố kỹ thuật trầm trọng bởi lệnh phong tỏa của Mỹ với các cảng Iran.
"Khi trữ lượng dầu khổng lồ bị dồn nén trong hệ thống mà không có tàu bè hay bể chứa để tiêu thụ do lệnh phong tỏa, áp suất sẽ khiến đường ống phát nổ từ bên trong, thậm chí nổ tung từ dưới lòng đất. Một khi điều đó xảy ra, Iran sẽ không bao giờ có thể khôi phục lại hạ tầng như cũ", ông Trump nói trong phỏng vấn với Fox News.
Theo công ty nghiên cứu dữ liệu Kpler, Iran đang nhanh chóng cạn kiệt không gian lưu trữ dầu thô. Thực trạng này đe dọa đẩy nhanh tiến trình cắt giảm sản lượng tại quốc gia từng là nguồn cung lớn thứ hai trong khối OPEC.
Ngân hàng Goldman Sachs cho biết Iran đã phải cắt giảm tới 2,5 triệu thùng trong sản lượng hàng ngày. Trong báo cáo công bố ngày 27/4, các chuyên gia của Kpler cho biết Iran chỉ còn đủ chỗ trống trong kho để duy trì sản xuất thêm 12-22 ngày. Do đó, Tehran nhiều khả năng buộc phải cắt giảm thêm 1,5 triệu thùng một ngày vào giữa tháng 5.
Iran chưa đưa ra phản ứng về tuyên bố của ông Trump.
Trước đó, Reza Talaei-Nik, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Iran, ngày 28/4 nói rằng Mỹ "phải từ bỏ những yêu cầu bất hợp pháp và vô lý của họ". "Mỹ không còn ở vị thế áp đặt chính sách của mình lên các quốc gia độc lập", ông nói.
Đại diện của Iran tại Liên Hợp Quốc cho biết nước này cần được đảm bảo rằng sẽ không bị Mỹ và Israel tấn công lần nữa, trước khi đưa ra cam kết về an ninh tại vùng Vịnh. Trong khi đó, phát ngôn viên quân đội Iran Amir Akraminia nói "chúng tôi chưa coi xung đột đã kết thúc, cũng như không tin phía Mỹ".
"Chúng tôi có nhiều quân bài chưa sử dụng, trong đó có những khí tài và phương pháp tác chiến dựa trên hai lần xung đột trước đây. Những điều này chắc chắn sẽ giúp Iran đáp trả đối phương quyết liệt hơn", ông Amir Akraminia tuyên bố.
Kênh CNN của Mỹ ngày 28/4 đưa tin các nhà trung gian hòa giải Pakistan dự kiến nhận bản đề xuất chấm dứt chiến sự đã sửa đổi từ Iran, sau khi ông Trump tuyên bố không chấp nhận các phiên bản trước đó.
Theo các nguồn tin của CNN, Ngoại trưởng Abbas Aragchi sẽ sớm về nước sau chuyến thăm Nga và tham vấn với lãnh đạo Iran. Quá trình này diễn ra chậm do khó khăn trong liên lạc với Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei, khi nơi ở của ông vẫn được giữ kín.
Các nguồn tin nhận định quá trình này đang diễn ra và dự kiến có nhiều biến động, với nhiều điều phụ thuộc vào việc Iran có đưa ra được đề xuất sửa đổi mà Mỹ coi là dễ chấp nhận hay không.
Mỹ và Iran ngừng bắn vào ngày 8/4. Hai bên từng đàm phán trong khoảng 21 giờ tại Islamabad hôm 11/4, nhưng không đạt được đồng thuận về các vấn đề then chốt, trong đó có quyền kiểm soát eo biển Hormuz và Iran có được tiếp tục làm giàu uranium hay không.
Tổng thống Trump đã ra lệnh phong tỏa các cảng biển Iran từ ngày 13/4 để gây áp lực buộc nước này chấp nhận các điều khoản của thỏa thuận, nhưng Tehran không nhượng bộ và đáp trả bằng cách siết kiểm soát eo biển Hormuz.
Ông Trump đã gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran cho tới khi Tehran đưa ra đề xuất cụ thể với Washington.
