“Thỏa thuận với Iran đã hoàn tất. Chúc mừng tất cả”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội.
Tổng thống Trump cũng thông báo dỡ bỏ ngay lập tức lệnh phong tỏa hàng hải của Mỹ đối với Iran, cũng như mở cửa trở lại eo biển Hormuz “mà không có phí quá cảnh”. “Tàu thuyền trên thế giới hãy kích hoạt động cơ đi. Hãy để cho dầu chảy”, ông viết.
Tuyên bố được Tổng thống Trump đưa ra sau khi Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận hòa bình. “Hai bên đã thống nhất chấm dứt ngay lập tức và vĩnh viễn hoạt động quân sự trên mọi mặt trận, trong đó có Lebanon”, ông Sharif cho hay, thêm rằng thỏa thuận sẽ được ký tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6.
Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết có kế hoạch dự lễ ký thỏa thuận với Iran và Tổng thống Trump cũng có thể góp mặt. Mật vụ Mỹ thường không khuyến khích tổng thống và phó tổng thống cùng xuất hiện đồng thời, đặc biệt là ở nước ngoài, nhằm bảo đảm an ninh.
Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi xác nhận nội dung bản ghi nhớ giữa Tehran và Washington đã hoàn tất, lễ ký sẽ được tổ chức tại Thụy Sĩ vào thời điểm như Pakistan thông báo. Ông thêm rằng hai vấn đề sẽ có hiệu lực ngay lập tức trong sáng 15/6, gồm Mỹ dỡ bỏ lệnh phong tỏa hàng hải và hoạt động quân sự chấm dứt trên mọi mặt trận.
Ông Gharibabadi tuyên bố bản ghi nhớ này không chỉ là “sản phẩm từ nỗ lực ngoại giao”, mà còn là “thành tựu quân sự” của Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Iran thêm rằng hai nước sẽ tổ chức đàm phán trong vòng hai tháng tới nhằm đạt được “thỏa thuận cuối cùng” để kết thúc cuộc chiến.
Một quan chức cấp cao Iran trước đó nói với hãng thông tấn Reuters rằng theo dự thảo thỏa thuận, Mỹ sẽ chấp nhận giải phóng 25 tỷ USD tài sản bị đóng băng của Iran, trong khi Tehran đồng ý không sản xuất hoặc sở hữu vũ khí nguyên tử. Iran cũng đồng ý duy trì hiện trạng của chương trình hạt nhân, không làm giàu uranium hoặc mở rộng cơ sở hạt nhân, cho đến khi đạt thỏa thuận cuối cùng.
Theo một quan chức Mỹ, thỏa thuận cuối cùng sẽ dẫn đến chấm dứt chương trình hạt nhân của Iran, trong đó kho uranium làm giàu cao của nước này sẽ bị phá hủy và loại bỏ. Quan chức cấp cao Iran nói rằng dự thảo thỏa thuận sẽ cho phép Tehran pha loãng uranium làm giàu cao trong nước.
Iran và Mỹ đạt được thỏa thuận bất chấp cuộc tấn công hôm 14/6 do Israel tiến hành nhằm vào thủ đô Beirut của Lebanon, động thái vấp phải chỉ trích của Tehran và Tổng thống Trump.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Ghalibaf nói đòn tập kích của Israel cho thấy Mỹ thiếu “ý chí và khả năng thực hiện các cam kết của mình”. Bộ Ngoại giao Iran tuyên bố Mỹ phải chịu trách nhiệm cho cuộc tấn công, trong khi lực lượng vũ trang nước này cảnh báo sẵn sàng khai hỏa vào “trái tim kẻ thù”.
Tổng thống Trump cũng cho rằng Israel đáng lẽ không nên tấn công Beirut vào thời điểm Mỹ và Iran sắp đạt thỏa thuận, gọi đây là “hành động vô nghĩa”.
“Chúng tôi đã tiếp quản một con tàu, chúng tôi đã thu giữ hàng hóa, chúng tôi đã thu giữ dầu. Đó là một công việc rất có lợi nhuận. Chúng tôi giống như cướp biển. Chúng tôi kiểu như cướp biển và chúng tôi không đùa”, Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu trong một sự kiện.
Ông Trump đưa ra tuyên bố trên sau khi lực lượng Mỹ thu giữ một số tàu, cùng với các tàu container bị trừng phạt và tàu chở dầu của Iran tại vùng biển châu Á, sau khi những phương tiện này rời khỏi các cảng của Iran.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) ngày 1-5 cho biết lực lượng Mỹ đã chặn 45 tàu đang tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa tại các cảng Iran.
“Lực lượng Mỹ sẽ tiếp tục tuần tra trên vùng biển quốc tế và thực thi lệnh phong tỏa hải quân đang áp dụng với Iran. Tính đến thời điểm hiện tại, 45 tàu thương mại đã được yêu cầu quay đầu hoặc trở lại cảng để đảm bảo tuân thủ”, CENTCOM thông báo trong một bài đăng trên mạng xã hội X.
Trong khi đó Tehran đã chặn gần như tất cả các tàu đi qua eo biển Hormuz, ngoại trừ tàu của nước này, kể từ khi chiến sự bắt đầu.
Ngoài ra, Tổng thống Trump tuyên bố ông có ý định đạt được một thỏa thuận với Iran mà Mỹ có thể chấp nhận. Nhưng hiện tại Washington không hài lòng với những đề nghị của Tehran.
“Chúng tôi phải hoàn thành việc này và chúng tôi đang làm rất tốt. Chúng tôi đang thắng thế. Họ không đưa ra được thỏa thuận mà chúng tôi cần và chúng tôi sẽ giải quyết việc này một cách thích đáng. Chúng tôi sẽ không rút lui sớm để rồi vấn đề lại nảy sinh sau 3 năm nữa”, ông nói.
Trước đó nhà lãnh đạo Mỹ khẳng định cuộc xung đột với Iran thực chất đã kết thúc từ đầu tháng 4, sau khi hai bên đạt thỏa thuận ngừng bắn.
Tuy nhiên giới phân tích nhận định động thái này dường như chủ yếu xuất phát từ yêu cầu tuân thủ các quy định pháp luật trong nước, về việc triển khai quân đội Mỹ tại các cuộc xung đột ở nước ngoài.
Theo Luật Quyền hạn chiến tranh của Quốc hội năm 1973, Tổng thống Mỹ chỉ được tiến hành chiến dịch quân sự tối đa 60 ngày nếu không có sự phê chuẩn của Quốc hội, hoặc có thể xin gia hạn thêm 30 ngày trong trường hợp cần thiết để đảm bảo an toàn cho lực lượng khi rút quân.
Báo Al Jazeera đưa tin ngày 31/3, Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị và người đồng cấp Pakistan Ishaq Dar đã công bố sáng kiến 5 điểm nhằm “khôi phục hòa bình và ổn định” tại Vùng Vịnh và Iran sau các cuộc hội đàm tại Bắc Kinh.
Thứ nhất là ngừng bắn ngay lập tức. Trung Quốc và Pakistan kêu gọi các bên “chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch” và nỗ lực ngăn chặn xung đột lan rộng.
Thứ hai là khởi động đàm phán hòa bình. Các cuộc đàm phán hòa bình nên bắt đầu càng sớm càng tốt, đồng thời đảm bảo chủ quyền và an ninh của Iran cũng như các quốc gia Vùng Vịnh. Trung Quốc và Pakistan nói thêm rằng họ sẽ hỗ trợ tất cả các bên trong việc khởi xướng các cuộc đàm phán này.
Thứ ba là bảo vệ thường dân. Các cuộc tấn công vào thường dân và các mục tiêu phi quân sự phải chấm dứt.
Thứ tư là an ninh hàng hải. Các tuyến đường vận tải qua eo biển Hormuz phải được đảm bảo an toàn.
Thứ năm là khuôn khổ hòa bình toàn diện. Một khuôn khổ hòa bình toàn diện, phù hợp với Hiến chương Liên hợp quốc, phải được thiết lập.
Cả Trung Quốc và Pakistan đều nỗ lực làm trung gian để ngăn chặn xung đột leo thang ở Trung Đông, trong đó Islamabad tuyên bố sẵn sàng đăng cai tổ chức "các cuộc đàm phán có ý nghĩa" giữa Mỹ và Iran.
Bắc Kinh cho biết Ngoại trưởng Pakistan Ishaq Dar đã gặp người đồng cấp Trung Quốc Vương Nghị và đồng ý "tăng cường liên lạc và phối hợp chiến lược về tình hình Iran và nỗ lực mới hướng tới việc vận động cho hòa bình".
Xung đột giữa Mỹ - Israel với Iran đã kéo dài hơn một tháng và tiếp tục có dấu hiệu leo thang.
Washington khẳng định 2 bên đang đàm phán hiệu quả nhằm tìm lối thoát cho cuộc chiến. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Tehran đã đồng ý với hầu hết các điều khoản trong bản kế hoạch hòa bình gồm 15 điểm do Mỹ đề xuất.
Trong khi đó, Iran liên tục phủ nhận và tuyên bố chỉ chấm dứt xung đột theo điều kiện của Tehran. Iran cũng tiếp tục phong tỏa một phần eo biển Hormuz, coi đó là đòn bẩy trong bất cứ cuộc đàm phán tiềm tàng nào.
Một số chuyên gia cho rằng có thể đang có một số cuộc thảo luận mang tính quân sự hóa diễn ra thông qua Pakistan, nhưng không liên quan đến kế hoạch 15 điểm mà Mỹ đưa ra, thay vào đó, chúng liên quan nhiều hơn đến các vấn đề eo biển Hormuz và việc kiềm chế xung đột.
Theo Al Jazeera
Các bên trên bàn đàm phán Thụy Sĩ đã có những bước đi đầu tiên để triển khai thỏa thuận sơ bộ tiếp nối Bản ghi nhớ Islamabad. Tuy nhiên, những câu hỏi then chốt như chương trình hạt nhân Iran và eo biển Hormuz vẫn chưa được giải quyết.
Truyền thông nhà nước Iran hôm qua đưa tin các cuộc thảo luận kỹ thuật nối tiếp đàm phán cấp cao tại Thụy Sĩ đã kết thúc. Hai bên dự kiến thành lập các nhóm công tác riêng để bàn về vấn đề hạt nhân và giải quyết các biện pháp trừng phạt đối với Iran.
Về Hormuz, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, Trưởng đoàn đàm phán Iran, tuyên bố eo biển này sẽ không bao giờ quay lại trạng thái như trước xung đột với Mỹ và Israel. Tuy nhiên, Tehran cam kết tuân thủ đầy đủ luật pháp quốc tế trong quá trình điều hành eo biển cùng với Oman.
Tại Geneva (Thụy Sĩ), ông Ali Bahreini, Đại sứ Iran tại LHQ, nói Iran sẽ thương lượng với Oman về tương lai eo biển Hormuz trước khi nội dung thỏa thuận được mở rộng sang các bên khác của Bản ghi nhớ Islamabad, theo Reuters. Ông xác nhận hiện eo biển Hormuz vẫn được mở cửa và không áp dụng bất kỳ khoản phí đặc biệt nào cho hoạt động hàng hải quốc tế. Tương lai của eo biển sau 60 ngày sẽ phụ thuộc vào kết quả các đàm phán đang diễn ra.
Trước đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance, Trưởng đoàn đàm phán nước này, nhận định các cuộc thương thuyết cấp cao tại Thụy Sĩ đã thiết lập nên nền tảng rất tốt cho thỏa thuận cuối cùng nhằm chấm dứt xung đột. Ông Vance cũng thông báo Washington đã hoãn thi hành lệnh cấm vận đối với dầu mỏ Iran. Bộ Tài chính Mỹ xác nhận quyết định trên cho phép Iran tiếp tục sản xuất, bán và vận chuyển dầu thô cùng các sản phẩm liên quan đến ngày 21.8.
Cùng ngày, truyền thông nhà nước Iran cho biết theo một phần của thỏa thuận, Washington đồng ý giải ngân 12 tỉ USD tài sản bị phong tỏa của Iran. Thế nhưng, Phó tổng thống Vance cho hay việc giải ngân tài sản của Iran vẫn chưa được tiến hành, và nếu có sẽ dùng để mua nông sản Mỹ. Tehran không xác nhận thông tin này.
Về vấn đề hạt nhân, ông Vance cho hay Iran sẽ cho phép các thanh sát viên hạt nhân của LHQ quay lại nước này, nhưng Đại sứ Iran tại LHQ Bahreini nói các bên đang tìm cách đạt được giải pháp cho toàn bộ điều khoản trong Bản ghi nhớ Islamabad trước khi chuyển sang các cuộc thương lượng chi tiết về vấn đề hạt nhân, theo AFP.
Bên cạnh đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định Iran vẫn chưa gặp Tổng giám đốc Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) Rafael Grossi tại Thụy Sĩ, cũng như chưa có kế hoạch cho phép IAEA thanh sát các cơ sở hạt nhân bị hư hại trong các cuộc không kích do Mỹ tiến hành.
Theo người phát ngôn, Iran và IAEA chưa thành lập cơ chế cho hoạt động này, nhưng Tehran vẫn tiếp tục thi hành cam kết trên vai trò của thành viên Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT), và bảo đảm an toàn hạt nhân với IAEA. Ông Baghaei cũng nhấn mạnh năng lực tên lửa và quốc phòng của nước này sẽ không là chủ đề đàm phán với bất kỳ bên nào.
Trong khi đó, nỗ lực ngoại giao tiếp tục được thúc đẩy. Truyền thông Iran cho biết Tổng thống Pezeshkian hôm qua đến Pakistan, một trong các nhà trung gian đàm phán. Cùng ngày, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bắt đầu công du Các tiểu vương quốc Ả Rập thống nhất (UAE), Kuwait và Bahrain để thảo luận về thỏa thuận Mỹ - Iran, cũng như các biện pháp bảo đảm tự do và an toàn hàng hải tại eo biển Hormuz.
Reuters dẫn lời Thủ tướng Qatar Mohammed bin Abdulrahman Al-Thani cho biết giai đoạn tiếp theo của tiến trình đàm phán với Mỹ sẽ bao gồm các cuộc thảo luận giữa Iran và các nước ở vịnh Ba Tư về vấn đề an ninh khu vực.
