Đất hiếm là nhóm nguyên tố kim loại cần thiết cho việc chế tạo sản phẩm dân dụng lẫn thiết bị quân sự. Một vài gram có thể đủ dùng để chế tạo tivi hoặc máy tính xách tay nhưng cần đến hàng trăm gram để chế tạo một quả tên lửa Tomahawk hoặc Patriot.
Theo AFP ngày 13.5, Mỹ đang nỗ lực thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm nhằm tái nạp kho vũ khí giữa xung đột Iran. Viện Chính sách công Payne tại Trường đại học Mỏ Colorado (Mỹ) ước tính lực lượng Mỹ đã phóng hàng ngàn quả tên lửa xuống các mục tiêu Iran từ ngày 28.2, ngày bắt đầu xung đột.
Bên cạnh đó, Lầu Năm Góc đang ráo riết thúc đẩy các công ty như MP Materials hay REalloys đẩy nhanh tiến độ thiết lập chuỗi cung ứng đất hiếm độc lập vì chỉ còn chưa đầy 8 tháng nữa là đến thời điểm lệnh cấm sử dụng đất hiếm Trung Quốc trong toàn bộ hệ thống quốc phòng Mỹ có hiệu lực.
Theo giáo sư Roderick Eggert tại Trường đại học Mỏ Colorado, sẽ mất thời gian để các đối thủ gia tăng năng lực đủ để giảm đáng kể thị phần của các nhà sản xuất đất hiếm Trung Quốc, nước đang kiểm soát khoảng 90% năng lực xử lý đất hiếm toàn cầu.
Chuyên gia Mahnaz Khan, Phó chủ tịch Viện nghiên cứu Đẩy nhanh chính sách Silverado (Mỹ) đánh giá xung đột Trung Đông đang chỉ ra loại khoáng sản nào là cần thiết cũng như những điểm yếu trong chuỗi cung ứng. Bà cho rằng việc thiếu hụt nguồn cung có thể làm gia tăng sức ép lên năng lực tái sản xuất vũ khí của Mỹ vì đất hiếm được sử dụng trong mọi thứ, từ máy bay không người lái (UAV), tên lửa đánh chặn, cho đến tên lửa dẫn đường, máy bay chiến đấu.
Hồi cuối tháng 4, Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ) dự báo việc khôi phục kho vũ khí đang cạn dần và bổ sung đến mức mong muốn sẽ cần nhiều năm.
Trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Donald Trump (2017-2021) và nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden (2021-2025), thị phần sản xuất đất hiếm của Mỹ đã tăng từ 3% lên 13% tổng sản xuất toàn cầu nhờ việc trợ giá và ưu đãi thuế.
Tuy nhiên, cho đến năm 2025, chỉ có một mỏ đất hiếm lớn hoạt động đó là mỏ tại Mountain Pass ở bang California, do MP Materials vận hành. Chính phủ Mỹ nắm 15% cổ phần công ty này.
Vào tháng 7.2025, công ty Ramaco Resources mở mỏ đất hiếm đầu tiên trong hơn 70 năm tại bang Wyoming nhưng đến nay chưa khai thác. Có 9 dự án khác đang được phát triển tại các bang Montana, Wyoming và Nebraska.
Bên cạnh việc khai thác, Mỹ cũng đang tập trung vào mảng tái chế để bổ trợ cho chuỗi cung ứng. Ngoài ra, chính quyền ông Trump cũng hướng đến hợp tác với nước ngoài như việc hỗ trợ công ty USA Rare Earth (chính phủ Mỹ năm 10% cổ phần) mua lại nhà sản xuất Serra Verde của Brazil.
Trong vài tháng qua, Mỹ cũng đã đạt thỏa thuận với các quốc gia sản xuất khác như Úc, Cộng hòa Dân chủ Congo, Rwanda và Thái Lan.
Khai thác là bước đầu tiên trong quá trình sản xuất đất hiếm. Sau khi khai thác, nguyên liệu thô còn phải qua bước tinh chế và tách chiết các nguyên tố ra riêng trước khi chế biến.
Tách chiết là bước giúp Trung Quốc thống trị lĩnh vực đất hiếm. Tính đến năm 2025, Trung Quốc kiểm soát 91% sản lượng tách chiết toàn cầu, theo Cơ quan Năng lượng quốc tế.
Tổng giám đốc điều hành MP Materials James Litinsky cho biết công ty sẽ lập tức triển khai hoạt động tách chiết đất hiếm tại Mountain Pass. Vào tháng 1, công ty Energy Fuels (Mỹ) nắm quyền kiểm soát công ty ASM của Úc và lên kế hoạch xây cơ sở tách chiết mới tại Mỹ.
USA Rare Earth cũng đã đầu tư vào công ty đất hiếm Carester của Pháp và đang hợp tác hoàn thiện quy trình tách chiết.
Ở cuối chuỗi cung ứng, các công ty Vulcan Elements và eVAC Magnetics từ năm ngoái đã bắt đầu chế tạo nam châm vĩnh cửu, thành phần cực quan trọng của các hệ thống vũ khí hiện đại. “Chúng tôi không chỉ bán nam châm. Chúng tôi mang lại một chuỗi cung ứng an toàn, độc lập khỏi Trung Quốc. Ưu tiên của chúng tôi là đảm bảo Mỹ và đồng minh có thể tiếp cận với nam châm mà họ cần cho an ninh quốc gia và sức chống chịu kinh tế”, CEO Vulcan Elements John Maslin nói.
Ông Maslin cho rằng việc Mỹ có thể hoàn toàn tự chủ về đất hiếm, từ khai thác cho đến bán nam châm vĩnh cửu, không còn là viễn cảnh xa vời. “Ngành công nghiệp phải đổi mới và nhảy cóc, không chỉ sao chép Trung Quốc”, ông Maslin nói.
Thủ tướng Anh Keir Starmer ngày 15-6 tuyên bố sẽ cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, đồng thời siết quản lý các nền tảng chơi game và livestream.
Hãng tin Reuters dẫn phát biểu tại cuộc họp báo của ông Starmer nói rằng những thay đổi toàn diện này phản ánh các giá trị của Vương quốc Anh nhằm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng và hạn chế ảnh hưởng của các tập đoàn công nghệ lớn.
"Đối với tôi, rõ ràng lệnh cấm hoàn toàn là lựa chọn đúng đắn", ông Starmer nói.
Theo ông Starmer, biện pháp này sẽ thay đổi cách phụ huynh trao đổi với con cái cũng như kỳ vọng của trẻ em theo thời gian.
"Điều này sẽ tạo ra khác biệt rất lớn, giúp trẻ em an toàn hơn, hạnh phúc hơn, có nhiều thời gian hơn, nhiều sự bảo đảm hơn, nhiều tự do hơn để trưởng thành và nhiều cơ hội hơn", ông Starmer nói thêm.
Ngoài việc cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Snapchat và Instagram, Thủ tướng Anh cho biết chính phủ cũng sẽ có các hành động đối với các dịch vụ chơi game và phát trực tiếp cho phép trẻ em trò chuyện với người lạ.
"Có tình huống nào ngoài đời thực mà bạn để con mình ghép đôi với một người lạ, một người trưởng thành mà bạn không biết gì về họ hay không? Không, vì vậy chúng tôi sẽ hành động về vấn đề này", ông Starmer nói.
Thủ tướng Anh cho biết chính phủ hiện đã có đủ thẩm quyền để triển khai những bước đầu tiên của lệnh cấm. Các quy định liên quan sẽ được hoàn thiện vào cuối năm nay và lệnh cấm dự kiến có hiệu lực vào khoảng mùa xuân năm sau.
Trong những năm gần đây, nước Anh liên tục tăng cường quản lý các công ty công nghệ, yêu cầu hoặc buộc các nền tảng phải có các biện pháp xác minh độ tuổi, điều chỉnh thuật toán và gần đây nhất là ngăn trẻ em phát tán ảnh khỏa thân tự chụp bằng điện thoại di động.
Tuy nhiên trước mối lo ngại ngày càng gia tăng về tác động đối với sức khỏe tâm thần khi trẻ em dành quá nhiều thời gian trực tuyến, ông Starmer quyết định tiến xa hơn sau khi tham khảo ý kiến phụ huynh và xem xét kinh nghiệm từ Úc - quốc gia đã ban hành lệnh cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi từ năm ngoái.
Úc là quốc gia đầu tiên cấm trẻ em dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội. Từ tháng 12 năm ngoái, nước này đã chặn nhóm tuổi trên truy cập các nền tảng gồm TikTok, YouTube, Instagram và Facebook.
Kể từ đó, hàng loạt quốc gia cho biết đang xem xét siết quản lý việc tiếp cận mạng xã hội do lo ngại ngày càng lớn về tác động của các nền tảng này đối với sức khỏe và sự an toàn của trẻ em.
Chính phủ Anh đã tham vấn với nhiều giáo viên, phụ huynh và thanh thiếu niên về các biện pháp hạn chế mới, bao gồm khả năng cấm trẻ dưới 16 tuổi sử dụng mạng xã hội, áp dụng giờ giới nghiêm trực tuyến, giới hạn thời gian sử dụng ứng dụng và hạn chế các tính năng thiết kế bị cho là gây nghiện.
Quá trình tham vấn thu hút hơn 116.000 ý kiến từ phụ huynh, doanh nghiệp và thanh thiếu niên.
Trong số các phụ huynh tham gia, hơn 83% cho rằng rủi ro từ mạng xã hội lớn hơn lợi ích, trong khi 90% ủng hộ việc quy định độ tuổi tối thiểu là 16 để sử dụng các nền tảng mạng xã hội.
Đài CNA ngày 22.4 dẫn lời Bộ trưởng Tài chính Indonesia Purbaya Yudhi Sadewa đưa ra ý tưởng thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Malacca, nhằm tận dụng vị trí chiến lược của nước này dọc theo các tuyến đường thương mại và năng lượng toàn cầu.
Truyền thông địa phương dẫn lời ông Purbaya cho biết đề xuất này phù hợp với chỉ thị của Tổng thống Prabowo Subianto rằng Indonesia không nên tự coi mình là một "quốc gia ngoại vi" nữa, mà là một "nhân tố chủ chốt" trong nền kinh tế toàn cầu.
"Như Tổng thống đã chỉ thị, Indonesia không phải là một quốc gia ngoại vi. Chúng ta nằm trên một tuyến đường thương mại và năng lượng chiến lược toàn cầu, vậy mà tàu thuyền vẫn đi qua eo biển Malacca không bị tính phí, tôi không chắc điều đó đúng hay sai", ông Purbaya phát biểu tại một hội thảo ở Jakarta (Indonesia).
Eo biển Malacca là tuyến đường vận chuyển hàng hải quan trọng cho thương mại và năng lượng toàn cầu, nhưng cho đến nay vẫn chưa có khoản phí nào được áp dụng đối với các tàu thuyền đi qua. Eo biển này chủ yếu giáp với Indonesia, Malaysia và Singapore, kết nối Ấn Độ Dương với Thái Bình Dương.
Ông Purbaya cho biết ý tưởng áp phí có cảm hứng từ kế hoạch của Iran về việc thu phí đối với các tàu đi qua eo biển Hormuz.
Ông Purbaya cho biết cách tiếp cận tương tự có thể tạo ra giá trị kinh tế đáng kể nếu được thực hiện ở eo biển Malacca thông qua sự hợp tác giữa các quốc gia ven eo biển.
Trong khi đó, Ngoại trưởng Singapore Vivian Balakrishnan cho biết các tuyến đường hàng hải qua eo biển Malacca và Singapore phải được mở cho tất cả tàu thuyền. Ông nhấn mạnh thêm rằng Singapore sẽ không ủng hộ bất kỳ nỗ lực nào nhằm hạn chế các tuyến đường này.
"Quyền đi lại tự do được đảm bảo cho tất cả mọi người. Chúng tôi sẽ không tham gia vào bất kỳ nỗ lực nào nhằm đóng cửa, ngăn chặn hoặc áp phí trong khu vực lân cận của mình", ông phát biểu.
Bộ trưởng Giao thông Vận tải Malaysia Anthony Loke bày tỏ quan điểm tương tự và cho biết Malaysia vẫn cam kết đảm bảo tự do hàng hải và quá cảnh qua eo biển Malacca.
"Là một quốc gia có chủ quyền và là thành viên hội đồng của Tổ chức Hàng hải Quốc tế, chúng tôi cam kết tuân thủ một hệ thống dựa trên luật lệ, trong đó các thành viên đóng vai trò của mình trong việc tôn trọng luật pháp quốc tế", theo hãng Bernama dẫn lời ông Loke.
Truyền thông Iran đưa tin, cuộc tấn công của chiến đấu cơ Mỹ vào các tàu của Iran diễn ra hôm 25/5 ở phía nam Đảo Larak, thuộc đoạn hẹp nhất của eo biển Hormuz - khu vực hiện vẫn nằm dưới lệnh phong tỏa kép từ cả phía Mỹ và Iran. Theo trang tin SNN, ít nhất 3 thủy thủ Iran đã thiệt mạng.
Al Jazeera dẫn lời một quan chức Iran cho biết IRGC đã nhắm mục tiêu vào một con tàu chưa rõ danh tính sau khi các máy bay phản lực của Mỹ tấn công tàu của IRGC. Nguồn tin nói thêm rằng nhiều tiếng nổ đã được nghe thấy gần Bandar Abbas, nơi đặt một căn cứ hải quân của Iran.
IRGC cho biết trong một tuyên bố ngắn vào rạng sáng 26/5 rằng 3 tiếng nổ lớn đã được ghi nhận tại thành phố cảng Bandar Abbas, tuy nhiên hiện chưa có xác nhận chính thức về nguyên nhân các vụ nổ này.
Theo IRGC, một vụ nổ xảy ra gần sân bay Bandar Abbas và “hệ thống phòng không của Iran tại Bandar Abbas đã được kích hoạt để đánh chặn các mục tiêu thù địch”.
Hãng thông tấn bán chính thức Fars News của Iran dẫn lời các nhân chứng cho biết, các vụ nổ tương tự cũng xuất hiện tại khu vực vịnh Ba Tư, đoạn gần Sirik và Jask.
Trước đó, các báo cáo cho biết lực lượng vũ trang Iran tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) thù địch tại khu vực vịnh Ba Tư.
Bandar Abbas nằm ở miền nam Iran, nơi đặt một căn cứ hải quân và không quân then chốt của Iran, sở hữu vị trí địa - chiến lược đặc biệt quan trọng dọc theo eo biển Hormuz.
Cuộc tấn công diễn ra vào đúng thời điểm các nhà đàm phán Mỹ và Iran vừa đặt chân đến Qatar với hy vọng thúc đẩy các cuộc đàm phán đang bị đình trệ.
Theo Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc "tấn công tự vệ" nhắm vào các trận địa phóng tên lửa và tàu thuyền của Iran xung quanh khu vực eo biển Hormuz.
"Các lực lượng Mỹ hôm nay đã tiến hành các cuộc tấn công tự vệ ở miền Nam Iran nhằm bảo vệ binh sĩ của chúng tôi trước các mối đe dọa từ phía lực lượng Iran", người phát ngôn của CENTCOM, ông Timothy Hawkins, cho biết khi được hỏi về các vụ nổ được báo cáo xung quanh eo biển Hormuz.
Iran đã đóng cửa eo biển Hormuz đối với tàu thuyền đến từ "các quốc gia thù địch" để đáp trả các cuộc không kích do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28/2. Đáp lại, tháng trước, Mỹ cũng đã công bố lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran.
Lệnh đình chiến mong manh đạt được giữa Mỹ và Iran vào ngày 8/4 phần lớn vẫn được duy trì, ngay cả khi Tổng thống Donald Trump liên tục dọa sẽ tái khởi động chiến dịch ném bom trừ khi Iran đồng ý với các yêu cầu của ông.
Trong tuyên bố mới nhất, Tổng thống Trump đề nghị Iran bàn giao số uranium đã làm giàu mức độ cao. Ông vạch ra các kế hoạch nhằm tiêu hủy số uranium trên, tuyên bố rằng vật liệu này sẽ được vận chuyển đến Mỹ, xử lý ngay tại chỗ hoặc chuyển đến một địa điểm khác.
“Số uranium đã làm giàu (bụi hạt nhân) sẽ ngay lập tức được bàn giao cho Mỹ để mang về nước và tiêu hủy hoặc, tốt hơn là, phối hợp và hiệp đồng với Iran để tiêu hủy ngay tại chỗ, hoặc tại một địa điểm chấp nhận được khác, với sự chứng kiến của Ủy ban Năng lượng Nguyên tử hoặc cơ quan tương đương, đối với quy trình và sự kiện này", ông Trump đăng tải trên mạng xã hội Truth Social vào hôm 25/5.
Tuần trước, ông Trump từng phát biểu với các phóng viên tại Phòng Bầu dục rằng Mỹ sẽ không nhượng bộ trong việc thu hồi số uranium đã làm giàu của Iran. “Chúng ta có thể sẽ tiêu hủy nó sau khi thu hồi được, nhưng chúng ta sẽ không để họ giữ nó”, ông Trump phát biểu. Tuy nhiên, tuyên bố mới lại thể hiện sự cởi mở đối với việc để Tehran tham gia vào quy trình đó.
