Quyết định gần đây của Ukraine về việc dùng tên gọi Quân đội nổi dậy Ukraine (UPA) để đặt cho một đơn vị quân đội đặc nhiệm đã gây phản ứng mạnh tại Ba Lan. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết sắc lệnh đổi tên này có hiệu lực từ ngày 26.5 và được thông qua “với mục đích khôi phục lại truyền thống lịch sử của quân đội quốc gia”.
Với nhiều người Ukraine, UPA được xem là biểu tượng của cuộc đấu tranh chống lại cả Đức Quốc xã lẫn Liên Xô, theo Reuters. Tuy nhiên, tại Ba Lan, tổ chức này gắn với ký ức đau thương về các vụ thảm sát Volhynia giai đoạn 1943 – 1945, trong đó Warsaw nói khoảng 100.000 người Ba Lan đã bị những người theo chủ nghĩa dân tộc Ukraine sát hại. Hàng nghìn người Ukraine cũng thiệt mạng trong các vụ trả thù.
“Việc ca ngợi UPA đã tạo điều kiện cho tuyên truyền Nga phát tán thông tin sai lệch”, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki nói ngày 29.5. Cùng ngày, Bộ Ngoại giao Ba Lan tuyên bố việc Ukraine đổi tên đơn vị theo UPA “làm tổn thương ký ức của các nạn nhân” và gây tổn hại đối thoại giữa hai nước.
Tổng thống Ba Lan nhấn mạnh việc ủng hộ Ukraine chống Nga vẫn là mục tiêu chiến lược của Warsaw. Tuy nhiên, ông cho biết Hội đồng cố vấn Huân chương Đại bàng trắng, cơ quan giám sát đối với phần thưởng nhà nước lâu đời và cao quý nhất của Ba Lan, sẽ nhóm họp ngày 8.6.
“Tôi đề xuất đưa việc thu hồi Huân chương Đại bàng trắng của Tổng thống Zelensky vào chương trình nghị sự”, ông Nawrocki nói, đồng thời cho biết cần thực hiện các thủ tục nhất định trước khi ông có thể đưa ra quyết định cuối cùng.
Ba Lan là một trong những nước ủng hộ Ukraine mạnh mẽ nhất kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt. Năm 2023, cựu Tổng thống Ba Lan Andrzej Duda đã trao Huân chương Đại bàng trắng, phần thưởng cao quý nhất của Ba Lan, cho ông Zelensky để ghi nhận đóng góp của ông đối với quan hệ song phương, dân chủ, hòa bình và an ninh châu Âu.
Thủ tướng Ba Lan Donald Tusk kêu gọi cả hai nước không để những tranh chấp lịch sử làm tổn hại đến quan hệ hiện tại.
Về phần mình, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Ukraine Heorhyi Tykhyi nói Ukraine lấy làm tiếc trước phản ứng tiêu cực tại Ba Lan và khẳng định Kyiv không có ý xúc phạm. Theo ông, với binh sĩ Ukraine, cuộc đấu tranh của UPA tượng trưng cho sự phản kháng trước Nga.
Tranh cãi cũng diễn ra trong bối cảnh chính trị Ba Lan nhạy cảm hơn với vấn đề Ukraine. Ông Nawrocki trong chiến dịch tranh cử từng cam kết sẽ đặt “người Ba Lan lên hàng đầu”, giữa lúc một bộ phận cử tri quan ngại sâu sắc vì sự hiện diện đông đảo của người Ukraine tại Ba Lan.
Ngày 19-7, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright cho biết Washington muốn đảm bảo quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz dù có đạt được thỏa thuận với Tehran hay không.
“Tổng thống Donald Trump muốn chấm dứt vấn đề này bằng một thỏa thuận hòa bình với Iran, nhưng điều đó cần sự đồng thuận từ cả hai bên. Nếu Iran sẵn sàng, mọi việc sẽ kết thúc theo cách đó. Nếu không, chúng tôi sẽ tiếp tục đảm bảo lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz mà không cần sự hợp tác của Iran”, ông Wright nói trong cuộc phỏng vấn với Đài ABC News.
Ông Wright cho biết hiện lượng dầu vận chuyển qua eo biển Hormuz và các tuyến đường ống thay thế đạt gần 14 triệu thùng/ngày, tương đương hơn 60% mức trước xung đột.
Phát biểu của ông Wright cho thấy Washington đang cố tách vấn đề tự do hàng hải khỏi tiến trình đàm phán với Tehran.
Nếu trước đây việc bảo đảm lưu thông qua eo biển Hormuz từng được xem là một phần của thỏa thuận hòa bình, thì nay Mỹ lại phát tín hiệu rằng hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz là lợi ích cốt lõi không thể nhượng bộ ngay cả khi ngoại giao thất bại.
Cùng ngày 19-7, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho rằng Tehran đang sử dụng eo biển Hormuz như một "đòn bẩy" trong cuộc xung đột với Washington tại khu vực Trung Đông.
“Rõ ràng Iran, hoặc ít nhất là một số người ở Iran, muốn kiểm soát eo biển Hormuz và sử dụng điều này như một công cụ gây sức ép đối với thế giới”, ông Rubio lập luận.
Nhà ngoại giao Mỹ khẳng định Mỹ sẽ tiếp tục làm những gì cần thiết để bảo vệ hoạt động vận tải biển toàn cầu, đồng thời nhấn mạnh “các nước khác cũng cần tăng cường đóng góp để chia sẻ gánh nặng này”, theo báo The Guardian.
Ông Rubio lưu ý Washington vẫn để ngỏ cánh cửa ngoại giao, dù vậy “đây không phải là một tiến trình ngoại giao thực chất. Đây phải là một thỏa thuận mà phía Iran sẵn sàng tuân thủ”.
Ngày 20-7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố hai tàu chở dầu đã phát nổ và bị vô hiệu hóa khi cố gắng đi qua tuyến hàng hải phía nam eo biển Hormuz gần Oman - tuyến đường mà Iran không công nhận.
Qua đó, Tehran khẳng định “sẽ không để một giọt dầu hay lượng khí đốt nào” đi qua eo biển Hormuz, đồng thời cảnh báo tuyến hàng hải này sẽ tiếp tục không an toàn chừng nào Mỹ còn thực hiện các “hành động gây hấn” trong khu vực.
Theo giới phân tích, tuyên bố của IRGC cho thấy Tehran vẫn coi eo biển Hormuz là đòn bẩy chiến lược để đáp trả sức ép từ Washington.
Trong bối cảnh Iran lép vế hơn trước Mỹ về sức mạnh quân sự tổng hợp, khả năng gây gián đoạn một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới vẫn được xem là công cụ gây sức ép hiệu quả của Tehran.
Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và Quốc tế (CSIS) nhận định cuộc cạnh tranh giữa Mỹ và Iran tại eo biển Hormuz ngày càng mang tính chiến lược, vượt khỏi vấn đề dầu mỏ để trở thành phép thử đối với khả năng duy trì quyền tự do hàng hải của Washington.
Theo đó, nếu chấp nhận để một quốc gia ven eo biển Hormuz quyết định hoàn toàn tàu thuyền nào được phép lưu thông, Mỹ sẽ đối mặt với nguy cơ suy giảm vai trò lãnh đạo toàn cầu trong việc bảo đảm tự do hàng hải, vốn là mục tiêu mà họ theo đuổi trong nhiều thập kỷ qua.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 24/6 đã phát tín hiệu rằng Thổ Nhĩ Kỳ có thể được phép quay trở lại chương trình tiêm kích F-35 trước thềm hội nghị thượng đỉnh NATO dự kiến diễn ra tại Ankara vào tháng tới.
Khi được hỏi liệu ông có mang tới tin vui cho Ankara liên quan đến việc Thổ Nhĩ Kỳ tham gia trở lại chương trình hay không, Trump trả lời: “Tôi nghĩ là có".
Câu hỏi cũng đề cập đến động cơ do Mỹ sản xuất mà Thổ Nhĩ Kỳ đang tìm cách mua cho một dự án máy bay chiến đấu khác.
“Tôi có thể sẽ làm điều gì đó khiến họ rất hài lòng”, ông Trump nói với các phóng viên trong cuộc gặp Tổng thư ký NATO Mark Rutte tại Nhà Trắng.
Quan hệ giữa Washington và Ankara trở nên căng thẳng trong nhiệm kỳ đầu tiên của ông Trump sau khi Thổ Nhĩ Kỳ mua hệ thống phòng không S-400 của Nga vào năm 2019. Sau đó, Mỹ đã loại Thổ Nhĩ Kỳ khỏi chương trình tiêm kích F-35 và áp đặt các lệnh trừng phạt đối với cơ quan mua sắm quốc phòng của nước này.
Phó Tổng thống JD Vance cho biết chính quyền Mỹ đang xem xét liệu Thổ Nhĩ Kỳ có đáp ứng các điều kiện để được tham gia trở lại chương trình hay không và quá trình đánh giá vẫn đang tiếp diễn.
Ông Trump cũng nhấn mạnh mối quan hệ tốt đẹp với Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Recep Tayyip Erdoğan. Ông Trump nói thêm rằng ông cho rằng Erdoğan là “một người rất tốt”, đồng thời cho biết có lẽ ông sẽ không tham dự hội nghị thượng đỉnh NATO tại thủ đô Ankara vào ngày 7-8/7 nếu không phải vì nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ.
Việc Thổ Nhĩ Kỳ sở hữu S-400 dự kiến vẫn sẽ là trở ngại chính đối với việc tái gia nhập chương trình F-35. Washington nói rằng S-400 gây ra mối đe dọa đối với tiêm kích F-35 và hệ thống phòng thủ của NATO. Thổ Nhĩ Kỳ bác bỏ điều đó và khẳng định S-400 sẽ không được tích hợp vào hệ thống vũ khí NATO. Các quan chức Thổ Nhĩ Kỳ nhiều lần bác bỏ việc đảo ngược quyết định sở hữu S-400 để quay lại chương trình F-35.
Tổng thống Nga Vladimir Putin hôm nay gặp kỹ sư Bành Phái tại nhà khách quốc gia Điếu Ngư Đài ở Bắc Kinh, khi ông đang có chuyến thăm hai ngày tới Trung Quốc. Bành Phái là cậu bé chụp ảnh cùng ông Putin khi Tổng thống Nga thăm Bắc Kinh hồi năm 2000, lúc đó anh 12 tuổi.
Sau khi bắt tay, hai người ôm nhau và tặng nhau các món đồ lưu niệm. Ông Putin ký tặng vào bức ảnh kỷ niệm về cuộc gặp gỡ đầu tiên của họ.
"Tôi rất ngạc nhiên khi có thể gặp lại ngài sau 26 năm", Bành nói.
Tổng thống Nga tán dương quyết định của anh về việc du học tại Nga, điều mà ông cho là "rất đáng mừng". Ông chỉ ra việc Bành Phái sinh ra ở miền nam Trung Quốc, nơi có thời tiết rất khác với Moskva. Tổng thống Nga gửi lời cảm ơn các nhà báo đã giúp ông tìm lại Bành và nói thêm rằng ông vẫn nhớ cuộc gặp gỡ 26 năm trước.
Kỹ sư Bành nói với ông Putin rằng cuộc gặp gỡ khiến anh cảm thấy "phi thực hơn cả phim khoa học viễn tưởng".
Cuộc gặp gỡ đầu tiên giữa ông Putin và kỹ sư Bành diễn ra vào tháng 7/2000, khi ông Putin bất ngờ dừng chân tại công viên Bắc Hải ở Bắc Kinh sau khi tham quan Tử Cấm Thành trong chuyến công du Trung Quốc đầu tiên trên cương vị lãnh đạo Nga. Bành khi đó cùng gia đình từ quê nhà Hồ Nam đến thăm thủ đô.
Chuyến thăm công viên không nằm trong lịch trình chính thức và khu vực này cũng chưa được phong tỏa an ninh. Tổng thống Nga đi ngang qua lực lượng vũ cảnh đang làm nhiệm vụ và chú ý tới cậu bé. Cha của Bành đã bế con trai lên lan can đá bên hồ để cậu bé có thể nhìn rõ hơn. Ông Putin bế cậu, hôn lên trán và có cuộc nói chuyện ngắn với cậu bằng tiếng Nga.
Những hình ảnh về cuộc gặp khi đó được truyền thông Trung Quốc đăng tải rộng rãi, còn gia đình Bành lưu giữ các bức ảnh và những bài báo ghi lại khoảnh khắc ấy. Trải nghiệm đó đã để lại ấn tượng sâu sắc về nước Nga đối với Bành và tác động đến con đường học vấn của anh.
Sau này, anh theo học ngành kỹ thuật cầu đường và hầm tại Đại học Giao thông Đường bộ Moskva bằng học bổng của chính phủ Nga và tốt nghiệp thạc sĩ vào năm 2013.
Hiện Bành Phái là kỹ sư cao cấp kiêm trưởng bộ phận công nghệ kỹ thuật tại công ty xây dựng nhà nước ở quê nhà Hồ Nam, nơi anh đã tham gia nhiều dự án hạ tầng, trong đó có một cây cầu đi bộ từng đoạt giải thưởng.
Chuyến thăm Trung Quốc lần này của ông Putin trùng với thời điểm khởi động chương trình "Năm giáo dục Trung - Nga", sáng kiến được Chủ tịch Trung Quốc và Tổng thống Nga công bố trong thông điệp chúc mừng năm mới 2026. Hai lãnh đạo dự kiến tham dự lễ khai mạc chương trình hợp tác giáo dục giai đoạn 2026-2027.
