Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 21/4 thông báo trên Truth Social rằng lệnh ngừng bắn hai tuần với Iran được gia hạn đến khi Tehran gửi đề xuất đàm phán cho Washington. Ông cũng chỉ đạo quân đội Mỹ duy trì lệnh phong tỏa cảng biển Iran và trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt.
Điều này đồng nghĩa đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện của Iran mà ông Trump đe dọa trước đó sẽ được hoãn vô thời hạn. Quyết định của ông Trump khiến xung đột rơi vào tình trạng lấp lửng, khi các nỗ lực hậu trường nhằm thúc đẩy đàm phán ở Pakistan vẫn diễn ra, nhưng trọng tâm hoạt động quân sự của hai bên lúc này đã chuyển từ đất liền ra biển, theo Patrick Wintour, nhà bình luận của Guardian.
“Cả hai bên đang cạnh tranh để chứng minh khả năng thực thi lệnh phong tỏa tại eo biển Hormuz hiệu quả hơn đối thủ. Đây đã trở thành một kiểu ngoại giao pháo hạm tại tuyến đường biển quan trọng hàng đầu”, Wintour nhận định.
Tehran cuối tuần qua đảo ngược quyết định mở cửa eo biển Hormuz, tuyên bố tái áp đặt hạn chế vì Mỹ không dỡ lệnh phong tỏa các cảng biển của Iran bất chấp việc 2 bên đạt lệnh ngừng bắn. Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 22/4 thông báo đã bắt giữ hai tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz. Xuồng cao tốc của lực lượng này cũng đã nổ súng vào ba tàu hàng gần eo biển, gây hư hại về phương tiện.
Việc IRGC liên tiếp nổ súng, bắt tàu ở Hormuz được coi là cách Iran gửi đi thông điệp rằng họ đủ khả năng siết chặt yết hầu của nền kinh tế toàn cầu, theo Wintour.
Trong khi đó, Mỹ thực hiện chiến thuật trực diện hơn thông qua việc phong tỏa các cảng của Iran, đe dọa ngăn chặn và bắt bất cứ tàu nào đi hoặc đến cảng Iran.
Khu trục hạm USS Spruance của Mỹ hôm 19/4 nã ít nhất 3 phát đạn pháo 127 mm về phía tàu hàng Touska treo cờ Iran khi nó tìm cách vượt qua vòng phong tỏa của hải quân Mỹ. Lính Mỹ sau đó đổ bộ từ trực thăng để kiểm soát tàu Touska.
Với lệnh trừng phạt và phong tỏa đường biển, Washington dường như đang tìm cách làm sụp đổ nền kinh tế Iran, khi các kho lưu trữ dầu của nước này dần bị lấp đầy, dẫn tới nguy cơ phải đóng một số mỏ dầu vì không thể xuất khẩu.
Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent cảnh báo chỉ trong vài ngày tới, các kho chứa tại đảo Kharg sẽ đầy và các giếng dầu của Iran sẽ phải đóng cửa. Việc thắt chặt thương mại hàng hải của Iran nhắm thẳng vào “huyết mạch doanh thu” của chính quyền này, ông Bessent nói.
Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington, nhận định nếu lệnh phong tỏa tiếp tục được Mỹ duy trì, Iran sẽ hết sạch chỗ chứa dầu vào ngày 26/4, buộc nước này phải đóng mỏ khai thác.
Việc buộc Iran phải ngừng khai thác vì không còn chỗ chứa dầu có thể gây tổn hại lâu dài cho các mỏ dầu, như làm giảm khả năng thấm của tầng chứa, hiện tượng nước tràn lên giếng khai thác và sự nén chặt cấu trúc địa chất. Những điều này sẽ khiến sản lượng khai thác và dòng tiền trong tương lai bị suy giảm vĩnh viễn, sĩ quan hải quân Mỹ đã nghỉ hưu Lance B Gordon viết trên trang RealClearDefense.
“Đây là một cuộc đấu trí và đấu lực mà cả hai bên đều tin rằng thời gian đang ủng hộ mình”, nhà bình luận Wintour của Guardian cho hay.
Dù vậy, giới chức Iran vẫn cho thấy sự cứng rắn. Chánh án Gholamhossein Mohseni-Ejei, lãnh đạo nhánh tư pháp của Iran, tuyên bố “kẻ thù không ở vị thế mà họ có thể áp đặt thời hạn cho chúng tôi”.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người từng dẫn đầu phái đoàn nước này đàm phán với Mỹ, ngày 22/4 viết trên X rằng eo biển Hormuz sẽ không thể được mở lại chừng nào Mỹ vẫn tiếp tục “hành động bắt nạt” bằng lệnh phong tỏa.
Mark Dubowitz, giám đốc điều hành của FDD, cho rằng chiến lược hiện tại của Mỹ là ngừng không kích trên đất liền ở Iran, tăng cường áp lực vào mặt trận trên biển, bao gồm việc Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) gia tăng sức ép bằng cách bắt giữ tàu Iran.
Sự kết hợp giữa phong tỏa, thực thi trừng phạt và đe dọa về các cuộc không kích mới đang diễn ra song song với nỗ lực đàm phán, theo Wintour.
Ông Qalibaf tuyên bố Iran hiểu rõ và có thể phá bỏ chiến lược này của Mỹ, một phần bằng cách từ chối tái khởi động vòng đàm phán mới cho đến khi lệnh phong tỏa cảng biển được dỡ bỏ. Iran những ngày qua dường như cũng đã tìm cách thăm dò và lách qua vòng phong tỏa của Mỹ.
Công ty theo dõi hàng hóa Vortexa cho biết ít nhất 19 tàu dầu Iran đã rời vùng Vịnh và 15 tàu tiến vào từ biển Arab, bất chấp lệnh phong tỏa của Mỹ. Trong số tàu đi ra, 6 tàu chở đã vận chuyển khoảng 10,7 triệu thùng dầu thô của Iran, mang lại doanh thu ước tính 910 triệu USD cho nước này.
Iran dường như cũng nhận thấy lệnh phong tỏa eo biển của họ đang phát huy tác dụng. Giá dầu hiện ở mức trên 100 USD/thùng. 20.000 chuyến bay của Lufthansa bị hủy do chi phí nhiên liệu tăng cao, trong khi các nước châu Âu phải rút hầu bao nhiều hơn để giảm thiểu lạm phát năng lượng.
“Các nước láng giềng phía nam của Iran nên biết rằng nếu lãnh thổ và cơ sở vật chất của họ được sử dụng để phục vụ kẻ thù tấn công Iran, họ sẽ phải nói lời vĩnh biệt với việc sản xuất dầu mỏ ở Trung Đông”, Majid Mousavi, tư lệnh Lực lượng Hàng không Vũ trụ thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), cảnh báo.
Tuy nhiên, Iran cũng ám chỉ họ còn những lá bài khác. Hãng thông tấn Tasnim, có liên kết với IRGC, đã đề cập đến khả năng gây gián đoạn Internet toàn cầu bằng cách nhắm vào mạng lưới cáp quang dày đặc dưới đáy biển của các nước vùng Vịnh. Tasnim cho rằng bất kỳ sự gián đoạn nào đối với hệ thống này cũng sẽ dẫn đến thảm họa cho nền kinh tế số của khu vực.
Song việc leo thang theo cách này có thể gây ra căng thẳng nội bộ tại Iran, quốc gia vốn đã kiệt quệ vì chiến tranh. Tổng thống Trump nói rằng giới lãnh đạo Iran đang bộc lộ những dấu hiệu rạn nứt sâu sắc và đó là lý do Tehran không thể đưa ra một phản hồi thống nhất với các đề xuất ngừng bắn của Mỹ.
Iran bác bỏ, khẳng định giới lãnh đạo và hệ thống chính trị của nước này đang “đồng lòng hơn bao giờ hết”. Dù vậy, áp lực đè nặng lên người dân Iran là điều không thể phủ nhận, theo Wintour. Tại Iran, một số người đã lên tiếng kêu gọi tận dụng lệnh ngừng bắn để tổ chức thảo luận về cách ứng phó với khủng hoảng, thay vì chỉ để giới tinh hoa quyết định.
“Chúng ta cần tạo ra không gian thảo luận an toàn, cởi mở và văn minh về các lựa chọn mà đất nước có thể cân nhắc trước khủng hoảng này. Chỉ khi đó, quyết định tối ưu và hợp lý nhất mới có thể được đưa ra và công bố một cách thẳng thắn, minh bạch và đầy dũng khí”, Ahmad Zeidabadi, nhà văn cải cách người Iran, cho hay.
Trước đó, Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch bệnh (CDC) châu Phi ngày 18.6 thống kê số ca mắc bệnh đã tăng 38% chỉ trong một tuần qua. Hơn một tháng kể từ khi đợt bùng phát được xác nhận, tâm dịch nằm ở tỉnh Ituri (miền đông CHDC Congo) với hơn 90% ca nhiễm. Đã có ít nhất 74 bệnh nhân khỏi bệnh.
Giới chức y tế cảnh báo số người đã tiếp xúc với mầm bệnh có thể lên đến 35.000 người, trong khi quá trình truy vết chỉ mới tiếp cận được khoảng 4.000 người. Các cơ quan nhân đạo cũng bày tỏ lo ngại khi công tác khoanh vùng dịch gặp khó khăn do căng thẳng chính trị tại miền đông CHDC Congo.
Ngoài ra, những nỗ lực phòng chống dịch cũng đối diện thách thức do thiếu kinh phí và nhân lực. Hãng AP dẫn lời bác sĩ Wessam Mankoula, nhà dịch tễ học tại CDC châu Phi, cho biết dù các quốc gia và đối tác cam kết tài trợ hơn 900 triệu USD, thực tế mới chỉ có 90 triệu USD được giải ngân để chống dịch. CDC châu Phi ước tính cần 540 nhân viên y tế nhưng hiện chỉ có 84 người làm việc trên thực địa.
Đợt bùng phát này do chủng vi rút hiếm Bundibugyo gây ra và đến nay chưa có vắc xin hay phương pháp điều trị được phê duyệt cho chủng này. Các nhà khoa học đang nỗ lực phát triển những phương pháp điều trị thử nghiệm như kháng thể đơn dòng. Hiện các tổ chức và tập đoàn dược phẩm hàng đầu đang chạy đua để sản xuất vắc xin và thuốc điều trị Ebola chủng Bundibugyo. Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ước tính sẽ mất từ 7-9 tháng để vắc xin mới đủ điều kiện thử nghiệm trên người.
"Chúng tôi nhắc lại khuyến cáo người dân thận trọng khi trở lại các khu dân cư và thị trấn ở miền nam, giữa lúc Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn khi tiếp tục thực hiện những cuộc tấn công và pháo kích một số ngôi làng", quân đội Lebanon thông báo hôm nay.
Quân đội Lebanon cũng kêu gọi người dân tuân thủ chỉ thị của các đơn vị đang triển khai để đảm bảo an toàn, đặc biệt vào ban đêm, đồng thời tránh tiếp cận những khu vực nguy hiểm.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về thông tin.
Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Israel và Lebanon sẽ bắt đầu lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày từ chiều 16/4 (sáng nay giờ Hà Nội). Ông cho biết đã mời Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đến Nhà Trắng để đàm phán hòa bình.
Lãnh đạo Mỹ sau đó bày tỏ hy vọng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon "sẽ hành xử tốt và đúng mực" trong giai đoạn này. "Nếu họ làm vậy, đó sẽ là khoảnh khắc tuyệt vời. Không còn người thiệt mạng nữa, hòa bình cuối cùng cũng đến", ông nói.
Hassan Fadlallah, nghị sĩ cấp cao của Hezbollah, cho rằng nhóm vũ trang này tuân thủ lệnh ngừng bắn hay không sẽ phụ thuộc vào việc Israel có cam kết chấm dứt mọi hình thức thù địch hay không.
Trong khi đó, một quan chức an ninh Israel cho biết quân đội nước này "không có kế hoạch rút quân khỏi miền nam Lebanon" trong mọi thỏa thuận ngừng bắn.
Israel bắt đầu tấn công Lebanon ngày 2/3 để đáp trả các vụ tập kích từ Hezbollah, đồng minh thân cận của Iran. Hoạt động này diễn ra vài ngày sau khi Israel và Mỹ mở chiến dịch không kích hiệp đồng quy mô lớn nhằm vào Iran. Chiến sự tại Lebanon đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Sau khi Mỹ và Iran ngừng bắn, Israel tăng cường chiến dịch tấn công nhằm vào Lebanon. Iran tuyên bố Lebanon là "một phần không thể tách rời" của bất cứ thỏa thuận hòa bình dài hạn nào, Israel phản đối điều này.
Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine ngày 6.7 cho biết nhiều vụ nổ được ghi nhận gần nhà máy lọc dầu Slavneft-YANOS ở vùng Yaroslavl, kèm theo khói bốc lên từ khu vực này. Đây là một trong những nhà máy lọc dầu lớn của Nga, với công suất khoảng 15 triệu tấn/năm, và từng là mục tiêu trong các đợt tấn công trước đó của Ukraine, theo Reuters.
Ukraine cũng cho hay cơ sở NOVATEK-Ust Luga tại vùng Leningrad bị tấn công, trong khi một trạm trung chuyển sản phẩm dầu mỏ hạng nhẹ ở Crimea cũng nằm trong danh sách mục tiêu.
Cùng ngày 6.7, Cơ quan An ninh Ukraine (SBU) thông báo họ đã dùng máy bay không người lái (UAV) tấn công trạm bốc dỡ dầu tại Vysotsk và một nhà máy lọc dầu ở vùng Kaluga của Nga.
Giới chức Nga xác nhận các cuộc tấn công bằng UAV của Ukraine đã gây thiệt hại tại các cảng Vysotsk và Ust-Luga, cửa ngõ xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Nga. Moscow cũng thông báo tình trạng mất điện tại thành phố Sevastopol ở bán đảo Crimea sau các vụ tập kích.
Trong một diễn biến khác, Ukraine cáo buộc Nga đêm 5.7 rạng sáng 6.7 đã mở cuộc tập kích quy mô lớn vào Kyiv bằng tên lửa và UAV, khiến ít nhất 12 người thiệt mạng và hơn 50 người bị thương, theo The Kyiv Independent.
Không quân Ukraine nói đã đánh chặn 37 tên lửa khác và hơn 90% trong tổng số 351 UAV được Nga sử dụng trong cuộc tấn công.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhiều lần kêu gọi các đồng minh bổ sung tên lửa đánh chặn Patriot, cảnh báo rằng việc trì hoãn chuyển giao khí tài phòng không sẽ tạo thêm động lực để Nga tiếp tục tập kích các khu dân cư.
"Chừng nào tên lửa Patriot còn nằm trong kho dự trữ của các đồng minh, Nga càng có thêm động lực để tiếp tục phá hủy các khu dân cư", ông Zelensky viết trên mạng xã hội X. Ông kêu gọi Mỹ và châu Âu đưa ra "những quyết định mạnh mẽ" tại hội nghị thượng đỉnh NATO trong tuần này để giúp Ukraine tự vệ.
Bộ Quốc phòng Nga ngày 6.7 xác nhận đã tiến hành cuộc tấn công "quy mô lớn" bằng vũ khí tầm xa, độ chính xác cao phóng từ trên không, trên bộ và trên biển, cùng với UAV. Moscow tuyên bố mục tiêu là các cơ sở quân sự, năng lượng tại Kyiv và vùng phụ cận, cũng như sân bay quân sự ở một số khu vực khác của Ukraine.
Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến gặp Tổng thống Ukraine Zelensky bên lề hội nghị thượng đỉnh NATO tại Thổ Nhĩ Kỳ trong tuần này, giữa bối cảnh Washington thúc đẩy nỗ lực chấm dứt chiến sự Nga - Ukraine.
Reuters dẫn lời một quan chức cấp cao Mỹ cho biết cuộc gặp dự kiến diễn ra ngày 8.7, tập trung vào cách thức kết thúc xung đột. Quan chức này nói chiến sự đã đình trệ trong nhiều tháng qua và "Tổng thống Trump cảm thấy thực sự cấp bách phải tìm cách chấm dứt tình trạng này".
Thông tin trên được đưa ra sau cuộc điện đàm ngày 4.7 giữa 2 nhà lãnh đạo Mỹ - Ukraine. Trong cuộc điện đàm, ông Zelensky đã cảm ơn Mỹ vì sự hỗ trợ quân sự và chính trị. Hai nhà lãnh đạo cũng thảo luận về tình hình chiến trường và các nỗ lực ngoại giao đang diễn ra. Theo ông Zelensky, hiện có "triển vọng thực sự" để chấm dứt xung đột, song vai trò lãnh đạo của Mỹ sẽ mang tính then chốt.
Trước đó, ông Trump cũng điện đàm 90 phút với Tổng thống Nga Vladimir Putin. Theo Điện Kremlin, ông Trump tái khẳng định mong muốn hỗ trợ tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột.
TASS dẫn lời phát ngôn viên Điện Kremlin Dmitry Peskov ngày 6.7 nói: "Tổng thống Mỹ giữ lập trường khá nhất quán [về Ukraine], và tất cả những cáo buộc về việc ông ấy thay đổi lập trường chắc chắn là không đúng sự thật". Ông cũng cho biết 2 nhà lãnh đạo sẽ gặp gỡ trong thời gian tới.
Anh cáo buộc tàu sân bay HMS Prince of Wales ở biển Na Uy đã nhiều lần bị một máy bay tuần tra của Nga tiếp cận ở cự ly gần, trước khi các chiến đấu cơ F-35 của Anh xuất kích hộ tống máy bay này rời khỏi khu vực.
Bộ Quốc phòng Anh ngày 6.7 gọi vụ việc là hành động "không an toàn và thiếu chuyên nghiệp". Theo Reuters dẫn tuyên bố của Bộ Quốc phòng Anh, máy bay tuần tra biển Bear-F của Nga đã bay ở độ cao thấp và "quá gần" tàu sân bay HMS Prince of Wales, trung tâm của nhóm tác chiến tàu sân bay Anh.
Anh cáo buộc máy bay Nga còn thả nhiều phao định vị thủy âm gần tàu sân bay, loại thiết bị thường dùng để phát hiện và theo dõi tàu ngầm. Hai tiêm kích F-35 trên tàu HMS Prince of Wales sau đó được điều động để chặn máy bay Nga cho đến khi nó rời khỏi khu vực.
Nhóm tác chiến tàu sân bay Anh hiện được triển khai dưới quyền chỉ huy của NATO tại vùng Bắc Cực.
Trước đó, Anh cũng điều tàu quân sự giám sát hoạt động của tàu ngầm Nga, trong bối cảnh gia tăng quan ngại về nguy cơ tấn công cáp ngầm và đường ống dưới biển quanh vùng biển Anh.
