Hãy tưởng tượng một buổi sáng, chi phí vận chuyển container hàng hóa của doanh nghiệp bạn bất ngờ tăng vọt. Lý do không nằm ở thị trường nội địa, mà xuất phát từ một vùng biển cách xa hàng nghìn kilomet. Những diễn biến mới nhất trong năm 2026 tại khu vực Trung Đông đang làm sống lại kịch bản này.
Khi dòng chảy năng lượng qua các khu vực trọng yếu sụt giảm, giới kinh doanh toàn cầu buộc phải nhìn lại mức độ phụ thuộc vào những “nút thắt cổ chai” hàng hải. Khoảng 80% khối lượng hàng hóa thế giới được vận chuyển bằng đường biển. Bất kỳ sự gián đoạn nào cũng tạo ra hiệu ứng domino lên toàn bộ nền kinh tế.
Hormuz: Nơi định đoạt giá “vàng đen”
Theo phân tích từ Al Jazeera, eo biển Hormuz không chỉ là một tuyến giao thông đơn thuần. Nằm giữa Iran và Oman, đây được xem là “nút thắt năng lượng” lớn nhất hành tinh. Điểm hẹp nhất của eo biển này chỉ rộng khoảng 39 km, nhưng lại gánh vác một khối lượng tài sản khổng lồ.
Mỗi ngày, có khoảng 20-21 triệu thùng dầu được vận chuyển qua dải nước hẹp này. Con số này tương đương 20% lượng dầu tiêu thụ toàn cầu và 1/5 nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Đây là tuyến đường thủy duy nhất để xuất khẩu năng lượng từ Saudi Arabia, UAE, Qatar hay Iraq ra thị trường quốc tế.
Những biến động địa chính trị gần đây đã khiến lưu lượng tàu bè qua Hormuz sụt giảm đáng kể. Tạp chí Fair Observer ghi nhận, giá dầu thô đã có thời điểm bật tăng tới 40% so với trước khi xảy ra căng thẳng. Điều này tác động trực tiếp đến chi phí đầu vào của hàng loạt ngành công nghiệp.
Khác với nhiều tuyến đường khác, Hormuz gần như không có phương án thay thế tối ưu. Bất kỳ sự chậm trễ nào tại đây đều buộc các nhà nhập khẩu năng lượng, đặc biệt là tại châu Á, phải trả những mức phí bảo hiểm và vận tải đắt đỏ hơn rất nhiều.
Malacca và bài toán chuỗi cung ứng châu Á
Rời Trung Đông, điểm nóng tiếp theo của thương mại toàn cầu nằm ngay tại Đông Nam Á. Eo biển Malacca, nối liền Ấn Độ Dương và Biển Đông, đang xử lý tới 40% lượng thương mại toàn cầu. Tạp chí Geographical đánh giá đây là một trong những tuyến vận tải nhộn nhịp và quan trọng nhất thế giới.
Dù điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 2,8 km (tương đương 1,5 hải lý), Malacca lại là huyết mạch của các nền kinh tế lớn. Khoảng 23,7 triệu thùng dầu đi qua đây mỗi ngày. Thậm chí, lưu lượng năng lượng qua eo biển này còn vượt qua cả Hormuz.
Đặc biệt, Trung Quốc hiện phải nhập khẩu khoảng 80% lượng dầu mỏ qua tuyến đường này. Giới chuyên gia kinh tế thường gọi sự phụ thuộc này là “thế lưỡng nan Malacca”. Các phương án thay thế như eo biển Sunda lại quá nông đối với tàu chở hàng siêu trường siêu trọng.
Trong khi đó, việc vòng qua eo biển Lombok lại quá xa và tốn kém chi phí nhiên liệu. Để giải quyết bài toán này, các quốc gia châu Á đang nỗ lực đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Việc phát triển các hành lang năng lượng trên bộ qua Myanmar là một trong những chiến lược dài hạn nhằm giảm thiểu rủi ro logistics.
Suez và Panama: Những cỗ máy in tiền tỷ USD
Không thể không nhắc đến những kênh đào nhân tạo mang tính biểu tượng của ngành hàng hải. Kênh đào Suez nối Địa Trung Hải với Biển Đỏ, giúp rút ngắn gần 8.900 km hành trình từ châu Á sang châu Âu. Nhờ đó, các hãng tàu có thể tiết kiệm được tới 7 ngày di chuyển.
Theo Geographical, tuyến đường thủy dài 193,3 km này mang về cho chính phủ Ai Cập khoảng 5 tỷ USD phí quá cảnh mỗi năm. Khoảng 12% đến 15% thương mại toàn cầu và 30% lưu lượng container thế giới đi qua Suez. Sự cố tàu mắc cạn năm 2021 từng làm tê liệt tuyến đường này suốt 6 ngày, phơi bày rõ sự mong manh của chuỗi cung ứng.
Khi Suez gặp sự cố, các hãng tàu buộc phải chọn tuyến đường vòng qua Mũi Hảo Vọng ở Nam Phi. Phương án “né rủi ro” này khiến hành trình kéo dài thêm 10 đến 14 ngày. Chi phí nhiên liệu đội lên hàng triệu USD cho mỗi chuyến đi, cuối cùng sẽ được tính vào giá thành sản phẩm đến tay người tiêu dùng.
Ở nửa kia bán cầu, kênh đào Panama lại là “yết hầu” của thương mại châu Mỹ. Tuyến đường này xử lý 40% hàng container và 95% khí hóa lỏng xuất khẩu của Mỹ sang châu Á. Sau khi mở rộng, kênh đào này có thể đón những siêu tàu lên tới 120.000 tấn, giúp tối ưu hóa đáng kể chi phí vận tải liên lục địa.
Định hình lại bản đồ logistics toàn cầu
Bên cạnh “bộ tứ” huyết mạch kể trên, bản đồ hàng hải thế giới còn được định hình bởi nhiều eo biển chiến lược khác. Eo biển Đài Loan, nơi xử lý hơn 20% thương mại hàng hải toàn cầu theo giá trị, là con đường vận chuyển phần lớn chip bán dẫn tiên tiến. Đây là mặt hàng cốt lõi của ngành công nghiệp công nghệ cao hiện đại.
Eo biển Bab al-Mandeb hay eo biển Thổ Nhĩ Kỳ cũng đóng vai trò cửa ngõ không thể thiếu cho dòng chảy hàng hóa Á – Âu. Khi một mắt xích trong hệ thống này chậm nhịp, bài toán chi phí sẽ dồn lên vai các doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Tuy nhiên, giới kinh doanh luôn biết cách tìm ra những hướng đi mới.
Sự biến đổi của khí hậu đang vô tình mở ra những tuyến hàng hải mới ở khu vực Bắc Cực. Các tuyến đường Đông Bắc hay Tây Bắc hứa hẹn sẽ rút ngắn đáng kể thời gian vận chuyển. Dù cần thêm thời gian để khai thác thương mại quy mô lớn, đây vẫn là một tín hiệu đáng chú ý cho các nhà đầu tư logistics dài hạn.
Việc nắm bắt và dự báo được dòng chảy qua các “nút thắt” này chính là chìa khóa để quản trị rủi ro. Các tập đoàn đa quốc gia ngày càng chú trọng vào việc xây dựng kịch bản dự phòng. Đa dạng hóa nguồn cung và tối ưu hóa tuyến đường đang trở thành yêu cầu bắt buộc để sinh tồn trên thương trường.
Sự mong manh của các tuyến hàng hải một lần nữa nhắc nhở giới đầu tư về tính liên kết chặt chẽ của nền kinh tế toàn cầu. “Những diễn biến gần đây phơi bày mức độ dễ tổn thương của các nút thắt hàng hải”, chuyên gia Alfredo Toro Hardy nhận định trên Fair Observer.
Trong cuộc trò chuyện với Front Office Sports, Mark Cuban - doanh nhân sở hữu khối tài sản hơn 10 tỷ USD và là gương mặt quen thuộc của chương trình Shark Tank Mỹ - cho biết ông đã bán khoảng 80% lượng bitcoin nắm giữ.
Ông thừa nhận đã không còn mặn mà với đồng tiền số lớn nhất thế giới. "Có thể điều này khiến nhiều người khó chịu, nhưng tôi nghĩ bitcoin đã đi chệch hướng", tỷ phú Mỹ thẳng thắn chia sẻ.
Lý do chính khiến Cuban thất vọng bắt nguồn từ việc bitcoin thất bại trong việc chứng minh vai trò là "hàng rào phòng vệ" trước các biến động địa chính trị. Theo chiến lược đầu tư của Cuban, bitcoin đáng lẽ phải hoạt động như một tài sản trú ẩn an toàn, tương tự hoặc thậm chí tốt hơn vàng, khi tiền pháp định (như đồng USD) suy yếu hoặc khi thế giới bất ổn.
Tuy nhiên, thực tế diễn ra trong giai đoạn chiến sự Iran leo thang đã khiến ông thay đổi góc nhìn. Cuban quan sát thấy trong khi giá vàng vọt lên mốc 5.000 USD/ounce, bitcoin lại có xu hướng giảm giá hoặc biến động không ổn định. "Tôi luôn nghĩ bitcoin là phiên bản tốt hơn cả vàng. Nhưng khi vàng tăng mạnh, bitcoin lại đi lùi. Hiệu ứng phòng vệ mà chúng ta kỳ vọng chưa bao giờ thực sự xuất hiện", ông nhấn mạnh.
Trước đó, vào đầu năm 2026, bitcoin chiếm tới 60% trong danh mục tiền số của Cuban. Việc ông chấp nhận cắt bỏ phần lớn tài sản này cho thấy bitcoin trong mắt Cuban hiện tại không còn là công cụ chống lạm phát hiệu quả.
Dữ liệu thị trường và nghi vấn "bán đúng đáy"
Dù Mark Cuban đưa ra những lập luận khá đanh thép về sự thất vọng của mình, nhưng các chuyên gia tài chính và dữ liệu thực tế từ thị trường lại vẽ nên một bức tranh hoàn toàn khác. Theo phân tích từ Yahoo Finance, quyết định của vị tỷ phú này có dấu hiệu của một đợt "bán tháo vì mất niềm tin" ngay trước khi thị trường phục hồi.
Số liệu cho thấy kể từ khi xung đột Iran bùng phát vào cuối tháng 2, bitcoin thực tế đã tăng trưởng vượt trội hơn vàng khoảng 35% trên cơ sở tương đối. Cụ thể, trong khi giá vàng bắt đầu hạ nhiệt sau khi chạm đỉnh và lùi về quanh mốc 4.500 USD/ounce, thì bitcoin lại ghi nhận mức tăng khoảng 16% trong suốt giai đoạn căng thẳng.
Tại thời điểm Cuban công khai việc bán tháo, bitcoin đang giao dịch quanh mốc 77.500 USD. Dù con số này thấp hơn đỉnh lịch sử 126.080 USD thiết lập hồi tháng 10/2025, nhưng nó vẫn cao hơn đáng kể so với mức giá trước khi xung đột nổ ra. Tờ Fortune cũng nhận định rằng, trong khi vàng bắt đầu suy yếu, bitcoin vẫn duy trì được sức bật và giao dịch ổn định quanh vùng 71.000 USD.
Adam Back, CEO của Blockstream và là một nhân vật có tầm ảnh hưởng trong cộng đồng blockchain, đã công khai chỉ trích nhận định của Cuban trên mạng xã hội X. Ông cho rằng vị tỷ phú đã không nhìn nhận dữ liệu một cách công bằng: "Tôi không hiểu Cuban đang muốn nói gì. Các phát biểu đó không khớp với dữ liệu thực tế, trừ khi ông ấy đã bán đúng ngay tại đáy của đợt điều chỉnh".
Bài học về tâm lý và quản trị tài chính cá nhân
Câu chuyện của Mark Cuban không chỉ là vấn đề của một tỷ phú, mà còn mang lại bài học sâu sắc cho các nhà đầu tư cá nhân về tâm lý thị trường. Việc một nhà đầu tư lão luyện như Cuban cũng có thể "mất kiên nhẫn" và bán tháo khi tài sản không đi đúng kỳ vọng ngắn hạn cho thấy áp lực tâm lý trong đầu tư tài chính là vô cùng lớn.
Hiện tại, dù quay lưng với bitcoin, Cuban cho biết ông vẫn giữ lại ethereum (ETH) vì tin vào tính ứng dụng thực tế của mạng lưới này. Ông coi phần lớn các đồng tiền số thay thế (altcoin) khác là "rác" và khẳng định bitcoin là nỗi thất vọng lớn nhất trong danh mục đầu tư của mình.
Tuy nhiên, các chuyên gia tài chính cảnh báo rằng việc "bán tháo vì hoảng loạn" (panic sell) khi thị trường biến động mạnh hiếm khi mang lại kết quả tốt. Một nghiên cứu vào năm 2025 chỉ ra rằng, khả năng phòng vệ của bitcoin có thể thay đổi tùy theo cách đo lường lạm phát (như chỉ số CPI hay Core PCE), nhưng nó vẫn là một tài sản có độ biến động cao gấp 10 lần so với các tỷ giá ngoại tệ lớn.
Đối với những nhà đầu tư cá nhân, câu chuyện của Cuban là lời nhắc nhở về việc đa dạng hóa danh mục. Thay vì đặt cược toàn bộ niềm tin vào một "huyền thoại" như bitcoin hay vàng, việc duy trì các kênh đầu tư ổn định như quỹ tương hỗ hoặc ETF có thể giúp bảo toàn tài sản bền vững hơn trước những cơn sóng gió địa chính trị.
Dù tranh cãi còn tiếp diễn, phát biểu của Mark Cuban đang khiến thị trường phải nhìn lại một câu hỏi cũ nhưng chưa bao giờ có lời giải rõ ràng. Bitcoin thực sự là “vàng kỹ thuật số”, hay chỉ là một tài sản rủi ro cao được kỳ vọng quá nhiều trong những giai đoạn bất ổn toàn cầu?
Chiều 28/5, liên Bộ Công Thương, Bộ Tài chính quyết định điều chỉnh giá bán lẻ xăng dầu, áp dụng từ 15h cùng ngày.
Cơ quan điều hành quyết định giảm 1.090 đồng/lít với xăng E5 RON 92 và giảm 1.390 đồng/lít với xăng RON 95. Sau điều chỉnh, giá bán lẻ với xăng E5 RON 92 là 23.250 đồng/lít và xăng RON 95 là 24.150 đồng/lít.
Trong khi đó, dầu diesel giảm 1.110 đồng/lít còn 27.650 đồng/lít, dầu mazut giảm 1.040 đồng/lít về mức 20.440 đồng/kg.
Ở kỳ điều hành này, cơ quan quản lý quyết định trích lập quỹ bình ổn giá xăng dầu. Cụ thể, trích lập 500 đồng/lít với xăng E5 RON 92; 700 đồng/lít với xăng RON 95; 300 đồng/lít với dầu diesel và 700 đồng/lít với dầu mazut. Hiện mặt bằng giá xăng dầu của Việt Nam đang ở mức thấp hơn so với các quốc gia có chung đường biên giới.
Hiện nhiều doanh nghiệp xăng dầu đang từng bước nâng cấp hệ thống phân phối, chuẩn bị hạ tầng kho bãi và bán lẻ để triển khai kinh doanh xăng sinh học E10 từ ngày 1/6. Không ít doanh nghiệp lớn đã tiên phong triển khai rộng rãi loại xăng sinh học này tại các cửa hàng xăng dầu trực thuộc trên cả nước.
Về lộ trình áp dụng xăng E10 trên toàn quốc và một số vấn đề liên quan đến lo ngại khả năng ảnh hưởng động cơ ô tô, xe máy, ngày 27/5, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân đã chia sẻ thêm một số thông tin liên quan.
Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, việc triển khai lộ trình sử dụng xăng sinh học không phải là quyết định mang tính áp đặt hay nhằm hạn chế quyền lựa chọn của người dân.
Chủ trương này xuất phát từ yêu cầu phát triển bền vững, bảo đảm an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam về giảm phát thải khí nhà kính.
Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân lý giải trong giai đoạn trước đây, Việt Nam đã áp dụng song song cả xăng khoáng và xăng sinh học để người dân có thời gian làm quen, thị trường có điều kiện thích nghi, doanh nghiệp từng bước hoàn thiện hạ tầng phân phối, kỹ thuật và nguồn cung.
Tuy nhiên, ông cho biết thực tiễn tại nhiều quốc gia cho thấy, nếu duy trì đồng thời quá nhiều chủng loại nhiên liệu trong thời gian dài sẽ phát sinh nhiều bất cập như tăng chi phí logistics, tồn chứa, phân phối; gây khó khăn cho doanh nghiệp bán lẻ; đồng thời làm giảm hiệu quả của chính sách chuyển đổi năng lượng xanh.
Ngày 2/6, Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), thuộc Liên Hợp Quốc, cho biết dòng nước biển ấm đang thúc đẩy sự phát triển của hiện tượng El Nino, dự báo nhiệt độ cao hơn mức trung bình ở hầu hết khu vực trong giai đoạn tháng 6-8.
Nhiều tổ chức khí tượng cảnh báo đợt El Nino này có thể đạt cường độ "cực mạnh", mà truyền thông thường gọi là "siêu El Nino". WMO thận trọng hơn, dự báo hiện tượng này ở mức trung bình hoặc mạnh. Tuy nhiên, Tổng thư ký WMO Celeste Saulo cảnh báo các nước cần chuẩn bị sẵn sàng ứng phó. Bà cho biết hiện tượng El Nino mạnh có thể gây mưa, hạn hán trầm trọng, đồng thời tăng nguy cơ sóng nhiệt trên đất liền và đại dương.
El Nino là hiện tượng khí hậu liên quan tới sự ấm lên bất thường của nước biển ở vùng trung tâm và phía đông Thái Bình Dương hoặc các khu vực biển nhiệt đới. Hiện tượng này làm thay đổi mô hình thời tiết toàn cầu, thường xuất hiện với chu kỳ 2-7 năm.
Theo WMO, hiện tượng này có thể gây xáo trộn khí hậu khu vực, khiến nhiệt độ nóng hơn trên toàn cầu, đồng thời làm tăng lượng mưa ở phía nam nước Mỹ, khu vực Nam Mỹ, một phần của khu vực Sừng châu Phi và Trung Á.
Ngược lại, nó có thể gây hạn hán ở Australia, Trung Mỹ, Indonesia và một phần của Nam Á, thúc đẩy sự hình thành bão ở trung tâm và phía đông Thái Bình Dương.
Bà Saulo lưu ý rằng hiện tượng El Nino gần đây nhất, ở cường độ mạnh, diễn ra vào năm 2023-2024, góp phần đưa 2024 thành năm nóng nhất trong lịch sử.
Cùng với nắng nóng cực đoan, các rủi ro bệnh dịch cũng gia tăng, trong khi nguồn cung thực phẩm và nước uống giảm. "Cộng đồng yếu thế sẽ bị đẩy đến giới hạn chịu đựng cao hơn nữa", Tổng thư ký WMO nói. Trong khi đó, hiện tượng này có thể làm tăng giá thực phẩm, vốn đã leo thang do chiến sự Trung Đông.
Dù thận trọng trong dự báo, WMO cho biết các quan sát ghi nhận nhiệt độ nước dưới bề mặt ấm bất thường trên khắp vùng Thái Bình Dương nhiệt đới, vượt 6 độ C so với mức trung bình, tạo ra một lượng nhiệt tích tụ, thúc đẩy sự ấm lên của bề mặt.
Ông António Guterres, Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, cho rằng đây là lời nhắc nhở về việc cần chuyển đổi khỏi nhiên liệu hóa thạch. "Thế giới phải coi đây là lời cảnh báo khí hậu khẩn cấp. El Nino sẽ 'thêm dầu vào lửa' cho hiện tượng nóng lên toàn cầu", ông nói.
