Pavlo Fedykovych, nhà báo của CNN (Mỹ) gọi địa đạo Vịnh Mốc ở Quảng Trị là “ngôi làng dưới lòng đất”. Ông có dịp tới thăm nơi này để tìm hiểu về cuộc sống người dân thời chiến trước kia.
Giữa những rặng tre xào xạc trong gió ở Vịnh Mốc, tỉnh Quảng Trị, những quán ăn ven đường với ghế nhựa đỏ và tủ nước ngọt tạo nên khung cảnh quen thuộc của làng quê Việt Nam ngày nay.
Ít ai ngờ rằng ngay bên dưới cuộc sống bình yên ấy là một thế giới khác từng tồn tại suốt nhiều năm chiến tranh – một ngôi làng dưới lòng đất – nơi hàng trăm người dân sinh sống để tránh bom đạn.
Cách đây khoảng 60 năm, khu vực này là một trong những nơi hứng chịu sự tàn phá khốc liệt nhất của chiến tranh khi hứng chịu khoảng 9.000 tấn bom trong suốt 8 năm.
Ngôi làng sống dưới lòng đất
Vịnh Mốc vốn là làng chài ven biển yên bình với những cánh đồng lúa xanh mướt, đất đỏ bazan và rặng tre chạy dài dọc bờ biển. Mọi thứ thay đổi sau Hiệp định Geneva năm 1954 chia cắt Việt Nam dọc sông Bến Hải, khu vực này trở thành địa bàn chịu ảnh hưởng nặng nề của chiến tranh.
Đối mặt với bom rơi đạn nổ liên tục, người dân địa phương không rời bỏ quê hương. Họ tìm cách sinh tồn dưới lòng đất. Trong suốt nhiều năm, hàng trăm người dân sống hoàn toàn dưới lòng đất giữa những trận bom không ngừng nghỉ.
Ông Văn Ngọc Vũ, hướng dẫn viên và giám đốc Annam Tour cho biết, chuyện sơ tán không khả thi vì khu vực liên tục bị ném bom. Rời bỏ quê hương cũng đồng nghĩa với việc mất cuộc sống, đất đai, nên đào địa đạo là lựa chọn mang tính chiến lược.
Theo thông tin tại bảo tàng di tích, ý tưởng đào hầm được đề xuất vào năm 1963. Ban đầu, hệ thống này được lấy cảm hứng từ địa đạo Củ Chi.
Tuy nhiên, nếu địa đạo Củ Chi chủ yếu là các đường hầm nhỏ hẹp nối với các căn phòng lớn hơn thì Vịnh Mốc được thiết kế như một ngôi làng hoàn chỉnh dưới lòng đất.
Các đường hầm chính đủ rộng để người lớn đứng thẳng và kết nối với các “căn hộ” được đào sâu vào thành hầm cho từng gia đình.
“Bản thân người dân nơi đây đã quen đào các hầm trú ẩn nhỏ. Đất ở Vịnh Mốc đủ cứng để không sụp đổ nhưng cũng đủ mềm để đào bằng công cụ thô sơ”, hướng dẫn viên Trần Mỹ Hoa cho biết.
Hệ thống địa đạo Vịnh Mốc dài hơn 1,6km, được đánh giá là một kỳ tích kỹ thuật đáng kinh ngạc. Từng chi tiết đều được tính toán nhằm phục vụ mục tiêu sinh sống cho người dân.
Các đường hầm được đào theo hình zíc zắc nhằm giảm áp lực của sóng nổ từ bom đạn. Trần hầm được xây theo dạng vòm, tường dày để tăng khả năng chống chịu các đợt oanh tạc.
Theo ông Văn Ngọc Vũ, hệ thống có 13 cửa ra vào kết nối với đồng ruộng và biển.
Những cửa hầm hướng ra biển còn đóng vai trò quan trọng trong việc tiếp tế bí mật cho đảo Cồn Cỏ.
Ngoài ra, các giếng nước ngọt được đào ngay trong lòng đất và các cửa hầm bố trí đối diện nhau giúp tạo luồng thông gió tự nhiên.
6 năm sống trong bóng tối và 17 em bé chào đời dưới lòng đất
Ngày nay, bước xuống địa đạo Vịnh Mốc, du khách vẫn có thể cảm nhận phần nào sự vất vả cực nhọc mà người dân nơi đây từng trải qua.
Hệ thống được chia thành ba tầng ở độ sâu từ khoảng 15m đến hơn 23m dưới mặt đất.
Những đường hầm hẹp và thấp dẫn tới các không gian sinh hoạt chung lớn hơn. Trong thành hầm là các hốc nhỏ được sử dụng làm nơi ngủ cho từng gia đình.
So với địa đạo Củ Chi, các hành lang ở Vịnh Mốc rộng hơn, song trần hầm vẫn khá thấp khiến nhiều du khách phải cúi người khi di chuyển.
Ngày nay khi vào địa đạo tham quan, du khách có thể nhìn rõ hơn nhờ các bóng đèn điện mờ. Nhưng vào thời chiến, người dân chỉ có thể sử dụng đèn dầu và thường phải di chuyển trong bóng tối để tránh bị phát hiện.
Theo các tài liệu tại khu di tích, khoảng 400 người đã sinh sống trong địa đạo giai đoạn từ năm 1965 đến năm 1972. Ban ngày người dân ở dưới hầm, ban đêm lên mặt đất để đánh cá, trồng trọt và thu gom nhu yếu phẩm.
Nhà báo Mỹ cho biết, những phòng gia đình là các hốc nhỏ chỉ sâu chưa tới 2m, cao khoảng 1m được khoét vào vách hầm. Ông tưởng tượng phải ngủ một đêm trong không gian như vậy đủ khó khăn, chưa nói tới việc sống liên tục suốt nhiều năm.
Dù mọi nguy hiểm luôn rình rập trên mặt đất, nhưng sự sống vẫn tiếp tục nảy nở trong bóng tối. Một trong những căn phòng tại địa đạo từng được sử dụng làm khu hộ sinh cho phụ nữ trong làng.
Theo các hướng dẫn viên, ít nhất 17 em bé được sinh ra tại đây. Việc nấu nướng cũng được duy trì nhờ hệ thống bếp Hoàng Cầm. Các bếp được đặt ở tầng một để khói không ảnh hưởng tới không gian sinh hoạt phía dưới.
Hệ thống đường dẫn dài dưới lòng đất giúp làm nguội khói trước khi thoát ra ngoài qua những lỗ thông hơi được ngụy trang khéo léo.
Hệ thống kỹ thuật của Vịnh Mốc đã chứng minh hiệu quả khi không có bất kỳ người dân nào thiệt mạng trong lòng địa đạo suốt những năm chiến tranh.
Ngày nay, chuyến tham quan địa đạo thường kết thúc bằng việc leo lên những bậc thang đá dẫn tới một trong 7 cửa hầm hướng ra biển.
Từ đây, du khách bước ra sườn đồi phủ đầy cây cối, đón làn gió mát từ biển Đông và tiếng sóng vỗ rì rào – một cảm giác hoàn toàn đối lập với sự tĩnh lặng ngột ngạt dưới lòng đất.
Nhà báo Pavlo Fedykovych nhận định, đi qua vùng đất Quảng Trị thanh bình hôm nay, rất khó hình dung nơi đây từng là một trong những khu vực hứng chịu các đợt ném bom dữ dội nhất thế giới.
Địa đạo Vịnh Mốc hiện là một trong những điểm đến phổ biến trong các chuyến tham quan. Du khách cũng có thể ghé thăm nơi đây kết hợp với căn cứ Khe Sanh, nhà thờ Long Hưng và cầu Hiền Lương tại vĩ tuyến 17.
“Địa đạo Vịnh Mốc có lẽ là một trong những minh chứng đặc biệt nhất trên thế giới cho khả năng thích nghi phi thường của con người Việt Nam trước nghịch cảnh”, nhà báo Mỹ viết.
Hôm 8/5, một thực khách ở Hong Kong đăng đoạn clip cho thấy một ký sinh trùng giống sợi chỉ, đang ngoe nguẩy trong miếng sashimi cá đặt trên bàn ăn. Người này cho biết sau đó đã gửi email phản ánh vụ việc đến Trung tâm An toàn Thực phẩm nước này.
Đoạn video nhanh chóng gây xôn xao mạng xã hội vì có thể thấy rõ sinh vật giống giun liên tục cử động trong phần thịt cá. Nhiều người xem bày tỏ cảm giác rùng mình, ghê sợ, trong khi một số ý kiến cho rằng chuyện xuất hiện ký sinh trùng là rủi ro khó tránh khỏi khi ăn hải sản sống.
Một số dân mạng cũng cho biết ký sinh trùng có thể xuất hiện ở nhiều loại cá khác nhau và không phải lúc nào cũng dễ phát hiện bằng mắt thường.
Trước làn sóng phẫn nộ, ngày 12/5, chuỗi sushi Gatten Sushi đã đăng thông báo xin lỗi khách hàng trên trang chính thức.
Đại diện thương hiệu cho biết cửa hàng lâu nay áp dụng quy trình cá tươi được đưa về sẽ xử lý ngay trong ngày, đồng thời kiểm soát khá chặt từ khâu nhập nguyên liệu đến chế biến. Tuy vậy, sự việc lần này đã khiến nhiều khách hàng lo lắng về vấn đề an toàn thực phẩm, nên công ty gửi lời xin lỗi vì những ảnh hưởng gây ra.
Sau vụ việc, hệ thống này cho biết đã lập tức ngừng bán và tiêu hủy toàn bộ sản phẩm liên quan đến loại cá nói trên tại các cửa hàng. Việc nhập thêm nguyên liệu cũng được tạm dừng ngay trong ngày.
Ngoài ra, phía doanh nghiệp cho biết sẽ tăng cường kiểm tra nguyên liệu bằng mắt thường và đào tạo thêm cho nhân viên để kịp thời phát hiện các vấn đề liên quan đến thực phẩm.
Gatten Sushi cũng nhấn mạnh sẽ tiếp tục rà soát toàn bộ quy trình từ nhập hàng, kiểm tra, chế biến đến phục vụ để hạn chế tối đa những sự cố tương tự xảy ra trong thời gian tới.
Gatten Sushi là thương hiệu sushi có nguồn gốc từ Nhật Bản và mới mở rộng hoạt động tại Hong Kong từ cuối năm 2024. Sau sự cố lần này, câu chuyện về độ an toàn của các món ăn sống như sashimi hay sushi tiếp tục trở thành chủ đề được nhiều người quan tâm, đặc biệt là vấn đề kiểm tra và bảo quản nguyên liệu trước khi phục vụ khách.
Phật viện Đồng Dương (xã Đồng Dương, Đà Nẵng) được Vua Indravarman II xây dựng tại kinh đô Indrapura năm 875. Sau khi xây dựng xong, Phật viện trở thành trung tâm Phật giáo Đại thừa quan trọng ở Vương quốc Champa và trong khu vực Đông Nam Á.
Đến cuối thế kỷ X, do những biến động chính trị, chính quyền Champa đã dời kinh đô từ Indrapura về Vijaya (nay là phường An Nhơn, tỉnh Gia Lai), từ đó Phật viện Đồng Dương dần rơi vào quên lãng.
Đến đầu thế kỷ XX, Phật viện Đồng Dương mới được một số nhà nghiên cứu thuộc Viện Viễn Đông Bác Cổ Pháp như L.Finot và H.Parmentier phát hiện, khai quật và công bố.
Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, cho biết với quy mô kiến trúc rộng lớn và nghệ thuật đặc sắc, nhiều hiện vật độc đáo, quý hiếm được phát hiện, Phật viện đã thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học trong và ngoài nước.
Theo ông Thanh, sau thời gian dài nghiên cứu, kết quả đã xác định được những giá trị to lớn về khảo cổ, lịch sử, văn hóa, nghệ thuật kiến trúc và điêu khắc, tôn giáo, văn học của Phật viện.
Phật viện Đồng Dương gắn liền với Vương triều Indrapura thịnh vượng, không chỉ là trung tâm chính trị, xã hội, văn hóa mà còn là một “kinh đô thiêng”, phản ánh sự gắn kết chặt chẽ giữa vương quyền và thần quyền; trung tâm giao lưu văn hóa, nơi hội tụ và tiếp biến các dòng chảy văn hóa, tôn giáo từ Ấn Độ, Trung Hoa và các nước trong khu vực.
“Phật viện Đồng Dương được đánh giá là “Thánh địa Phật giáo” quan trọng bậc nhất của Vương quốc Champa và vùng Đông Nam Á trong lịch sử. Kiến trúc độc đáo của Phật viện Đồng Dương được "giải mã" kết cấu theo mô hình của Phật giáo Mật tông cùng số lượng tượng thờ, phù điêu… phong phú cho thấy hệ thống nghi lễ và triết lý Phật giáo đã hoàn thiện”, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh cho biết.
Hơn 1.000 năm, trải qua nhiều thăng trầm lịch sử và tác động của tự nhiên, phần lớn công trình kiến trúc Phật viện Đồng Dương đã hư hoại, chỉ còn lại nền móng và cổng Tháp Sáng đã nghiêng đổ.
Từ 2016 đến nay, di tích Phật viện Đồng Dương đã được chính quyền, các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, triển khai công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản, nhưng do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, nên hiệu quả vẫn còn một số hạn chế nhất định.
Trước thực trạng đó, các nhà khoa học yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục nghiên cứu và thực hiện giải pháp phù hợp, khả thi nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa di tích, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội của Đà Nẵng nói riêng, của đất nước nói chung trong kỷ nguyên phát triển mới.
Theo bà Nguyễn Thị Anh Thi, Phó Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng, lãnh đạo thành phố mong muốn nhận được các ý kiến tâm huyết, có giá trị và thực tiễn cao từ các nhà khoa học, chuyên gia, đặc biệt là các đề xuất liên quan đến khảo cổ, bảo tồn kiến trúc, phục dựng không gian di tích, cũng như phát huy giá trị văn hóa - du lịch và kết nối Phật viện Đồng Dương với các không gian văn hóa, lịch sử trong khu vực.
Ngày 15/5, UBND thành phố Đà Nẵng phối hợp với Hội đồng trị sự giáo hội Phật giáo Việt Nam, Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học quốc gia “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương”.
Hội thảo có khoảng 200 đại biểu tham dự, gồm lãnh đạo các bộ, ngành Trung ương, các cơ quan nghiên cứu, Giáo hội Phật giáo Việt Nam, các chuyên gia, nhà khoa học, sinh viên, tổ chức trong và ngoài nước với gần 80 bài tham luận, ý kiến đóng góp.
Việt Nam có một điểm đến như vậy trong danh sách top những nơi "bỗng dưng nổi tiếng" do báo Úc Sydney Morning Herald bình chọn.
Tuy nhiên, bài báo cũng khuyến cáo du khách cẩn thận bởi không phải tất cả các điểm du lịch này đều an toàn hay có tác động tích cực đến môi trường xung quanh… Dưới đây một số trong danh sách 17 điểm đến được bình chọn:
