Đầu tháng 5, giữa cái nắng gay gắt miền Trung, anh Cường nhận tin báo từ người làng về ba ngôi mộ vô danh bị mắc kẹt giữa những bức tường rào trong khu nghĩa địa. Phần mộ được phát hiện từ hơn 20 năm trước khi một gia đình đào móng nhà, sau đó chôn cất tạm bợ. Không người thân, không bia, không lối vào, ba ngôi mộ gần như bị quên lãng.
Chọn lúc sáng sớm, anh Hùng mang cuốc xẻng đến cẩn trọng đào bới, cất bốc ba ngôi mộ. Đến trưa, anh dùng xe tang, đưa hài cốt về nghĩa trang do chính mình xây dựng suốt nhiều năm qua.
Anh Cường sinh ra và lớn ở Cảnh Dương – làng biển cổ gần 400 tuổi, rộng chưa đầy 1,5 km2, từng được biết đến là một trong “bát danh hương”, tức là tám địa danh văn vật nổi tiếng của Quảng Bình cũ. Trong kháng chiến chống Pháp, nơi đây được phong danh hiệu “Làng chiến đấu kiểu mẫu”, với hàng nghìn người dân kiên cường bám trụ, chiến đấu qua hàng trăm trận càn lớn nhỏ.
Qua nhiều thế hệ, chiến tranh sơ tán, bom đạn, bão và những chuyến tha hương khiến không ít ngôi mộ thất lạc chủ nhân. Có người ngã xuống trong chiến tranh, có thi thể trôi dạt từ biển vào, được dân làng chôn cất tạm. Nhiều phần mộ vô chủ nằm rải rác dưới đồi cát, mép biển hay trong khu dân cư.
Gia đình làm nghề mai táng, từ năm 17 tuổi, anh Cường đã theo cha cùng người dân di dời 970 ngôi mộ vô chủ để giải phóng mặt bằng xây dựng làng nghề. Sau những cuộc di dời, nhiều ngôi mộ được chôn rải rác trên các đồi cát, ven nghĩa địa, không người chăm sóc. Qua thời gian, cát biển vùi lấp, mưa gió xói mòn, nhiều phần mộ dần biến mất.
“Nếu không cất bốc, họ sẽ mất dấu”, suy nghĩ ấy thôi thúc anh theo đuổi quy tập mộ vô chủ về nghĩa trang.
Sau ba năm lên ý tưởng, cuối năm 2017, anh Cường phát hiện 5 ngôi mộ vô chủ nằm chênh vênh trên triền cát, phía dưới là ruộng lúa, có nguy cơ bị xóa sổ bởi nạn khai thác cát. Anh bắt đầu xây dựng nghĩa trang, quy tập mộ vô chủ để những người đã khuất có nơi an nghỉ.
Được lời ủng hộ của vợ “việc tâm đức chồng cứ làm”, anh Cường bỏ ra 30 triệu đồng san gạt khu đất cát rộng hơn 1.500 m2, xây dựng nghĩa trang riêng cho những ngôi mộ không người thờ tự.
Từ 5 ngôi mộ ban đầu, sau gần 9 năm, nơi đây trở thành chốn an nghỉ của 259 ngôi mộ vô danh, được quy hoạch ngay hàng thẳng lối. Trong đó, 61 ngôi mộ được một chủ cơ sở lăng mộ hỗ trợ ốp đá, số còn lại được xây bằng xi măng hoặc xây tường xung quanh đắp cát.
Mỗi khi người dân đào móng nhà, dựng hàng rào hay phát hiện hài cốt vô chủ, họ đều gọi anh Cường. Gia chủ có thể hỗ trợ mua tiểu, còn anh tự nguyện lo toàn bộ công cất bốc, di dời. Tổng chi phí xây dựng nghĩa trang đến nay khoảng 150 triệu đồng. Trong đó người dân trong làng, cả những người con xa quê, chung tay hỗ trợ khoảng 100 triệu đồng.
“Làng Cảnh Dương trải qua chiến tranh, biết bao người mất đi, nhiều mộ thất lạc. Tôi làm được gì cho họ thì cố gắng. Người sống cần có nhà, người đã khuất cần nơi yên nghỉ”, anh giải thích.
Có những hôm mưa lớn, nước xói lở làm lộ thiên hài cốt; có những ngôi mộ ven biển bị sóng đánh bật gốc, anh lại tới gom nhặt từng mảnh xương cốt đưa về nghĩa trang. Công việc nặng nhọc, ám mùi tử khí, nhưng anh không e ngại.
Một người dân từng đào móng nhà phát hiện ba ngôi mộ cho biết nếu không có anh Cường, những ngôi mộ ấy có thể tiếp tục bị bỏ quên hoặc chôn cất sơ sài. “Cường làm việc này vì cái tâm, chẳng ai bắt buộc”, người này nói.
259 ngôi mộ không còn cô quạnh vì ngày rằm, mùng một được anh Cường hương khói. “Làng vẫn còn nhiều ngôi mộ vô danh, tôi tiếp tục cất bốc, quy tập cho tới già”, anh chia sẻ.
Bà Nguyễn Thị Thu Hiền, Phó phòng văn hóa xã hội xã Hòa Trạch, cho biết anh Cường là đảng viên, nhiều năm qua đã quy tập mộ vô chủ về thờ cúng tại nghĩa trang. Đây là việc làm nhân văn, quan tâm đến những mộ không có người thân hương khói, đồng thời góp phần chỉnh trang cảnh quan khang trang, sạch đẹp. Phòng tham mưu UBND xã đã hỗ trợ anh Cường một phần kinh phí.
Đó là một phần trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt được UBND TP HCM tổ chức lấy ý kiến các chuyên gia, sáng 22/5.
Đại diện Tổ biên tập, bà Nguyễn Thị Hồng Hạnh, Giám đốc Sở Tư pháp TP HCM, cho biết dự thảo luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa Luật Thủ đô, gồm 9 chương. Trừ 4 nhóm quốc phòng, an ninh, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo, tất cả lĩnh vực còn lại được đề xuất thực hiện phân quyền triệt để, tối đa cho TP HCM.
Nguyên tắc phân quyền là thẩm quyền của Quốc hội sẽ giao cho HĐND thành phố (hơn 140 thẩm quyền), thẩm quyền của Chính phủ giao cho UBND thành phố (hơn 130 thẩm quyền) và thẩm quyền của Thủ tướng giao cho Chủ tịch UBND thành phố (hơn 20 thẩm quyền).
Cụ thể, theo dự thảo luật sẽ cho phép TP HCM tự chủ cao trong tổ chức bộ máy, nhân sự và tài chính. Thành phố được quyết định số lượng cơ quan chuyên môn, tổng biên chế công chức và người hưởng lương ngân sách trong toàn hệ thống chính trị địa phương; đồng thời chủ động tuyển dụng, bổ nhiệm lãnh đạo đơn vị sự nghiệp công lập và doanh nghiệp nhà nước.
HĐND thành phố cũng được trao quyền quy định chính sách thu nhập tăng thêm, hỗ trợ nhà ở, đào tạo và điều kiện làm việc cho cán bộ, công chức, viên chức.
Trong lĩnh vực thể chế, TP HCM được đề xuất quyền ban hành các quy định khác với văn bản của cơ quan Trung ương nhằm đơn giản hóa thủ tục hành chính hoặc xử lý các vấn đề đặc thù chưa được quy định.
Thành phố cũng có thể thí điểm các cơ chế, chính sách mới chưa có trong luật hiện hành theo mô hình "sandbox", với thời gian tối đa 5 năm và có thể gia hạn thêm 5 năm.
Ở lĩnh vực tài chính - ngân sách, TP HCM được đề xuất hưởng toàn bộ phần tăng thu ngân sách trên địa bàn; được phát hành trái phiếu chính quyền địa phương, vay vốn trong và ngoài nước; đồng thời được quyết định thêm các loại phí, lệ phí ngoài danh mục hiện hành.
Dự thảo cũng trao thêm quyền cho thành phố trong quản lý đầu tư và quy hoạch. Thành phố được quyết định chủ trương đầu tư nhiều dự án thuộc thẩm quyền Quốc hội hoặc Thủ tướng nếu sử dụng vốn ngân sách địa phương; lập một quy hoạch tổng thể tích hợp duy nhất thay cho nhiều loại quy hoạch hiện nay; đồng thời chủ động quản lý không gian ngầm, không gian trên cao và không gian ven biển.
Chủ tịch UBND TP HCM được đề xuất thêm nhiều thẩm quyền mới như phê duyệt quy hoạch tổng thể thành phố; quyết định một số chủ trương đầu tư; quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp; quyết định cơ chế lựa chọn nhà thầu đặc biệt; thành lập, giải thể trường đại học, cao đẳng trực thuộc thành phố; cấp phép hành nghề khám chữa bệnh; và áp dụng các biện pháp đặc thù để bảo đảm trật tự đô thị.
Người đứng đầu chính quyền cũng phải chịu trách nhiệm giải trình đối với các quyết định quản lý và không được phân cấp lại phần lớn thẩm quyền được giao.
Tại buổi góp ý, TS Trần Du Lịch, Chủ tịch Hội đồng tư vấn triển khai Nghị quyết 98 của Quốc hội, cho rằng đây là cơ hội hiếm có để TP HCM xây dựng một cơ chế phân quyền mang tính hệ thống, tháo gỡ căn bản điểm nghẽn thể chế kéo dài nhiều năm.
Ông đề nghị luật hóa các cơ chế đã được thí điểm qua Nghị quyết 98 và Nghị quyết 260, đồng thời mạnh dạn phân quyền những lĩnh vực không thuộc quốc phòng, an ninh, đối ngoại, dân tộc và tôn giáo. "TP HCM không xin ngân sách, thành phố chỉ xin cơ chế", ông nói.
Theo ông Lịch, luật cần tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm: phân quyền thực chất cho chính quyền đô thị; cắt giảm thủ tục hành chính; và trao dư địa để TP HCM chủ động ban hành chính sách phù hợp thực tiễn. Chuyên gia này cũng đề xuất trao thêm quyền về tài chính - ngân sách, phát hành trái phiếu địa phương, quản lý tài sản công và doanh nghiệp nhà nước cho TP HCM.
Trước đó, Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết dự thảo luật được xây dựng trên tinh thần "địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm", hướng tới tạo nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới. Các chính sách được đề xuất có quy mô lớn, tính chất phức tạp, tác động sâu rộng và nhiều chính sách chưa từng có tiền lệ trong thực tiễn.
Dự thảo gồm 9 chương, 45 điều, tập trung vào 4 nhóm vấn đề lớn gồm: Xác lập vị trí pháp lý của đô thị đặc biệt; phân cấp, phân quyền trong quản trị đô thị; phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh, kinh tế biển và trung tâm tài chính quốc tế; cùng cơ chế liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển.
"Luật đô thị đặc biệt không đơn thuần là phân cấp thêm cơ chế hay thẩm quyền mà xây dựng một nền tảng pháp lý mới cho một siêu đô thị trong giai đoạn phát triển mới", ông Cường nói.
Trước đó, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương để TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Dự luật dự kiến được trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
18h chiều 14-5, ông lão bán kem tên là Nguyễn Hữu Phố (86 tuổi, trú phường Kon Tum, tỉnh Quảng Ngãi) qua đời.
Một người bình thường, làm công việc bình dị, sống cuộc đời bình yên lại trở thành ký ức của nhiều thế hệ. Hàng ngàn status được viết, hành chục ngàn lượt like, bình luận về "ông lão bán kem qua đời" với những ký ức được nhắc nhớ.
Từ chiều qua đến sáng nay, dân mạng Kon Tum như trầm xuống. Lướt mạng xã hội, tin buồn lan đi rất nhanh, không ồn ào nhưng đủ khiến nhiều người chững lại "ông lão bán kem quen thuộc với bao thế hệ đô thị Kon Tum đã qua đời".
Ông lão thân thuộc đến mức người dưng cũng chạnh lòng khi hay ông qua đời. Chị Thủy (41 tuổi, phường Kon Tum) kể "hồi tôi còn nhỏ, mỗi lần thấy xe kem của ông là mừng ghê lắm. Được mẹ mua kem cho ăn. Lớn lên tí, tôi và bạn học tự mua. Giờ tôi mua cho con. Tin ông mất khiến tôi nhớ lại rất nhiều chuyện".
Nhiều người sống ở TP Kon Tum (cũ) vẫn nhớ ông Phố bắt đầu bán kem từ năm 1985, và hình ảnh ông cùng chiếc xe kem thành hình ảnh xuyên qua năm tháng.
Chiếc xe kem cũ rong ruổi qua từng con phố, từng cổng trường, suốt gần bốn thập kỷ.
"Rất nhiều người không biết tên ông, nhưng nhắc đến ông lão bán kem, tôi đảm bảo cả TP Kon Tum (cũ) sẽ biết", chú Hùng (64 tuổi, phường Đăk Bla) nói.
Người ta nhớ về ông không chỉ vì cây kem mát lạnh, mà còn vì cách ông sống. Cái vị ngọt ấy, không chỉ đến từ đường sữa, mà còn từ tấm lòng của người bán và cảm xúc của người thưởng thức.
Nhiều học sinh thế hệ 8X, 9X vẫn nhớ và kể trên mạng về thuở khó nghèo, lũ trẻ con đứa có tiền, đứa không. Thấy cả nhóm đều mua kem, chỉ một đứa đứng nhìn, thương, ông lão gọi lại "miễn phí" cho đứa trẻ ấy. Chỉ vậy thôi, nhưng đủ lấp đầy ký ức nhiều đứa trẻ.
Nhiều người khác thì bình luận rằng dù đã lớn tuổi, "tứ tán" đi làm. Nhưng mỗi mùa Tết, hay dịp trở về trường cũ, cả lớp lại tìm xe kem sữa của ông để mua "vị ngọt" và lì xì cho ông như một cách tri ân người "giữ quá khứ".
Một vòng tròn ký ức cứ thế nối dài, từ tuổi thơ sang tuổi trưởng thành. Từ thế hệ này sang thế hệ khác.
"Đi bán kem cũng vui", ông từng nói khi có người hỏi ông "già rồi sao không nghỉ". Có lẽ chính niềm vui giản dị ấy đã giữ ông đi suốt những con đường, qua bao mùa nắng mưa.
Tin ông mất khiến nhiều người lặng đi. Không ít người nói rằng, đến lúc này họ mới biết tên thật của ông. Phố, cái tên như "vận" vào cuộc đời rong ruổi của ông.
Có người viết: "Ông đi, một nửa Kon Tum buồn thương và hoài niệm". Kèm với những dòng trạng thái như vậy là rất nhiều hình ảnh về ông.
Câu nói "một nửa Kon Tum buồn thương" không phải cường điệu. Bởi trong ký ức nhiều thế hệ, hình ảnh ông gắn với những buổi tan học, những đồng tiền lẻ, những tiếng gọi nhau nơi cổng trường.
Có người đi xa, mỗi lần về Kon Tum lại chạy xe vòng vòng chỉ để tìm ông, như tìm lại một phần tuổi thơ đã mất.
Và rồi tối nay, khi nghe tin ông qua đời, có người đã bật khóc "như con nít", dù họ đang sống cuộc đời của người lớn với bộn bề lo toan.
Cuộc đời ông lặng lẽ như chính cách ông rời đi. Không ồn ào, không phô trương. Nhưng sự ra đi ấy để lại một khoảng trống rất thật.
Một chiếc xe kem cũ, vài cây kem mát lạnh, những thứ tưởng chừng nhỏ bé, lại chứa đựng cả một bầu trời ký ức của bao người.
Trên mạng, người ta rủ nhau đến đường Đào Duy Từ (phường Kon Tum) thắp cho ông một nén nhang. Không chỉ để tiễn một con người, mà còn để tiễn một phần tuổi thơ của chính mình.
Thấy sự tiếc thương tràn ngập mới thấy, có những con người không cần làm điều gì lớn lao, vẫn có thể trở thành một phần của vùng đất.
"Vĩnh biệt ông, người đã mang vị ngọt của tuổi thơ đến cho biết bao thế hệ Kon Tum", một bình luận được viết...
Mới đây, mạng xã hội xôn xao về clip ghi lại cảnh tủ kính trưng bày vàng của một tiệm kim hoàn bất ngờ bị dông lốc cuốn văng ra đường trong cơn mưa lớn tại Đắk Lắk.
Chị P.L. (trú tại xã Ea Kar, Đắk Lắk) cho biết gia đình chị kinh doanh vàng bạc với 2 cửa hàng tại địa bàn xã. Trong đó, một cửa hàng do chị quản lý, cửa hàng còn lại do bố mẹ đứng tên.
Theo chị L., khoảng 16h50 ngày 15/5, trên địa bàn bất ngờ xuất hiện mưa lớn kèm dông lốc dữ dội. Cơn lốc xoáy mạnh đã hất tung 2 tủ kính trưng bày vàng của bố mẹ chị ra giữa đường, làm kính vỡ nát. Một số nữ trang theo đó bị nước mưa cuốn trôi giữa dòng chảy xiết.
Do mưa to, gió giật mạnh kèm sấm sét nên không ai dám lao ra ngoài để thu gom tài sản.
"Gia đình chúng tôi đang kiểm đếm nên chưa thể thống kê chính xác số vàng bị thất thoát và thiệt hại cụ thể", chị L. nói.
Không chỉ tiệm vàng bị thiệt hại, cơn giông lốc dữ dội còn khiến cửa hàng kinh doanh gạch ốp lát của gia đình chị P.T.H. (trú tại xã Ea Kar) bị hư hỏng nặng khi 4 tấm kính lớn bất ngờ vỡ tung.
Chị H. cho biết tầng 1 của căn nhà được dùng để kinh doanh gạch ốp lát, còn tầng 2 đang để trống. Thời điểm dông lốc ập đến quá nhanh, chồng chị vội chạy ra đóng cửa nhưng chưa kịp hoàn tất gió mạnh đã quật vỡ hàng loạt tấm kính.
"Khi xem lại camera, tôi thực sự choáng vì cảnh tượng quá đáng sợ. May mắn, chồng tôi thoát nạn trong gang tấc", chị H. chia sẻ.
Trước đó chiều 15/5, một trận mưa lớn kèm dông lốc dữ dội đã quét qua xã Ea Kar, khiến nhiều nhà dân bị tốc mái, hàng loạt cây xanh gãy đổ chắn ngang đường, gây ùn tắc giao thông cục bộ.
Sau sự việc, chính quyền địa phương đã chỉ đạo các đơn vị chức năng khẩn trương thống kê thiệt hại của người dân, trong đó có tiệm vàng nói trên.
