Giữa vùng núi xã Linh Sơn (Thanh Hóa), trang trại cá tầm của ông Hà Khắc Sâm (60 tuổi) nằm nép mình bên sườn đồi, bao quanh là rừng già và những khe suối đầu nguồn trong vắt.
Những ngày cuối tháng 5, khi nền nhiệt ngoài trời chạm ngưỡng 39-40 độ C, dòng nước từ suối Tá trên đỉnh Pù Rinh vẫn lạnh buốt, dao động 11-23 độ C quanh năm. Nguồn nước ấy được dẫn qua hệ thống ống dài hàng kilomet về các bể nuôi cá tầm giữa lưng chừng núi.
Hàng nghìn con cá tầm nặng từ vài kilogram đến cả chục kilogram bơi lội trong làn nước trong vắt. Tiếng nước chảy róc rách ngày đêm là âm thanh quen thuộc gắn bó với ông Sâm suốt hơn một thập kỷ qua.
Năm 2009, sau quá trình khảo sát, ngành khoa học tỉnh Thanh Hóa xác định suối Tá có điều kiện phù hợp để phát triển các loài cá nước lạnh như cá hồi, cá tầm. Tuy nhiên, việc tìm được hộ dân đủ điều kiện để thực hiện mô hình không đơn giản bởi chi phí đầu tư rất lớn, trong khi kỹ thuật nuôi hoàn toàn mới.
Khi đó, gia đình ông Hà Khắc Sâm được lựa chọn triển khai dự án và nhận hỗ trợ 200 triệu đồng từ địa phương.
“Được giao thực hiện dự án, tôi lo nhiều hơn vui. Đây là mô hình mới hoàn toàn, vốn đầu tư lớn. Nếu thất bại có thể mất hết tài sản tích cóp bao năm”, ông Sâm nhớ lại.
Để hiện thực hóa dự án, việc đầu tiên ông làm là mở đường vào khu vực suối Tá. Sau đó, ông nhiều lần ra các trang trại nuôi cá hồi ở Sa Pa học hỏi kỹ thuật chăm sóc và vận hành hệ thống nuôi cá nước lạnh.
Khi đã nắm vững kỹ thuật, ông quyết định đầu tư hơn 3 tỷ đồng xây dựng 3 bể nuôi rộng 300 m2 cùng hệ thống đập chứa, đường ống dẫn nước từ đầu nguồn về trang trại.
Lứa đầu tiên, ông thả 6.000 con cá hồi giống. Giữa năm 2011, những lứa cá thương phẩm đầu tiên được xuất bán, mở ra nhiều kỳ vọng về một hướng phát triển kinh tế mới cho vùng núi.
Nhưng niềm vui chưa kéo dài bao lâu thì thiên tai ập đến.
Cuối năm 2011, một trận mưa lớn khiến nước suối dâng cao, tràn qua bể nuôi. Chỉ trong một đêm, gần 8 tấn cá theo dòng nước cuốn đi.
“Tôi mất hơn 3 tỷ đồng. Nhìn cá trôi hết mà bất lực. Vợ chồng gần như trắng tay sau trận lũ ấy”, ông kể.
Nhiều người nghĩ ông sẽ từ bỏ, nhưng người đàn ông khi ấy ngoài 40 tuổi quyết định làm lại từ đầu.
Ông vay mượn thêm vốn, gia cố lại hệ thống bể nuôi, tiếp tục đầu tư con giống và kiên trì bám nghề.
Theo ông Sâm, cá tầm là loài cá “khó tính” bậc nhất. Chúng chỉ phát triển tốt trong môi trường nước lạnh, sạch và giàu oxy. Thức ăn chủ yếu là cám chuyên dụng nhập khẩu với giá khoảng 35.000 đồng/kg.
“Loài cá này có thể nhịn đói đến chết chứ nhất định không ăn thức ăn khác”, ông nói.
Những năm sau đó, mô hình phát huy hiệu quả rõ rệt. Mỗi năm gia đình ông xuất bán khoảng 14 tấn cá thương phẩm. Với giá từ 250.000-280.000 đồng/kg, doanh thu đạt 3,5-4 tỷ đồng.
Từ thành công của ông Sâm, một số hộ dân địa phương cũng mạnh dạn đầu tư nuôi cá tầm bằng nước suối tự nhiên.
Tuy nhiên, khoảng hai năm trở lại đây, nghề nuôi cá tầm không còn thuận lợi như trước.
Ông Sâm cho biết áp lực lớn nhất đến từ nguồn cá tầm nhập khẩu giá rẻ ngày càng xuất hiện nhiều trên thị trường.
“Trước đây cá bán 250.000-280.000 đồng/kg, nay chỉ còn khoảng 180.000-200.000 đồng/kg nhưng tiêu thụ vẫn chậm. Nhiều nhà hàng từng lấy cá thường xuyên giờ chỉ nhập cầm chừng”, ông nói.
Theo ông, cá tầm nuôi công nghiệp nhập khẩu có giá thấp hơn đáng kể nên dễ cạnh tranh về mặt thương mại. Trong khi đó, cá được nuôi bằng nước suối tự nhiên phải chịu chi phí đầu tư, vận hành và chăm sóc cao hơn nhiều.
Ông cho rằng chất lượng cá nuôi từ nguồn nước đầu nguồn tự nhiên có sự khác biệt rõ rệt.
“Cá thịt chắc, thơm hơn và được nhiều thực khách đánh giá cao. Nhưng người tiêu dùng đa số vẫn nhìn vào giá nên những hộ nuôi nhỏ như chúng tôi rất khó cạnh tranh”, ông nói.
Không chỉ đối mặt áp lực giá bán, chi phí duy trì trang trại cũng là gánh nặng lớn. Với 11 bể nuôi hiện nay, riêng tiền thức ăn đã tiêu tốn hơn 100 triệu đồng mỗi tháng.
Bên cạnh đó, nghề nuôi cá tầm phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn nước tự nhiên nên luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Mùa mưa lũ, nước từ đầu nguồn thường đục ngầu, mang theo bùn đất khiến cá bị sốc môi trường, dễ chết hàng loạt.
“Năm ngoái mưa lớn kéo dài làm nước đục, cá chết rất nhiều. Người nuôi lúc nào cũng thấp thỏm vì thời tiết. Nay giá bán lại giảm mạnh nên càng thêm áp lực”, ông Sâm cho hay.
Theo đại diện UBND xã Linh Sơn, từ hiệu quả ban đầu của mô hình nuôi cá tầm bằng nước suối tự nhiên, địa phương hiện có 3 hộ phát triển nghề này. Tuy nhiên, gia đình ông Hà Khắc Sâm vẫn là mô hình duy trì quy mô lớn nhất.
Tháng 1/2026, bộ sưu tập thời trang cao cấp của Chanel có sự góp mặt của Tăng Bảo Trân - người mẫu 60 tuổi mang mái tóc bạc và nếp nhăn tự nhiên. "Đây không chỉ là thành tựu cá nhân, mà tôi nghĩ nó còn đại diện cho quê hương", bà nói.
Cơ duyên thời trang của bà bắt đầu từ 10 năm trước. Khi đưa các con đến phim trường, bà nhận chụp ảnh bán thời gian. Năm 2024, một nhiếp ảnh gia phát hiện tố chất của bà, mở đường cho bản hợp đồng chuyên nghiệp.
Tháng 10/2024, bà nhận lời mời trình diễn tại Tuần lễ thời trang Paris từ thương hiệu Miu Miu. "Lúc đó tôi 58 tuổi, đã nuôi lớn các con và xác định đây là thời điểm xây dựng sự nghiệp. Vì từng trải qua nhiều biến cố, tôi không lo lắng mà thoải mái bước đi", bà kể.
Tuổi thơ khắc nghiệt
Bà Tăng Bảo Trân sinh ra tại Hong Kong trong gia đình có 8 người con. Cha mẹ trọng nam khinh nữ, không cho con gái học hành.
Tuổi thơ bà trôi qua trong sợ hãi, bởi mọi hành động nhỏ đều có thể chọc giận cha. Có lần Bảo Trân tắm cho em trai khiến đứa bé khóc. Người cha tức giận hắt chai dầu hỏa lên người Bảo Trân, quẹt diêm ném vào. May mắn bà né được ngọn lửa.
Ý thức chỉ con đường học vấn mới giúp thoát khỏi bi kịch, bà dùng đèn pin học bài trong chăn. Bị cha phát hiện và đá vào lưng không đứng dậy nổi, mẹ Bảo Trân đành khuyên con trốn khỏi nhà. Để tồn tại, cô gái 16 tuổi làm việc từ 15h đến 22h30 và đi học buổi sáng. "Giai đoạn đó rất khó khăn. Tôi có thể nhịn đói, nhưng việc bị cấm gặp mẹ làm tôi đau lòng", bà kể.
Hai năm trước, người cha gọi điện xin lỗi. Bà cho biết chưa từng hận ông. "Nếu không có hoàn cảnh đó, tôi đã không mạnh mẽ. Ngay cả khi ngày mai trắng tay, tôi vẫn có thể tồn tại", bà nói.
Không ép con thành tích
Năm 18 tuổi, Bảo Trân làm việc ở ngân hàng. Được một số nhiếp ảnh gia chú ý và khuyên thi Hoa hậu Hong Kong, bà từ chối vì muốn chăm lo cho gia đình. Tuy nhiên, cuộc hôn nhân đầu đổ vỡ sau hai năm. Đồng lương không đủ trang trải khiến bà mất quyền nuôi con gái đầu lòng.
Năm 27 tuổi, bà kết hôn với người chồng hiện tại. Qua 32 năm chung sống, họ có sáu con gái. Trải qua tuổi thơ bạo hành, bà không dùng đòn roi với các con, cũng không ép con cái phải đứng đầu về điểm số. "Các con có thể đi con đường riêng, trở thành người bình thường nhưng tử tế cũng mang lại lợi ích cho xã hội", bà cho biết.
Năm 29 tuổi, bà làm giám đốc hành chính tại một văn phòng đại diện ngân hàng Đức. Việc mang thai khiến bà bị sa thải. Từ đó, bà lui về chăm sóc gia đình, hỗ trợ chồng sổ sách đầu tư và học cắm hoa, yoga.
Hơn 20 năm nay, bà duy trì lịch bơi lội, nâng tạ, giãn cơ, đan xen đánh cầu lông và tập pilates. Hiện tại, khi người chồng lùi khỏi công việc, bà bắt đầu nhận các hợp đồng làm người mẫu ở nhiều quốc gia. Vẻ ngoài mang dấu ấn thời gian giúp bà tạo điểm nhấn cho các bộ trang phục.
Hiện tại, khi người chồng rút lui khỏi công việc để tập trung cho âm nhạc, bà Bảo Trân lại có hợp đồng làm người mẫu ở nhiều quốc gia. Sự từng trải và vẻ ngoài mang dấu ấn thời gian của bà gia tăng chiều sâu cho các thiết kế.
Từ hành trình bứt phá giới hạn, người phụ nữ 60 tuổi thấu hiểu khó khăn của giới trẻ khi trí tuệ nhân tạo dần thay thế nhiều công việc. Dù vậy, bà nhấn mạnh sự thay thế đó không tuyệt đối: "Hãy dốc sức khám phá thế giới, tận dụng thế mạnh riêng, tránh xa tiêu cực và nỗ lực làm tốt nhất có thể".
Nói về công việc ở độ tuổi hiện tại, bà cho biết: "Tại sao phải đóng khung mình ở tuổi 60? Nghỉ hưu không nằm trong từ điển của tôi. Chừng nào còn đi được, tôi sẽ tiếp tục làm việc".
Mới đây lãnh đạo UBND xã Mỏ Vàng, tỉnh Lào Cai xác nhận vụ việc tìm thấy thi thể bé trai 12 tuổi tại một khu đồi thuộc thôn Thác Tiên.
Trước đó, ngày 13/4, Công an xã Mỏ Vàng tiếp nhận tin báo về việc cháu P.X.A. (12 tuổi) mất tích. Sau khi nhận thông tin, công an xã đã phối hợp với nhà trường, gia đình và người dân tổ chức tìm kiếm.
Trong quá trình tìm kiếm, lực lượng chức năng phát hiện một khu vực trên đồi có dấu hiệu đất bị đào bới, lấp lại, nghi là nơi chôn thi thể cháu bé.
Theo lãnh đạo xã Mỏ Vàng, bước đầu anh P.V.S. (SN 1990, bố cháu bé) khai đã dùng dây điện đánh con và phạt đứng giữa nhà từ khoảng 19h đến 3h sáng hôm sau rồi cho đi ngủ.
Ngày hôm sau, sau khi đi làm về, người này phát hiện cháu bé nằm trên ghế, đã ngừng thở. Do hoảng sợ, người cha khai đã mang thi thể cháu bé đi phi tang.
Hiện Công an xã đã tạm giữ người bố; các đơn vị nghiệp vụ của Bộ Công an và Công an tỉnh Lào Cai đang phối hợp khám nghiệm hiện trường, khám nghiệm tử thi để phục vụ điều tra.
Vụ bé trai 12 tuổi ở Lào Cai nghi bị cha ruột bạo hành dẫn đến tử vong rồi chôn trên đồi quế đặt ra câu hỏi nhức nhối về ranh giới giữa dạy con và bạo lực gia đình.
Trao đổi với báo Sức khỏe & Đời sống, ThS. Tâm lý lâm sàng Nguyễn Thị Sơn (Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai) cho rằng, để nhìn nhận thấu đáo cần phân tích các yếu tố tâm lý phía sau hành vi của cha mẹ, cũng như hệ lụy lâu dài đối với trẻ và chính người gây bạo lực.
Theo chuyên gia, bạo lực trong quá trình dạy con thường không đơn thuần xuất phát từ ý định làm hại, mà là kết quả của nhiều yếu tố tâm lý và hoàn cảnh đan xen; nhiều trường hợp là phản ứng bộc phát khi cảm xúc vượt khỏi kiểm soát, hơn là hành vi có chủ đích.
Chuyên gia tâm lý cho rằng, bạo lực không chỉ gây đau đớn thể chất mà còn để lại những "vết sẹo tâm lý" lâu dài, cụ thể:
Rối loạn lo âu, trầm cảm: Trẻ sống trong sợ hãi thường trực, dễ hình thành tâm lý bất an, mất niềm tin vào người lớn.
Sang chấn tâm lý (trauma): Những trải nghiệm bị đánh đập, trừng phạt kéo dài có thể dẫn tới rối loạn stress sau sang chấn (PTSD). Theo chuyên gia tâm lý, đây là một trong những hệ quả nghiêm trọng nhưng thường bị bỏ qua.
Rối loạn nhân cách và hành vi: Trẻ có thể trở nên hung hăng (lặp lại mô hình bạo lực) hoặc ngược lại, thu mình, tự ti, mất giá trị bản thân.
Đứt gãy gắn kết gia đình: Người đáng lẽ là nơi an toàn nhất lại trở thành nguồn gây sợ hãi, khiến trẻ mất đi nền tảng cảm xúc lành mạnh.
"Những tổn thương này không chỉ dừng lại ở thời điểm hiện tại mà có thể kéo dài đến tuổi trưởng thành, ảnh hưởng sâu sắc đến các mối quan hệ và khả năng làm cha mẹ sau này", ThS tâm lý lâm sàng Nguyễn Thị Sơn nhấm mạnh.
Trong khí đó, TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, Chuyên gia Xã hội học chia sẻ với Phụ Nữ Việt Nam, nếu chỉ nhìn đây như một cơn nóng giận bộc phát thì sẽ khó chạm tới phần gốc rễ của vấn đề.
Theo TS. Đặng Vũ Cảnh Linh, đòn roi trong những trường hợp ấy không phải biểu hiện của sức mạnh, mà là biểu hiện của sự bất lực trong vai trò làm cha mẹ. Người lớn càng thiếu kỹ năng quản trị cảm xúc, thiếu hiểu biết tâm lý lứa tuổi, thiếu năng lực xử lý xung đột, càng dễ dùng bạo lực như một lối tắt.
Đó là nghịch lý khá phổ biến trong nhiều gia đình Việt Nam: người lớn muốn được tôn trọng, nhưng lại chọn cách khiến con sợ hãi; muốn con sửa sai, nhưng lại dùng phương thức làm tổn thương nhân cách của con.
TS. Linh nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: mọi hành vi lệch chuẩn của trẻ em đều gắn với trách nhiệm của người lớn. Khi một đứa trẻ mắc lỗi, phản ứng đầu tiên đáng lẽ phải là tìm hiểu nguyên nhân, dạy cách sửa sai, chứ không phải đẩy toàn bộ trách nhiệm lên vai đứa trẻ rồi trừng phạt. Bởi trẻ em, đặc biệt ở tuổi vị thành niên, chưa hoàn thiện khả năng tự kiểm soát hành vi. Các em cần được dẫn dắt nhiều hơn là bị xét xử. Trẻ mắc lỗi là một phần của quá trình trưởng thành; người lớn xử lý sai mới là khởi đầu của bi kịch.
TS. Đặng Vũ Cảnh Linh cho rằng thông điệp lớn nhất từ vụ việc ở Lào Cai là trẻ em chỉ thực sự an toàn khi sống trong môi trường không bạo lực, nơi các em được nói, được lắng nghe và được tôn trọng.
Bên cạnh đó, vị chuyên gia cho rằng cần nhìn kỹ năng làm cha mẹ như một nhu cầu thật sự, không phải chuyện bản năng ai cũng tự biết. Nuôi một đứa trẻ ở thời đại nhiều biến động tâm lý, áp lực học hành, mạng xã hội và khác biệt thế hệ đòi hỏi cha mẹ phải học cách đồng hành mới.
Cụ thể, Bộ Quốc phòng nhận được câu hỏi của công dân qua chương trình Dân hỏi - Bộ trưởng trả lời, liên quan đến điều kiện đăng ký thi, xét tuyển viên chức quốc phòng tại các trường, học viện trong quân đội.
Theo đó, người hỏi đã tốt nghiệp đại học chuyên ngành lịch sử học trong nước, hiện đang học thạc sĩ tại trường sư phạm từ tháng 10-2025 và chưa tham gia nghĩa vụ quân sự hay đào tạo sĩ quan dự bị.
Người này băn khoăn liệu trong trường hợp đó có đủ điều kiện đăng ký dự tuyển viên chức quốc phòng hay không.
Cơ quan chức năng của Bộ Quốc phòng cho biết việc tuyển dụng viên chức quốc phòng hiện được thực hiện theo quy định của Luật Quân nhân chuyên nghiệp, công nhân và viên chức quốc phòng năm 2015 (đã được sửa đổi, bổ sung tại Luật số 98/2025/QH15) và các thông tư hướng dẫn liên quan.
Theo quy định, đối tượng tuyển dụng viên chức quốc phòng là công dân Việt Nam 18 tuổi trở lên, thường trú trên lãnh thổ Việt Nam; không bao gồm sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp khi chức vụ, chức danh đảm nhiệm không còn nhu cầu bố trí; hạ sĩ quan, binh sĩ hết thời hạn phục vụ tại ngũ.
Về điều kiện, tiêu chuẩn, ứng viên phải có phẩm chất chính trị, đạo đức, sức khỏe, lý lịch rõ ràng, tự nguyện phục vụ trong quân đội; có văn bằng, chứng chỉ, trình độ chuyên môn kỹ thuật, nghiệp vụ hoặc có năng khiếu, kỹ năng phù hợp với chức danh nghề nghiệp của viên chức quốc phòng; đồng thời quân đội có nhu cầu biên chế.
Như vậy, Bộ Quốc phòng khẳng định pháp luật hiện không quy định ứng viên tuyển dụng viên chức quốc phòng phải có thời gian thực hiện nghĩa vụ quân sự hoặc đã qua đào tạo, được phong quân hàm sĩ quan dự bị mới được xem xét tuyển dụng.
