Đây là chia sẻ của các chuyên gia tại hội thảo “Truyền thông kiến thức chăm sóc sức khỏe chủ động cho thanh niên tại tỉnh Hưng Yên năm 2026”, do Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương, Bộ Y tế phối hợp với các đơn vị tổ chức ngày 18-6 tại Trường đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên.
Theo ông Vũ Mạnh Cường – Giám đốc Trung tâm Truyền thông – Giáo dục sức khỏe Trung ương, chăm sóc sức khỏe chủ động là việc mỗi người bảo vệ cơ thể ngay từ khi chưa mắc bệnh thông qua chế độ dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, tiêm chủng đầy đủ, khám sức khỏe định kỳ và loại bỏ các yếu tố nguy cơ.
Theo các chuyên gia, thanh niên là nhóm tuổi có nhiều lợi thế về thể chất nhưng cũng dễ hình thành các thói quen sống không lành mạnh. Nếu không kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ ngay từ sớm, nhiều bệnh mạn tính sẽ xuất hiện khi tuổi đời còn rất trẻ.
Đặc biệt, nhiều người trẻ vẫn xem uống rượu bia là cách giao lưu, giải trí hoặc thể hiện bản thân. Tuy nhiên đây lại là một trong những yếu tố nguy cơ hàng đầu gây ra các bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đột quỵ, xơ gan, viêm gan, ung thư gan, ung thư thực quản, ung thư đại trực tràng cùng nhiều loại ung thư khác.
Không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất, đồ uống có cồn còn gây tổn thương não bộ, làm suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung, ảnh hưởng đến sự phát triển hệ thần kinh của người trẻ. Việc lạm dụng rượu bia cũng làm gia tăng nguy cơ lo âu, trầm cảm, rối loạn cảm xúc, mất kiểm soát hành vi, bạo lực, tai nạn giao thông và tai nạn lao động.
Đối với thanh niên đang trong giai đoạn học tập và lập nghiệp, sử dụng rượu bia thường xuyên còn làm giảm hiệu quả học tập, năng suất lao động, ảnh hưởng đến sức khỏe sinh sản và làm tăng nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm từ rất sớm.
Vì vậy ông Cường khuyến cáo người trẻ cần hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, kiên quyết nói không với các chất kích thích gây nghiện và không sử dụng rượu bia như một cách giải tỏa căng thẳng.
Bên cạnh đó, người trẻ cần duy trì chế độ ăn cân đối, giảm muối, giảm đường, uống đủ nước, tăng cường vận động với mục tiêu khoảng 10.000 bước mỗi ngày hoặc luyện tập thể thao thường xuyên.
Sức khỏe tinh thần cũng được xem là một phần không thể tách rời của chăm sóc sức khỏe toàn diện. Áp lực học tập, công việc và cuộc sống nếu không được chia sẻ, hỗ trợ kịp thời có thể dẫn đến căng thẳng, trầm cảm hoặc các hành vi tiêu cực.
Chia sẻ tại hội thảo, theo đại diện Hiệp hội Bia – Rượu – Nước giải khát Việt Nam (VBA), phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn không chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của toàn xã hội, từ các tổ chức xã hội, chuyên gia, doanh nghiệp đến từng người dân.
Đại diện hiệp hội cho biết nhiều doanh nghiệp đã triển khai các hoạt động thúc đẩy tiêu dùng có trách nhiệm như tuyên truyền không bán đồ uống có cồn cho người dưới 18 tuổi, tập huấn cho cơ sở kinh doanh, bổ sung thông tin sức khỏe trên nhãn điện tử và thực hiện các chiến dịch truyền thông khuyến khích không lạm dụng rượu bia.
Song song với đó, công tác truyền thông cũng hướng tới thay đổi hành vi bằng những thông điệp như “đã uống rượu bia thì không lái xe”, không ép uống và xây dựng văn hóa tiêu dùng có trách nhiệm.
Theo các chuyên gia, bảo vệ thanh thiếu niên khỏi việc tiếp cận sớm với đồ uống có cồn, nâng cao nhận thức cộng đồng và thực hiện nghiêm các quy định của pháp luật sẽ góp phần giảm tai nạn, bệnh tật cũng như những hệ lụy về kinh tế, xã hội do rượu bia gây ra.
Với gần 25 năm kinh nghiệm, Hanoimilk kiên trì xây dựng năng lực R&D và công nghệ, hướng tới những sản phẩm vừa đạt chuẩn chất lượng quốc tế, vừa phù hợp thể trạng, khẩu vị và thói quen dinh dưỡng của trẻ em Việt Nam.
R&D không chỉ dừng lại ở việc tính toán công thức, thành phần dinh dưỡng, mà đi sâu khảo sát khẩu vị và thói quen uống sữa của trẻ; tìm hiểu nhu cầu năng lượng theo độ tuổi; ghi nhận mối quan tâm của phụ huynh về sức khỏe đường ruột, khả năng hấp thu và sự tiện lợi trong nhịp sống bận rộn.
Từ các dữ liệu thực tế, đội ngũ R&D tiến hành nghiên cứu, đánh giá tỉ mỉ từng chỉ tiêu kỹ thuật: trạng thái và cấu trúc sản phẩm; sự hài hòa giữa vị ngọt - vị chua - vị béo; lựa chọn và bổ sung những dưỡng chất thiết yếu phù hợp với thể trạng trẻ em Việt. Mục tiêu là tạo ra một sản phẩm ngon, an toàn và mang lợi ích rõ ràng cho sức khỏe.
Song song với hoạt động nghiên cứu, hãng ứng dụng công nghệ sản xuất sữa tiệt trùng UHT trên dây chuyền hiện đại của Tetra Pak - Thụy Điển, giúp giữ trọn hương vị tự nhiên trong suốt thời hạn sử dụng; cùng hệ thống kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt theo tiêu chuẩn ISO 22000:2018.
Từ nền tảng nghiên cứu sâu rộng đó, hãng quyết định chọn Postbiotic làm điểm nhấn khoa học cho IZZI Dinomilk.
Đây là kết quả của quá trình hợp tác với các chuyên gia Nhật Bản, dựa trên những bằng chứng khoa học về lợi ích của Postbiotic đối với sức khỏe đường ruột.
Theo cách hiểu đơn giản, Postbiotic là các chế phẩm từ vi sinh vật đã được bất hoạt và các thành phần có lợi của chúng.
Postbiotic có độ ổn định cao, chịu được nhiệt trong quá trình sản xuất và bảo quản cũng như môi trường axit dạ dày. Nhờ đó, các hoạt chất có lợi vẫn đến được đường ruột và phát huy tác dụng, mà không phụ thuộc vào việc vi khuẩn có còn sống sót trên đường đi hay không.
Nhiều nghiên cứu cho thấy Postbiotic giúp hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột, tăng cường chức năng hàng rào ruột, tạo môi trường tiêu hóa thuận lợi hơn. Với trẻ em - đối tượng dễ nhạy cảm về tiêu hoá, hay đầy bụng, khó hấp thu - đây là một hướng tiếp cận dinh dưỡng hiện đại, an toàn và bắt kịp xu hướng thế giới.
Bằng việc bổ sung một tỉ lợi khuẩn Postbiotic Nhật Bản trong mỗi hộp IZZI Dinomilk, Hanoimilk gửi gắm một lời cam kết rất rõ: không chỉ cung cấp năng lượng và vi chất, mà còn đồng hành cùng phụ huynh trong việc chăm sóc sức khỏe đường ruột và hệ miễn dịch cho trẻ
IZZI Dinomilk - thức uống dinh dưỡng với một tỉ lợi khuẩn Postbiotic Nhật Bản trong mỗi hộp - Ảnh: DNCC
IZZI Dinomilk được phát triển theo định hướng vừa ‘chuẩn lab’ vừa ‘chuẩn khẩu vị’ của trẻ em Việt. Sản phẩm kết hợp sữa với nước ép trái cây, tạo nên vị chua nhẹ - ngọt dịu, dễ uống, mang lại cảm giác tươi mát và tự nhiên.
Năm hương vị cam, dâu, nho, dưa và trái cây nhiệt đới giúp trẻ có nhiều lựa chọn hơn, dễ thay đổi hương vị từng ngày mà vẫn duy trì được thói quen uống sữa ổn định.
Bên cạnh một tỉ lợi khuẩn Postbiotic, sản phẩm còn bổ sung vitamin A & C, góp phần hỗ trợ tăng cường sức đề kháng, đồng hành cùng trẻ trong các hoạt động vận động và học tập hằng ngày.
Không chỉ chú trọng tới thành phần bên trong, Hanoimilk còn đầu tư vào trải nghiệm cảm xúc của trẻ khi uống sữa. Nhân vật Dino - chú khủng long đáng yêu - được xây dựng như một biểu tượng của năng lượng, sức mạnh và tinh thần khám phá.
Dino xuất hiện trên bao bì sản phẩm và trong các tập phim hoạt hình ngắn do Hanoimilk sản xuất, trở thành ‘người bạn đồng hành’ của trẻ, giúp việc uống sữa trở nên thú vị và tự nhiên hơn.
Cá là nguồn cung cấp omega-3 dồi dào, đặc biệt là hai axit béo EPA và DHA. Đây là những dưỡng chất quan trọng giúp bảo vệ tim mạch, hỗ trợ hoạt động của não bộ và duy trì sức khỏe lâu dài.
Dù không có một thời điểm cố định bắt buộc phải ăn cá, cách sắp xếp bữa ăn hợp lý vẫn giúp cơ thể tận dụng omega-3 hiệu quả hơn, theo trang sức khỏe Verywell Health.
Ăn cá vào buổi sáng hoặc bữa trưa giúp cơ thể nhận được nguồn protein chất lượng cao và năng lượng ổn định. Khi kết hợp cùng ngũ cốc nguyên hạt và rau xanh, bữa ăn còn hỗ trợ kiểm soát đường huyết và duy trì sự tập trung trong ngày.
Trong khi đó, ăn cá vào bữa tối mang lại lợi ích cho quá trình phục hồi của não bộ. DHA có vai trò hỗ trợ điều hòa melatonin, loại hormone tham gia kiểm soát giấc ngủ. Cá cũng là nguồn đạm dễ tiêu hóa hơn so với thịt đỏ nên phù hợp cho bữa tối.
Theo Hiệp hội Tim mạch Mỹ, đối với tim mạch, tần suất ăn cá quan trọng hơn thời điểm ăn. Việc duy trì ăn cá béo đều đặn mỗi tuần có thể giúp giảm triglyceride và hỗ trợ kiểm soát huyết áp.
Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích, cá mòi và cá hồi vân cung cấp lượng EPA và DHA cao. Khi kết hợp với rau lá xanh, các loại hạt, dầu ô liu hoặc ngũ cốc giàu chất xơ, lợi ích bảo vệ tim mạch càng được tăng cường.
Ngược lại, chế biến bằng cách chiên ngập dầu có thể làm giảm giá trị dinh dưỡng của món ăn.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn cá béo ít nhất 2 lần mỗi tuần. Một khẩu phần cá gần bằng kích thước lòng bàn tay người trưởng thành.
Những cách chế biến như hấp, nướng hoặc áp chảo giúp giữ lại nhiều dưỡng chất hơn. Bên cạnh đó, việc kết hợp với thực phẩm giàu vitamin D, chất chống oxy hóa và chất xơ cũng góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch.
Dầu cá hoặc dầu tảo có thể hỗ trợ bổ sung omega-3 khi chế độ ăn thiếu cá.
Nghiên cứu trên tạp chí Nutrition vào năm 2021 cho thấy dùng dầu cá vào buổi sáng có thể mang lại thêm lợi ích về chuyển hóa.
Điều quan trọng là nên uống dầu cá cùng bữa ăn có chứa chất béo lành mạnh. Cách này giúp cơ thể hấp thu EPA và DHA tốt hơn, từ đó tối ưu lợi ích đối với tim mạch và não bộ. Tuy nhiên, trước khi dùng dầu cá thường xuyên, nên tham khảo ý kiến chuyên gia.
Nghiên cứu mới năm 2026 công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng chứng minh rằng khi kết hợp hai dưỡng chất omega-3 (từ cá) và chất xơ dễ lên men (từ thực vật), chúng sẽ tạo ra sức mạnh cộng hưởng lớn hơn nhiều so với khi dùng riêng lẻ, giúp kích hoạt cơ chế ferroptosis (hình thức chết tế bào theo chương trình) để loại bỏ các tế bào tổn thương trước khi chúng kịp biến thành khối u ác tính.
Công trình do Robert Chapkin, giáo sư Đại học Texas A&M, cùng các cộng sự thực hiện, tập trung vào việc thử nghiệm xem liệu axit béo omega-3 từ cá và chất xơ dễ lên men từ thực vật khi kết hợp với nhau có thể thúc đẩy quá trình chết tế bào này hay không. Việc tìm kiếm giải pháp kích hoạt lại cơ chế này đang là đích đến quan trọng của các nhà nghiên cứu, bởi tế bào ung thư vốn nổi tiếng với khả năng né tránh các tín hiệu đào thải tự nhiên để âm thầm phát triển và di căn.
Để chứng minh giả thuyết, nhóm nghiên cứu thực hiện thử nghiệm liên tiếp qua ba giai đoạn từ phòng thí nghiệm đến lâm sàng. Đầu tiên, họ cho tế bào đại tràng của chuột tiếp xúc với DHA (axit béo trong dầu cá) và butyrate (axit béo chuỗi ngắn do lợi khuẩn đường ruột sinh ra khi lên men chất xơ). Tiếp theo, họ nuôi chuột thí nghiệm bằng chế độ ăn chứa dầu cá và pectin (chất xơ trong táo) suốt ba tuần để theo dõi biến đổi mô.
Cuối cùng, các nhà khoa học thử nghiệm lâm sàng trong một tháng trên 30 người trưởng thành khỏe mạnh từ 50 đến 75 tuổi. Nhóm nghiên cứu chia các tình nguyện viên thành hai nhóm đối chứng, một nhóm bổ sung chất xơ hòa tan cùng axit béo omega-3 hàng ngày, nhóm còn lại dùng giả dược gồm maltodextrin và dầu ngô.
Kết quả thực nghiệm cho thấy sự kết hợp này mang lại tác động đột phá. Ở cấp độ tế bào, hỗn hợp DHA và butyrate làm giảm mạnh tỷ lệ sống sót của tế bào ung thư, đồng thời tăng đáng kể mức peroxy hóa lipid, minh chứng cho thấy quá trình ferroptosis diễn ra thành công.
Trên cơ thể chuột và người, việc kết hợp dầu cá với chất xơ kích hoạt hiệu quả các mạng lưới gene bảo vệ ruột, trong khi nhóm dùng giả dược ghi nhận kết quả ngược lại khi các con đường phòng vệ bị ức chế.
Giáo sư Robert Chapkin, chuyên gia dự phòng ung thư đại trực tràng bằng liệu pháp dinh dưỡng, khẳng định tác động của hai dưỡng chất này không đơn thuần là phép cộng thông thường mà đã nhân cấp hiệu quả lên nhiều lần, giúp ức chế ung thư đại tràng ngay từ các mô hình tiền lâm sàng.
Nghiên cứu mở ra phương pháp phòng ngừa ung thư đại trực tràng chủ động, an toàn và dễ tiếp cận thông qua thực đơn hàng ngày. Dù thử nghiệm lâm sàng mới dừng lại ở quy mô nhỏ trên người khỏe mạnh, kết quả này vẫn đưa ra định hướng thay đổi hành vi ăn uống rõ ràng cho cộng đồng. Thay vì dùng các viên uống bổ sung riêng lẻ, người tiêu dùng nên kết hợp các loại cá béo cùng thực phẩm giàu chất xơ dễ lên men như yến mạch, táo hoặc các loại đậu trong cùng một bữa ăn nhằm tối ưu hóa khả năng phòng bệnh tự nhiên.
