Một buổi tối, chị Phương Thanh (47 tuổi, Hà Nội) mở máy tính để hoàn thiện bài thuyết trình nhưng phần mềm Office bất ngờ báo lỗi. Tài khoản mua trên mạng với giá vài chục nghìn đồng mỗi tháng tự dưng bị khóa, dữ liệu đồng bộ cũng gặp trục trặc.
“Tôi hoảng thật sự vì sáng hôm sau phải thuyết trình”, chị kể. Sau lần đó, chị bỏ thói quen mua tài khoản dùng chung, chuyển sang đăng ký chính chủ tất cả dịch vụ đang sử dụng như Microsoft Office, Netflix, Spotify và YouTube Premium.
“Ban đầu tôi nghĩ tiết kiệm được chút nào hay chút đó, nhưng giờ ưu tiên tài khoản hợp pháp vì ổn định hơn, cũng thấy thoải mái vì mình đang trả cho công sức của nhà phát triển”, chị nói.
Tương tự, anh Hùng Vũ (29 tuổi, Hà Nội) kể khi mới ra trường, anh thường dùng các phiên bản phần mềm “crack” của như Photoshop, Premiere hay Windows. Tuy nhiên, khi bắt đầu kiếm tiền từ công việc sáng tạo, anh nhận ra việc trả phí cho công cụ mình sử dụng cũng là cách tôn trọng công sức của những người làm ra sản phẩm.
Câu chuyện của chị Thanh, anh Hùng phản ánh sự thay đổi đang diễn ra tại Việt Nam. Trước đây việc tải phần mềm crack, xem phim trên trang web lậu hay mua tài khoản “chùa” từng được xem là bình thường, còn nay ngày càng nhiều người sẵn sàng trả phí cho các dịch vụ số có bản quyền.
Theo một chuyên gia công nghệ, sự chuyển dịch này đến từ nhiều yếu tố, từ thay đổi nhận thức về quyền sở hữu trí tuệ cho tới trải nghiệm ổn định, tiện lợi hơn từ dịch vụ chính hãng. Một nguyên nhân khác là phí bản quyền hiện dễ tiếp cận hơn. Nhiều nền tảng triển khai gói giá rẻ, gói gia đình hoặc ưu đãi cho sinh viên, khiến khoảng cách giữa “dùng lậu” và “dùng thật” không còn quá lớn.
Ông Hà Mạnh Cường, Phó tổng giám đốc hệ thống Sửa chữa Laptop 24h, cho biết 5 năm trước, khoảng 80% khách hàng của đơn vị có sử dụng phần mềm crack hoặc không bản quyền. Nhưng vài năm qua, tỷ lệ này giảm đáng kể, chỉ còn khoảng 30-40%.
Ông Cường nhận định, thay đổi lớn nhất nằm ở nhận thức. Sau khi gặp sự cố trong công việc, mất dữ liệu, hoặc dính mã độc tống tiền, suy nghĩ dùng “chùa” dần biến mất, bởi chi phí bỏ ra để xử lý sự cố có khi “gấp 10-20 lần, thậm chí hàng trăm lần so với tiền mua bản quyền”.
Điều này cũng được nhìn nhận rõ từ góc độ cơ quan quản lý nhà nước. Theo bà Phạm Thị Kim Oanh, Phó cục trưởng Bản quyền tác giả – Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, tình trạng sử dụng phần mềm lậu tại Việt Nam “cải thiện nhiều so với trước”.
“Bức tranh bản quyền phần mềm tại Việt Nam đã chuyển biến tích cực và mang tính bước ngoặt”, bà nhận định, thêm rằng sự thay đổi không chỉ thể hiện ở các con số thống kê từ các tổ chức quốc tế mà còn “rất rõ trong tư duy của cộng đồng doanh nghiệp”.
Cục Bản quyền tác giả cho biết có “sự chuyển dịch mạnh mẽ” từ thói quen dùng phần mềm “crack” sang gói dịch vụ chính hãng, đặc biệt trong khối cơ quan nhà nước, ngân hàng và doanh nghiệp lớn. “Đây là kết quả của quá trình bền bỉ, kiên định của Việt Nam trong việc thực hiện các cam kết quốc tế và hoàn thiện hệ thống pháp luật nội địa”, bà Oanh nói.
Trên thực tế, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, có hiệu lực tháng 4, cũng bổ sung và làm rõ các quy định liên quan đến quyền tác giả đối với chương trình máy tính. Luật định nghĩa, chương trình máy tính là tập hợp chỉ dẫn dưới dạng lệnh, mã hoặc lược đồ, có khả năng khiến máy tính hoặc thiết bị thực hiện một công việc hoặc tạo ra kết quả cụ thể.
Tại Việt Nam, chương trình máy tính được bảo hộ như tác phẩm văn học, bất kể được thể hiện dưới dạng mã nguồn hay mã máy. Với các phần mềm cung cấp dưới dạng dịch vụ, việc tạo bản sao dự phòng phải tuân theo điều khoản sử dụng hoặc thỏa thuận cấp phép giữa các bên.
Chia sẻ với VnExpress, lãnh đạo Cục Bản quyền tác giả cho hay, sự thay đổi nhận thức chính là yếu tố quan trọng nhất để đẩy lùi phần mềm lậu. Ở góc độ kinh tế, việc giảm phần mềm lậu tác động trực tiếp tới môi trường đầu tư và năng lực cạnh tranh của Việt Nam. Các nhà đầu tư công nghệ cao thường nhìn vào hệ thống bảo hộ tài sản trí tuệ trước tiên khi lựa chọn thị trường.
Việc sử dụng phần mềm bản quyền cũng giúp doanh nghiệp giảm rủi ro pháp lý khi xuất khẩu hàng hóa sang các thị trường yêu cầu cao như Mỹ hay châu Âu. Bên cạnh đó, khi thị trường tôn trọng bản quyền, “kỹ sư phần mềm của chính Việt Nam sẽ có động lực sáng tạo, vì họ biết sản phẩm của mình sẽ được bảo vệ”, đại diện Cục nói.
Từ ngày 15-4, quy định mới nằm trong Thông tư 08/2026 do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành ngày 31-3 sẽ có hiệu lực. Tất cả các thuê bao di động phát triển mới phải thực hiện xác thực thông tin thông qua sinh trắc học khuôn mặt, để hạn chế tối đa tình trạng sử dụng SIM không chính chủ.
Điểm nổi bật của thông tư là yêu cầu mỗi thuê bao phải xác thực đầy đủ 4 trường thông tin gồm: số định danh cá nhân, họ tên, ngày sinh và ảnh khuôn mặt.
Việc bổ sung yếu tố sinh trắc học được xem là giải pháp then chốt nhằm đảm bảo mỗi SIM gắn với một cá nhân cụ thể, hạn chế tình trạng đăng ký tràn lan, sai lệch thông tin.
Cùng với đó, quy trình xác thực cũng được đơn giản hóa.
Người dùng có thể thực hiện trực tuyến thông qua ứng dụng định danh điện tử quốc gia (VNeID) hoặc ứng dụng của nhà mạng, thay vì bắt buộc phải đến điểm giao dịch như trước. Đây là bước đi phù hợp với xu hướng chuyển đổi số, giúp tiết kiệm thời gian và tăng tính tiện lợi.
Một điểm đáng chú ý khác là cơ chế xử lý đối với thuê bao không xác thực. Theo lộ trình, các số thuê bao vi phạm sẽ bị tạm dừng dịch vụ một chiều, sau đó hai chiều và có thể bị chấm dứt hợp đồng nếu không bổ sung thông tin. Quy định này được đánh giá là đủ mạnh để tạo áp lực “làm sạch” thị trường.
Ngoài ra, thông tư cũng bổ sung quy định kiểm tra khi thay đổi thiết bị sử dụng. Trong trường hợp chưa hoàn tất xác thực hoặc xác thực thông tin không đầy đủ, không chính xác theo quy định, thuê bao có thể bị tạm dừng dịch vụ (gọi điện thoại, gửi tin nhắn SMS đến số thuê bao di động khác).
Đây là biện pháp nhằm ngăn chặn các hành vi lợi dụng thay SIM, đổi thiết bị để thực hiện lừa đảo.
Không chỉ đặt ra yêu cầu đối với người sử dụng, Thông tư 08/2026 còn siết chặt trách nhiệm của các doanh nghiệp viễn thông. Theo đó, nhà mạng chỉ được phép cung cấp dịch vụ cho các thuê bao đã hoàn tất xác thực thông tin theo quy định.
Các doanh nghiệp phải thực hiện đối chiếu dữ liệu với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, lưu trữ đầy đủ thông tin xác thực và đảm bảo tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Điều này đồng nghĩa với việc nhà mạng không còn “kẽ hở” trong quản lý thuê bao như trước.
Về phía người dùng, trách nhiệm cũng được đặt ra rõ ràng hơn. Việc chủ động cập nhật, xác thực thông tin không chỉ là yêu cầu bắt buộc mà còn là cách để bảo vệ chính mình trước các rủi ro như giả mạo, chiếm đoạt tài khoản hay lừa đảo qua điện thoại.
Đáng chú ý, việc xác thực thông tin đối với thuê bao có hoạt động thay đổi thiết bị đầu cuối, trong vòng 30 ngày kể từ ngày tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông chiều đi, thuê bao phải hoàn thành thực hiện lại xác thực sinh trắc học ảnh khuôn mặt, sau thời hạn này nếu thuê bao không thực hiện, doanh nghiệp viễn thông có nghĩa vụ tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông hai chiều đồng thời thông báo thuê bao sẽ bị thanh lý hợp đồng, chấm dứt cung cấp dịch vụ viễn thông nếu không thực hiện.
Cùng với đó thanh lý hợp đồng, chấm dứt cung cấp dịch vụ viễn thông sau 5 ngày kể từ ngày tạm dừng cung cấp dịch vụ viễn thông hai chiều nếu cá nhân, tổ chức không thực hiện.
Cơ quan quản lý kỳ vọng, với sự phối hợp đồng bộ giữa người dân và doanh nghiệp, thị trường viễn thông sẽ từng bước minh bạch, an toàn hơn.
Trong bối cảnh các hình thức lừa đảo công nghệ cao ngày càng gia tăng, việc chuẩn hóa dữ liệu thuê bao được xem là bước đi cần thiết, dù có thể tạo thêm một số thủ tục ban đầu cho người sử dụng.
Theo PhoneArena, báo cáo cho biết Apple đã chấp nhận mức giá tăng mạnh đối với các mô-đun bộ nhớ từ hai nhà sản xuất lớn là Samsung và SK Hynix mà không cần đàm phán. Jukan, một chuyên gia về bộ nhớ, chia sẻ trên X rằng việc Apple cố tình gom hết nguồn cung DRAM, ngay cả khi phải chịu lỗ trong ngắn hạn, sẽ khiến các đối thủ không thể sản xuất đủ sản phẩm chất lượng, từ đó giúp công ty chiếm lĩnh thị trường.
Mặc dù có thể phải chịu một số khoản lỗ, nhưng việc sản xuất đủ số lượng smartphone cao cấp sẽ giúp Apple gia tăng thị phần toàn cầu. Không chỉ có vậy, công ty cũng 'lấn sân' sang phân khúc rẻ hơn với việc ra mắt iPhone 17e chỉ một năm sau khi phát hành iPhone 16e, đồng thời giới thiệu MacBook Neo với giá hấp dẫn cùng hiệu năng mạnh mẽ.
Nếu chiến lược của Apple là loại bỏ phần lớn đối thủ cạnh tranh thông qua chiến lược giá cả, đây sẽ là một bước đi tính toán kỹ lưỡng nhằm mang lại lợi nhuận lớn cho công ty. Để chứng minh, MacBook Neo thực sự đã đe dọa thị trường máy tính xách tay Windows và Chromebook, cho phép Apple kiểm soát thị trường này tốt hơn.
Tuy nhiên, Apple cũng cần cân nhắc kỹ lưỡng các diễn biến ở thời điểm hiện tại. Nếu tình trạng thiếu hụt bộ nhớ được cải thiện nhanh chóng, nhà sản xuất iPhone hoàn toàn có thể phải chịu tổn thất lớn mà không thu được lợi ích nào.
Trong khi tuyên bố của Jukan rất thú vị, mọi thứ vẫn chỉ là ý kiến từ cái nhìn của vị chuyên gia về bộ nhớ này. Apple có thể đang chấp nhận mua lượng lớn DRAM với mức giá cao, nhưng cũng có khả năng công ty chỉ muốn đảm bảo nguồn cung cho các sản phẩm sắp ra mắt như iPhone màn hình gập.
Tính năng Always On Display (AOD - màn hình luôn bật) từ lâu là niềm tự hào của người dùng Samsung Galaxy, giúp xem nhanh thông báo mà không cần chạm vào máy. Tuy nhiên, đằng sau sự tiện lợi ấy là một cái giá không hề nhỏ về năng lượng mà không phải ai cũng thấu hiểu.
Kể từ khi ra mắt lần đầu trên Galaxy S7 vào năm 2016, AOD đã trở thành tính năng tiêu chuẩn trên hầu hết điện thoại Samsung, từ dòng flagship Galaxy S26 cho đến các dòng phổ thông như Galaxy A25 hay A57. Dù được quảng cáo là chỉ sử dụng năng lượng tối thiểu, các thử nghiệm thực tế từ bên thứ ba đã chỉ ra một sự thật khác: AOD có thể ngốn tới 1% pin mỗi giờ.
Lý do khiến mức độ hao pin khác nhau giữa các dòng máy nằm ở công nghệ tấm nền. Các dòng flagship đời mới (S24, S25, S26) được trang bị màn hình LTPO tiên tiến, có khả năng hạ tần số quét xuống mức cực thấp chỉ 1 Hz khi hiển thị nội dung tĩnh. Điều này giúp giảm thiểu tối đa áp lực lên viên pin.
Ngược lại, các dòng máy tầm trung như Galaxy A hay M thường không sở hữu công nghệ thích ứng này. Màn hình của chúng thường phải duy trì tần số quét cao (60 Hz hoặc 90 Hz) ngay cả khi chỉ hiển thị một đồng hồ nhỏ trên nền đen. Thử nghiệm trên Galaxy A5 từng ghi nhận mức tiêu hao lên đến 20% pin chỉ sau 24 giờ bật AOD - một con số đủ để khiến người dùng phải cân nhắc.
Thử nghiệm từ DXOMark cho thấy pin điện thoại có thể cạn nhanh hơn từ 3 đến 4 lần khi kích hoạt màn hình luôn bật. Ngay cả Samsung cũng ngầm thừa nhận điều này khi thiết lập chế độ tiết kiệm pin (Power Saving) sẽ tự động vô hiệu hóa AOD để kéo dài thời gian sử dụng.
Bên cạnh đó, việc người dùng cá nhân hóa AOD với nhiều widget, hình nền màu sắc hay thanh cập nhật Now bar cũng vô tình 'tiếp tay' cho việc đốt pin nhanh hơn. Càng nhiều điểm ảnh được thắp sáng, viên pin càng phải hoạt động vất vả hơn.
Để không phải hy sinh tính năng yêu thích mà vẫn bảo vệ được dung lượng pin, các chuyên gia khuyến nghị người dùng nên chuyển sang chế độ 'Tap to Show' thay vì để màn hình sáng liên tục. Ngoài ra, việc hạn chế các widget rườm rà và sử dụng giao diện AOD đơn giản nhất có thể sẽ giúp chiếc Galaxy của bạn trụ vững hơn qua một ngày dài làm việc.
