Jake Hecla, giáo sư chuyên về khoa học và kỹ thuật hàng không vũ trụ, hạt nhân tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT), cùng nhóm nghiên cứu cuối tuần trước công bố báo cáo phân tích chi tiết về Burevestnik, một trong những “siêu vũ khí” được Tổng thống Vladimir Putin mô tả là “bất khả chiến bại” với tầm bắn gần như không giới hạn.
Không quân Mỹ hồi năm 2020 nhận định Burevestnik nếu được biên chế thành công sẽ giúp Nga sở hữu vũ khí “độc nhất vô nhị với năng lực tấn công xuyên lục địa”.
Theo nghiên cứu của giáo sư Hecla, Burevestnik là tên lửa dài khoảng 9,5 m, sải cánh 5,6 m và bay với tốc độ hơn 920 km/h. Tên lửa này “gần như chắc chắn dùng động cơ hạt nhân chu trình trực tiếp”, có thể là động cơ tua-bin phản lực luồng, để đạt vận tốc cận âm.
Hệ thống động cơ này hoạt động theo nguyên lý không khí sẽ đi từ bên ngoài qua lõi lò phản ứng, được nén và đưa qua hàng nghìn khe hẹp hình ống bao quanh nhiên liệu hạt nhân. Nhiệt lượng sinh ra từ phản ứng phân hạch đốt nóng và làm giãn nở luồng không khí, tạo ra luồng đẩy phía sau động cơ.
Cấu trúc của động cơ Burevestnik khác biệt cơ bản so với phần lớn lò phản ứng hạt nhân, vốn sử dụng thiết kế vòng kín gián tiếp. Các lò này dùng chất làm mát dẫn trong ống kín, thường là nước hoặc chất truyền nhiệt khác, đưa nhiệt từ khu vực phản ứng ra ngoài, trong khi vẫn giữ vật liệu phóng xạ bên trong khoang chứa an toàn.
Tuy nhiên, thiết kế vòng kín gián tiếp có kích thước lớn, nặng nề và phức tạp, không thể lắp lên một tên lửa có kích thước không quá lớn như Burevestnik, theo các chuyên gia.
“Động cơ chu trình trực tiếp của Burevestnik đơn giản và nhỏ gọn hơn nhiều, nhưng có một nhược điểm nghiêm trọng là nguy cơ thải ra lượng lớn vật liệu phóng xạ”, Hecla cho biết. “Khí nóng thoát ra từ động cơ phản lực hạt nhân chứa các đồng vị phóng xạ của argon, krypton và carbon. Càng bay lâu, quả đạn càng thải ra nhiều vật liệu phóng xạ như vậy”.
Theo chuyên gia MIT, vụ nổ chết người tại căn cứ hải quân Nga ở Arkhangelsk hồi tháng 8/2019 có thể đến từ thất bại của nỗ lực trục vớt nguyên mẫu lò phản ứng Burevestnik. Nhiều người cho rằng hệ thống này đã tự khởi động lại khi đang được vớt từ đáy biển và gây ra vụ nổ, khiến ít nhất 5 chuyên gia thiệt mạng.
“Với những điều kể trên, tại sao Nga lại triển khai chương trình Burevestnik, đặc biệt khi họ đang có rất nhiều vũ khí mới đang được phát triển hoặc đã biên chế? Lợi thế lớn nhất của Burevestnik vẫn là tầm bắn gần vô hạn”, biên tập viên chuyên trang quân sự Mỹ War Zone Thomas Newdick nhận định.
Hamish de Bretton-Gordon, bình luận viên quân sự của Telegraph, từng nhận định “Burevestnik có thể bay vòng quanh Trái Đất và lao tới từ hướng bất ngờ” nhờ tầm bắn gần như không bị hạn chế này.
Nga có thể phóng Burevestnik từ bất cứ đâu, quả đạn sẽ bay trên không rất lâu và tiếp cận mục tiêu từ mọi hướng. Bên phòng thủ hoàn toàn không thể dự đoán được đường bay của Burevestnik, quả đạn giúp khai thác lỗ hổng trong hệ thống phòng thủ và điểm yếu trong năng lực cảnh báo sớm.
Tuy nhiên, thiết kế động cơ hạt nhân giúp Burevestnik đạt tầm bắn gần như vô hạn cũng chính là điểm yếu của nó, bởi tên lửa sẽ để lại dấu vết phóng xạ rõ rệt trong khi bay, khiến nó dễ bị đối phương phát hiện, theo dõi từ khoảng cách rất xa, thậm chí là từ trên vũ trụ.
“Với tốc độ cận âm, quả đạn bay khá chậm, không có thiết kế tàng hình và có thể dễ bị bắn hạ. Ngoài ra, linh kiện bên trong của tên lửa xuống cấp trong quá trình hoạt động của lò phản ứng khiến nhiều người hoài nghi về tầm bắn không giới hạn của Burevestnik”, William Alberque, cựu giám đốc chương trình kiểm soát vũ khí, công nghệ và chiến lược của Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), đánh giá.
Tuy nhiên, chuyên gia Hecla nhận định lý do Nga phát triển Burevestnik “có lẽ liên quan nhiều hơn đến chứng minh công nghệ cho các chương trình tiên tiến và tham vọng hơn trong tương lai”.
“Chúng có thể là máy bay không người lái (UAV) giám sát dùng năng lượng hạt nhân hoặc hệ thống dùng năng lượng hạt nhân trên không gian, vốn có giá trị quân sự lớn hơn đáng kể so với tên lửa”, Hecla nói.
Trong Chiến tranh Lạnh, cả Mỹ và Liên Xô đều thử nghiệm đưa lò phản ứng hạt nhân lên oanh tạc cơ chiến lược, trong đó có Convair NB-36H và Tu-95LAL. Cả hai phi cơ này chỉ tham gia thử nghiệm vận hành lò phản ứng, chưa sử dụng nó để cung cấp năng lượng cho các động cơ.
Mỹ triển khai Dự án Pluto phát triển tên lửa hành trình dùng năng lượng hạt nhân và thử nghiệm lò phản ứng trên mặt đất vào năm 1964 trước khi hủy bỏ. Thiết kế của Pluto hơi khác Burevestnik, với mục tiêu chế tạo quả đạn bay ngang ngọn cây với tốc độ gần 4.300 km/h và phóng vũ khí hạt nhân dọc theo đường bay.
Tên lửa Burevestnik là một trong 6 siêu vũ khí được Tổng thống Putin công bố trong thông điệp liên bang hồi tháng 3/2018. Đây là những khí tài được kỳ vọng giúp Moskva duy trì vị thế siêu cường và cân bằng chiến lược với Washington.
Tháng 10/2025, Nga tuyên bố thử thành công Burevestnik. Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga Valery Gerasimov cho biết quả đạn đã di chuyển 14.000 km và bay khoảng 15 tiếng trong cuộc thử nghiệm, song đây không phải giới hạn tối đa.
Khi chiến sự bùng nổ, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đã buộc các chính phủ châu Á phải đưa ra các chính sách ứng phó tạm thời với tình trạng khủng hoảng năng lượng.
Tuy nhiên, chiến sự kéo dài đến nay hơn 2 tháng và chưa có dấu hiệu sẽ sớm kết thúc. Tình hình này đã làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhiên liệu đang lan rộng trên toàn nền kinh tế.
Theo hãng tin AP ngày 11.5, chi phí vé máy bay, cước vận tải và hóa đơn tiện ích leo thang đang đe dọa tăng trưởng. Trong khi đó, Chương trình Phát triển Liên Hiệp Quốc (UNDP) dự báo khoảng 8,8 triệu người có nguy cơ rơi vào cảnh nghèo đói và khu vực châu Á - Thái Bình Dương có thể chịu thiệt hại kinh tế lên tới 299 tỉ USD.
Nhiều chính phủ từng lập ngân sách dựa trên giá dầu khoảng 70 USD/thùng, nhưng chiến sự đã đẩy giá dầu thô Brent lên tới 120 USD/thùng. Giờ đây, các quốc gia phải đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc tiếp tục duy trì trợ cấp đắt đỏ làm căng thẳng tài chính công, hoặc cắt giảm trợ cấp và đẩy gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng.
Tại Ấn Độ, việc ưu tiên khí đốt sinh hoạt đã làm giảm nguồn cung cho sản xuất phân bón, đẩy giá mặt hàng này tăng vọt. Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi kêu gọi người dân hạn chế du lịch nước ngoài, làm việc tại nhà, sử dụng phương tiện công cộng và giảm một nửa lượng phân bón sử dụng.
Các nước như Bangladesh và Pakistan phải mua dầu với giá thị trường hiện tại, vốn thường cao hơn và dễ biến động nếu so với những hợp đồng dài hạn. Điều này làm tăng chi phí nhập khẩu và gây thêm áp lực lên nguồn dự trữ ngoại hối vốn đã hạn chế.
Tại Đông Nam Á, Philippines đã chuyển sang chế độ làm việc 4 ngày/tuần để tiết kiệm nhiên liệu. Thái Lan buộc phải bỏ giá trần đối với dầu diesel khi cạn kiệt quỹ bình ổn.
Châu Âu, châu Mỹ và châu Phi cũng ít nhiều chịu tác động từ cuộc khủng hoảng năng lượng do chiến sự gây ra. Thế nhưng, theo ông Henning Gloystein, thuộc tổ chức nghiên cứu Eurasia Group (trụ sở tại Mỹ), Đông Nam Á hiện là "nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất”.
Các chuyên gia cảnh báo ngay cả khi chiến sự kết thúc, việc nối lại nguồn cung năng lượng toàn cầu cũng sẽ mất nhiều thời gian do hạ tầng hư hại. Xung đột kéo dài đang làm thay đổi bức tranh kinh tế khu vực, buộc các nước phải tìm kiếm các giải pháp dài hạn như đa dạng hóa nhà cung cấp và phát triển năng lượng tái tạo.
Nga có thể phát triển hệ thống thay thế riêng cho mạng liên lạc vệ tinh Starlink của Mỹ trong vòng 1 năm, Tư lệnh Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine Robert “Madyar” Brovdi cho biết trong cuộc phỏng vấn với Ukrainska Pravda, được công bố hôm 14/5.
Theo ông Brovdi, lực lượng Nga hiện đã sở hữu các hệ thống vệ tinh riêng và đang thử nghiệm những nguyên mẫu đầu tiên nhằm tăng cường liên lạc trên toàn tuyến đầu.
“Họ có quyền truy cập Starlink bị hạn chế, họ có hệ thống vệ tinh riêng và đã có các nguyên mẫu khuếch đại tín hiệu tương tự Starlink”, ông Brovdi nói.
Ông cho biết các hệ thống hiện tại của Nga vẫn chưa hoạt động thực sự hiệu quả, nhưng cảnh báo Moscow đang nhanh chóng cải thiện năng lực công nghệ.
“Đúng vậy, chúng còn cồng kềnh, dễ bị phát hiện, kích thước lớn và nhiều vấn đề khác. Nhưng đó chỉ là vấn đề thời gian”, ông Brovdi nói.
“Trong vòng một năm, họ sẽ phát triển và có mạng thay thế riêng dọc toàn bộ tiền tuyến", ông cảnh báo.
Nga đang phát triển một hệ thống mang tên Rassvet để cạnh tranh với Starlink, theo báo Nga Kommersant.
Theo đó, Bureau 1440, công ty phát triển công nghệ này, đã phóng 16 vệ tinh vào tháng 3/2026, với 6 vệ tinh Rassvet đang hoạt động trên quỹ đạo. Trang quốc phòng Ukraine Militarnyi nhận định rằng dù số lượng còn hạn chế, việc các vệ tinh này thường xuyên bay qua Ukraine vẫn có thể cung cấp vùng phủ sóng hữu dụng cho hoạt động tiền tuyến.
Các lựa chọn thay thế hiện tại còn bao gồm thiết bị mà binh sĩ Nga gọi là thiết bị đầu cuối “Gazprom”.
Dù trên thị trường có các lựa chọn thay thế Starlink, nhưng vùng phủ sóng và hiệu suất của chúng vẫn chưa bằng hệ thống của Mỹ.
Tại các nước phương Tây, các công ty như Eutelsat, OneWeb, Amazon Leo và Viasat đều cung cấp dịch vụ liên lạc vệ tinh cạnh tranh. Tuy nhiên, chòm sao vệ tinh quỹ đạo thấp quy mô lớn của Starlink giúp hệ thống có độ trễ thấp hơn và, nhờ quy mô lớn, cung cấp phạm vi phủ sóng toàn cầu rộng hơn phần lớn đối thủ hiện nay.
Ví dụ, Amazon Leo đã triển khai hơn 300 vệ tinh ở quỹ đạo cao hơn, điều này thường cải thiện vùng phủ sóng nhưng lại làm tăng độ trễ. Trong khi đó, tính đến năm 2026, Starlink đã triển khai hơn 7.800 vệ tinh quỹ đạo thấp, cho phép độ trễ thấp hơn và năng lực kết nối lớn hơn.
Các thiết bị đầu cuối Starlink đã trở thành thành phần then chốt trong hệ thống liên lạc chiến trường của Ukraine kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự vào năm 2022.
Hệ thống Internet vệ tinh này được quân đội Ukraine sử dụng rộng rãi cho hoạt động UAV, điều phối chiến trường, trinh sát và duy trì liên lạc tại những khu vực hạ tầng truyền thống đã bị phá hủy.
Mối lo ngại về năng lực liên lạc vệ tinh riêng của Nga gia tăng khi cả hai bên ngày càng phụ thuộc vào UAV và các hệ thống tác chiến điện tử trong cuộc chiến.
Ngày 4/2, theo yêu cầu của Ukraine, SpaceX đã vô hiệu hóa hàng trăm thiết bị Starlink của Nga, làm ảnh hưởng tới hoạt động liên lạc và điều khiển UAV quan trọng của Moscow.
Ngày 26-5, một đoàn nghị sĩ Mỹ do Hạ nghị sĩ Michael Baumgartner, thành viên Ủy ban Đối ngoại Hạ viện, làm trưởng đoàn đã có các cuộc gặp với quan chức cấp cao Việt Nam tại Hà Nội.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao Việt Nam, tại Văn phòng Chính phủ, đoàn gặp Phó thủ tướng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Đại tướng Phan Văn Giang. Trong Nhà Quốc hội, đoàn được Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh tiếp, còn tại trụ sở Bộ Ngoại giao là Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung.
Trong các cuộc gặp, phía Việt Nam khẳng định sự coi trọng đối với quan hệ Việt - Mỹ và tầm quan trọng của ngoại giao qua kênh nghị viện, đồng thời nhấn mạnh đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ và chính sách quốc phòng "4 không".
Trao đổi về hợp tác quốc phòng song phương, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Phan Văn Giang đề nghị hai bên tiếp tục thúc đẩy các cơ chế đối thoại, tham vấn quốc phòng cũng như tăng cường hợp tác đào tạo, thương mại quốc phòng và các lĩnh vực hai bên cùng quan tâm.
Ông đặc biệt nhấn mạnh hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh là điểm sáng có ý nghĩa nhân văn sâu sắc trong quan hệ hai nước. Đề nghị Mỹ tiếp tục dành nguồn lực, phối hợp chặt chẽ với Việt Nam trong xử lý chất độc da cam/dioxin, rà phá bom mìn, hỗ trợ người khuyết tật và tìm kiếm quân nhân mất tích.
Với Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, ông đề nghị hai bên tiếp tục triển khai quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện ngày càng thực chất và đi vào chiều sâu, cũng như thúc đẩy trao đổi đoàn cấp cao và giữa các cơ quan Quốc hội.
Đáp lại, các nghị sĩ Mỹ cho rằng đối thoại thường xuyên, thẳng thắn và xây dựng giữa hai cơ quan lập pháp có ý nghĩa quan trọng trong tăng cường hiểu biết, củng cố lòng tin, xử lý phù hợp các vấn đề còn khác biệt. Mỹ sẵn sàng tiếp tục phối hợp, thúc đẩy và đón các đoàn Quốc hội Việt Nam sang thăm, làm việc tại nước này trong thời gian tới.
Khẳng định Việt Nam coi Mỹ là đối tác có tầm quan trọng hàng đầu, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đề nghị Mỹ tiếp tục thúc đẩy hợp tác kinh tế - thương mại theo hướng cân bằng, công bằng, hài hòa lợi ích.
Bên cạnh đó, ông đề nghị mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng, giáo dục - đào tạo, giao lưu nhân dân và khắc phục hậu quả chiến tranh.
Về các cuộc điều tra theo Mục 301 của Mỹ liên quan đến vấn đề dư thừa công suất sản xuất công nghiệp và lao động cưỡng bức, Bộ trưởng Lê Hoài Trung khẳng định Việt Nam không có chính sách tạo dư thừa công suất sản xuất công nghiệp, không sử dụng lao động cưỡng bức.
Ông đồng thời đề nghị phía Mỹ xem xét khách quan, công bằng, phù hợp với thực tiễn hợp tác kinh tế - thương mại giữa hai nước.
Phía Việt Nam cũng nhấn mạnh thời gian qua đã tích cực hoàn thiện khuôn khổ pháp luật và tăng cường thực thi trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, qua đó góp phần xây dựng môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, lành mạnh, phù hợp với các cam kết quốc tế của Việt Nam.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung cũng đề nghị hai bên tiếp tục duy trì các kênh trao đổi thường xuyên, xây dựng để xử lý phù hợp các vấn đề còn khác biệt, trên tinh thần tôn trọng thể chế chính trị, độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của nhau và phù hợp với khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện.
Bộ Ngoại giao Việt Nam sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan của Mỹ, trong đó có Quốc hội Mỹ, để thúc đẩy các lĩnh vực hợp tác cùng có lợi, đóng góp vào hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển ở khu vực.
Tại các cuộc gặp, đoàn nghị sĩ Mỹ khẳng định coi trọng quan hệ với Việt Nam - vốn được lưỡng đảng tại Quốc hội nước này quan tâm và coi trọng - đồng thời đánh giá cao vai trò của Việt Nam tại khu vực.
Các nghị sĩ Mỹ cho rằng kinh tế - thương mại tiếp tục là động lực quan trọng của quan hệ song phương. Đoàn cũng ghi nhận nỗ lực của hai bên trong trao đổi, đàm phán nhằm xử lý các vấn đề thương mại, trong đó có vấn đề thuế quan, theo hướng cân bằng, phù hợp với lợi ích của cả hai nước.
Các nghị sĩ khẳng định ủng hộ tăng cường giao lưu nhân dân, hợp tác giữa các bang, địa phương của Mỹ với các địa phương Việt Nam, qua đó góp phần làm sâu sắc hơn quan hệ song phương.
Nhân dịp gặp, phía Việt Nam và đoàn nghị sĩ Mỹ cũng trao đổi về một số vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm, trong đó có tình hình tại châu Á - Thái Bình Dương, các điểm nóng khu vực, vấn đề an ninh năng lượng, an ninh hàng hải và hàng không.
Về vấn đề Biển Đông, hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn, tự do hàng hải và hàng không; bảo đảm các tuyến hàng hải quốc tế được thông suốt; giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, trong đó có UNCLOS 1982.
Các nghị sĩ Mỹ khẳng định ủng hộ giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình, trên cơ sở luật pháp quốc tế và tiếp tục phối hợp với Việt Nam tại các diễn đàn khu vực, quốc tế.
