Một đèn báo lỗi nhấp nháy trên tàu vũ trụ Orion của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã báo hiệu sự cố không mong muốn ngay khi bắt đầu sứ mệnh lịch sử Artemis II – hệ thống vệ sinh gặp trục trặc.
May mắn cho bốn phi hành gia trong hành trình kéo dài 10 ngày, sự cố nhanh chóng được khắc phục.
Theo báo Guardian ngày 2-4, trung tâm kiểm soát sứ mệnh thông báo: “Nhà vệ sinh đã sẵn sàng sử dụng. Chúng tôi khuyến nghị nên để hệ thống đạt tốc độ vận hành tiêu chuẩn trước khi sử dụng, và tiếp tục để máy chạy thêm một lúc sau đó”.
Dù khởi đầu không suôn sẻ, hệ thống quản lý chất thải đa năng (UWMS) trị giá 30 triệu USD vẫn được xem là bước tiến lớn trong công nghệ vệ sinh ngoài không gian.
Hệ thống này được phát triển nhằm khắc phục những bất tiện kéo dài mà phi hành gia từng gặp phải.
Trong các sứ mệnh Apollo trước đây, các phi hành gia (toàn bộ là nam giới) phải đi tiểu vào một thiết bị giống như bao cao su đặt bên trong bộ đồ vũ trụ. Đối với chất thải rắn, họ phải sử dụng một chiếc túi dán trực tiếp vào mông.
Dù báo cáo của NASA kết luận rằng những thiết kế thô sơ này về cơ bản đã đáp ứng mục tiêu kỹ thuật, nhưng chúng rất dễ bị rò rỉ và bị đánh giá rất thấp về mức độ hài lòng của phi hành đoàn.
Với UWMS, tàu Orion được trang bị buồng vệ sinh riêng có cửa, lần đầu tiên xuất hiện trên các tàu vũ trụ. Khu vực này được bố trí tay vịn và dây đai để giúp phi hành gia cố định cơ thể.
Ông Jeremy Hansen, chuyên gia sứ mệnh Artemis II từ Cơ quan Vũ trụ Canada, cho biết đây là nơi duy nhất mang lại sự riêng tư trong suốt hành trình.
Hệ thống bao gồm một phễu nối với ống dẫn nước tiểu và một bệ ngồi nhỏ. Vì mọi thứ đều lơ lửng trong môi trường không trọng lực, chất thải rắn sẽ được hút vào một chiếc túi ở đáy bồn cầu, sau đó được nén chặt vào một hộp chứa.
Lực hút mạnh đến mức gây ra tiếng ồn lớn, buộc buồng vệ sinh phải được lót lớp cách âm và các phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi vào trong.
Trong các sứ mệnh dài ngày trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), nước tiểu và mồ hôi được tái chế thành nước uống.
Tuy nhiên với Artemis II, nước tiểu sẽ được xả ra ngoài không gian, còn chất thải rắn được lưu trữ để xử lý sau khi trở về Trái đất.
Hệ thống vệ sinh không chỉ đơn thuần là một tiện nghi xa xỉ. Mục tiêu cốt lõi của chương trình Artemis là thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người ngoài vũ trụ.
Giáo sư lịch sử khoa học và công nghệ David Munns (Đại học City, New York) nhận định: “Việc nghiên cứu không chỉ về nhà vệ sinh mà toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống là một trong những nền tảng để con người sinh sống lâu dài trong không gian”.
Hãng AP ngày 6.5 đưa tin một nhân viên Cục Hàng không Liên bang Mỹ (FAA) vừa bị truy tố vì gửi email đến Nhà Trắng dọa giết Tổng thống Donald Trump, sau khi dùng máy tính tại cơ quan để nghiên cứu cách ám sát và các vấn đề liên quan.
Theo các công tố viên, nghi phạm Dean DelleChiaie (35 tuổi) tại thành phố Nashua (bang New Hampshire) dùng địa chỉ email cá nhân gửi thư hôm 21.4, công khai danh tính của mình và cho biết sẽ "vô hiệu hóa/giết" ông chủ Nhà Trắng.
Sự việc xảy ra gần ba tháng sau khi cảnh sát và Cơ quan Mật vụ Mỹ thẩm vấn người này về những nội dung đã tìm kiếm trên máy tính của mình tại FAA, nơi nghi phạm làm việc với tư cách nhà thầu trong lĩnh vực kỹ thuật cơ khí.
Theo tài liệu của tòa án, vào tháng 1, ông DelleChiaie đã sử dụng máy tính cơ quan để tìm kiếm thông tin về cách đưa súng vào một cơ sở liên bang, tỷ lệ người dân muốn tổng thống chết, vị trí nhà của phó tổng thống và tên các con của ông.
Sau đó, ông ta yêu cầu bộ phận công nghệ thông tin của FAA xóa lịch sử tìm kiếm của mình, nhưng bộ phận này lại báo cáo cho các nhà chức trách, và ông DelleChiaie bị đình chỉ công tác.
Trả lời thẩm vấn tại nhà hôm 3.2, ông DelleChiaie thừa nhận đã tìm kiếm những nội dung trên và tỏ ra ăn năn, theo nhân viên mật vụ Nathaneal Gamble. Ông DelleChiaie còn khai với các nhân viên điều tra về việc mình sở hữu 3 khẩu súng, bị trầm cảm và dù bức xúc với chính quyền Tổng thống Trump, ông ta không có ý thực hiện âm mưu ám sát.
Nghi phạm DelleChiaie bị bắt hôm 4.5, chỉ hơn một tuần sau khi một tay súng tìm cách xông vào bữa tiệc chiêu đãi các phóng viên Nhà Trắng. Tay súng được xác định là Cole Tomas Allen đã nổ súng vào một đặc vụ nhưng người này không bị thương nặng nhờ mặc áo chống đạn. Sau vụ việc, nghi phạm Allen đã bị truy tố.
Tổng thống Donald Trump đưa ra phát biểu trong cuộc họp nội các tại Nhà Trắng ngày 27/5, khi được hỏi liệu ông có chấp nhận một thỏa thuận ngắn hạn cho phép Oman cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz hay không.
"Không, eo biển phải được mở cho tất cả mọi người, đây là vùng biển quốc tế. Chúng ta sẽ giám sát nó, nhưng không ai được phép kiểm soát nó cả. Đó là một phần trong tiến trình đàm phán. Họ muốn kiểm soát nó, nhưng không ai có thể làm vậy. Oman cũng sẽ phải biết điều như bao nước khác, bằng không chúng ta sẽ thổi bay họ. Họ hiểu rõ điều đó và họ sẽ ổn thôi", ông nói.
Một số người cho rằng Tổng thống Trump đã nói nhầm "Oman" với "Iran", song tài khoản X của Bộ Ngoại giao Mỹ sau đó nhanh chóng đăng video ghi lại phát biểu của ông, dường như nhằm tái khẳng định thông điệp.
Giới chức Oman chưa bình luận về thông tin.
Oman, quốc gia nổi tiếng với lập trường trung lập, chưa từng tuyên bố muốn cùng Iran kiểm soát eo biển Hormuz. Mỹ và Oman là những đồng minh thân thiết với quan hệ bền chặt đã kéo dài hơn 200 năm.
Trong thời bình, eo biển Hormuz là nơi tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu mỏ và khí đốt tự nhiên toàn cầu. Eo biển nằm dưới sự chia sẻ quản lý của Iran và Oman, không thuộc nhóm vùng biển quốc tế và tàu thuyền được đi qua miễn phí.
Tình trạng eo biển Hormuz đóng cửa suốt 3 tháng qua đã làm đảo lộn thị trường năng lượng toàn cầu, khiến giá năng lượng thế giới tăng vọt.
Mỹ đã nỗ lực mở lại eo biển, trong đó có cả phương án triển khai chiến hạm hộ tống tàu thương mại, nhưng không đạt được nhiều kết quả. Kế hoạch triển khai hải quân hỗ trợ tàu hàng cũng bị Washington hủy bỏ chỉ hai ngày sau khi được công bố hồi đầu tháng.
Tổng thống Trump đang nỗ lực tìm kiếm lối thoát cho xung đột, thúc đẩy Iran tiến tới thỏa thuận hòa bình ngay cả khi ông liên tục bác bỏ những đề xuất từ phía Tehran. Lãnh đạo Mỹ hôm 27/5 cảnh báo có thể từ bỏ thỏa thuận hòa bình với Iran, trừ khi các quốc gia Trung Đông khác chịu đồng ý ký kết Hiệp định Abraham nhằm bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel.
Mỹ không có căn cứ quân sự thường trực tại Oman, nhưng vẫn duy trì các thỏa thuận tiếp cận chiến lược cho phép Washington sử dụng một số sân bay và cảng biển cho mục đích hậu cần, tiếp nhiên liệu và thực hiện những sứ mệnh trong khu vực.
Cảng Duqm của Oman, cảng nước sâu có vị trí chiến lược tối quan trọng nằm ngoài eo biển Hormuz, từng được hải quân Mỹ sử dụng để bảo dưỡng và sửa chữa chiến hạm.
Theo AFP, Bộ chỉ huy quân sự trung ương Iran ngày 18.4 cáo buộc Mỹ "bội ước" khi tiếp tục phong tỏa hải quân đối với các tàu thuyền đi đến và đi từ các cảng của Iran. Iran nhấn mạnh chừng nào Mỹ chưa khôi phục quyền tự do hàng hải, tình hình tại eo biển Hormuz "sẽ vẫn bị kiểm soát chặt chẽ".
Trước đó, giới chức Iran từng cảnh báo họ sẽ đóng cửa eo biển nếu Mỹ duy trì phong tỏa, chỉ vài giờ sau khi tuyên bố mở lại tuyến hàng hải này theo một thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel - Lebanon.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 17.4 viết trên nền tảng X: "Với việc tiếp tục phong tỏa, eo biển Hormuz sẽ không còn mở cửa". Ông cho hay việc đi qua tuyến đường thủy quan trọng này sẽ cần sự cho phép từ Iran.
Cùng ngày, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nhấn mạnh "việc phong tỏa hải quân chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng thích đáng từ Iran", đồng thời gọi động thái của Mỹ là "vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17.4 cho rằng một thỏa thuận rộng hơn với Iran "rất gần", đồng thời tuyên bố Tehran có thể đồng ý chuyển giao uranium làm giàu cho Washington. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ thông tin này.
Bên cạnh đó, ông Trump nói với Reuters rằng có thể sẽ có thêm các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Iran và Mỹ vào cuối tuần này. Một số nhà ngoại giao cho rằng điều đó khó xảy ra do những khó khăn về hậu cần trong việc tập trung tại Islamabad (Pakistan) - nơi dự kiến diễn ra các cuộc đàm phán.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu, chiếm khoảng 1/5 lưu lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động lớn đến thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.
Theo dữ liệu của MarineTraffic, một nhóm tàu chở dầu, bao gồm tàu siêu lớn (VLCC), tàu chở sản phẩm dầu và khí hóa lỏng, đang di chuyển qua vùng biển gần đảo Larak của Iran ngày 18.4. Tuy nhiên, một số tàu được ghi nhận đã quay đầu, cho thấy hoạt động lưu thông vẫn bị hạn chế, theo Reuters.
