Một đèn báo lỗi nhấp nháy trên tàu vũ trụ Orion của Cơ quan Hàng không vũ trụ Mỹ (NASA) đã báo hiệu sự cố không mong muốn ngay khi bắt đầu sứ mệnh lịch sử Artemis II – hệ thống vệ sinh gặp trục trặc.
May mắn cho bốn phi hành gia trong hành trình kéo dài 10 ngày, sự cố nhanh chóng được khắc phục.
Theo báo Guardian ngày 2-4, trung tâm kiểm soát sứ mệnh thông báo: “Nhà vệ sinh đã sẵn sàng sử dụng. Chúng tôi khuyến nghị nên để hệ thống đạt tốc độ vận hành tiêu chuẩn trước khi sử dụng, và tiếp tục để máy chạy thêm một lúc sau đó”.
Dù khởi đầu không suôn sẻ, hệ thống quản lý chất thải đa năng (UWMS) trị giá 30 triệu USD vẫn được xem là bước tiến lớn trong công nghệ vệ sinh ngoài không gian.
Hệ thống này được phát triển nhằm khắc phục những bất tiện kéo dài mà phi hành gia từng gặp phải.
Trong các sứ mệnh Apollo trước đây, các phi hành gia (toàn bộ là nam giới) phải đi tiểu vào một thiết bị giống như bao cao su đặt bên trong bộ đồ vũ trụ. Đối với chất thải rắn, họ phải sử dụng một chiếc túi dán trực tiếp vào mông.
Dù báo cáo của NASA kết luận rằng những thiết kế thô sơ này về cơ bản đã đáp ứng mục tiêu kỹ thuật, nhưng chúng rất dễ bị rò rỉ và bị đánh giá rất thấp về mức độ hài lòng của phi hành đoàn.
Với UWMS, tàu Orion được trang bị buồng vệ sinh riêng có cửa, lần đầu tiên xuất hiện trên các tàu vũ trụ. Khu vực này được bố trí tay vịn và dây đai để giúp phi hành gia cố định cơ thể.
Ông Jeremy Hansen, chuyên gia sứ mệnh Artemis II từ Cơ quan Vũ trụ Canada, cho biết đây là nơi duy nhất mang lại sự riêng tư trong suốt hành trình.
Hệ thống bao gồm một phễu nối với ống dẫn nước tiểu và một bệ ngồi nhỏ. Vì mọi thứ đều lơ lửng trong môi trường không trọng lực, chất thải rắn sẽ được hút vào một chiếc túi ở đáy bồn cầu, sau đó được nén chặt vào một hộp chứa.
Lực hút mạnh đến mức gây ra tiếng ồn lớn, buộc buồng vệ sinh phải được lót lớp cách âm và các phi hành gia phải đeo thiết bị bảo vệ tai khi vào trong.
Trong các sứ mệnh dài ngày trên Trạm Vũ trụ quốc tế (ISS), nước tiểu và mồ hôi được tái chế thành nước uống.
Tuy nhiên với Artemis II, nước tiểu sẽ được xả ra ngoài không gian, còn chất thải rắn được lưu trữ để xử lý sau khi trở về Trái đất.
Hệ thống vệ sinh không chỉ đơn thuần là một tiện nghi xa xỉ. Mục tiêu cốt lõi của chương trình Artemis là thiết lập sự hiện diện lâu dài của con người ngoài vũ trụ.
Giáo sư lịch sử khoa học và công nghệ David Munns (Đại học City, New York) nhận định: “Việc nghiên cứu không chỉ về nhà vệ sinh mà toàn bộ hệ thống hỗ trợ sự sống là một trong những nền tảng để con người sinh sống lâu dài trong không gian”.
Tàu thăm dò Psyche của NASA đang bước vào một cột mốc quan trọng kể từ khi rời trái đất hồi tháng 10.2023, theo Reuters. Ngày 15.5, con tàu có kích thước tương đương một chiếc xe tải nhỏ dự kiến bay ngang sao Hỏa ở khoảng cách khoảng 4.500 km, với tốc độ gần 19.848 km/giờ.
Theo NASA, cuộc bay ngang này đã được tính toán từ trước nhằm giúp Psyche tận dụng lực hấp dẫn của sao Hỏa để tăng tốc và điều chỉnh quỹ đạo cũng như giúp tàu tiết kiệm nhiên liệu trong chặng đường dài tới 16 Psyche.
"Hiện tại, chúng tôi đang đi đúng hướng để thực hiện chuyến bay ngang qua", bà Sarah Bairstow, trưởng nhóm lập kế hoạch sứ mệnh Psyche tại Phòng thí nghiệm Phản lực của NASA, cho biết trong một thông cáo trước thời điểm tàu tiếp cận sao Hỏa.
Nhóm vận hành Psyche cũng tận dụng cuộc gặp sao Hỏa để thực hành và hiệu chỉnh các thiết bị khoa học trên tàu. Theo đó, Psyche sẽ thử nghiệm khả năng "tìm kiếm vệ tinh" quanh sao Hỏa, như bước chuẩn bị cho việc phát hiện các tiểu vệ tinh có thể quay quanh tiểu hành tinh 16 Psyche trong giai đoạn sau của sứ mệnh, theo trang SciTech Daily.
Trong quá trình tiếp cận, các camera của Psyche còn có thể ghi lại hình ảnh sao Hỏa ở những góc nhìn hiếm gặp. Ông Jim Bell, trưởng nhóm chụp ảnh của sứ mệnh tại Đại học bang Arizona, cho biết các quan sát này có thể mang lại "những bức ảnh đơn giản nhưng tuyệt đẹp".
Sau khi "mượn lực" sao Hỏa, Psyche sẽ tiếp tục hành trình tới mục tiêu chính của sứ mệnh. Theo kế hoạch, tàu sẽ đến tiểu hành tinh 16 Psyche vào tháng 8.2029, sau đó bay quanh vật thể này trong khoảng 26 tháng để chụp ảnh bề mặt, đo trọng lực, từ tính và phân tích thành phần cấu tạo. Quỹ đạo của tàu sẽ được hạ dần, giúp Psyche tiến gần hơn đến mục tiêu trước khi sứ mệnh kết thúc vào năm 2031, theo trang Space.com.
Được phát hiện vào năm 1852 và được đặt tên theo nữ thần linh hồn trong thần thoại Hy Lạp, 16 Psyche có đường kính khoảng 280 km. Trong khi phần lớn tiểu hành tinh trong vành đai giữa sao Hỏa và sao Mộc được cấu tạo chủ yếu từ đá hoặc băng, 16 Psyche được xem là một "thế giới kim loại" hiếm gặp khi chứa nhiều sắt, niken cùng một số khoáng sản khác, theo Reuters.
Từ đặc điểm đó, các nhà khoa học đặt ra giả thuyết rằng 16 Psyche có thể là phần lõi niken - sắt còn sót lại của một tiền hành tinh từng hình thành trong giai đoạn sơ khai của hệ mặt trời. Tiền hành tinh này có thể đã trải qua những vụ va chạm dữ dội, khiến lớp vỏ và lớp phủ bên ngoài bị bóc tách, để lộ phần lõi kim loại tồn tại đến ngày nay.
Dù 16 Psyche từng được mô tả có giá trị kim loại giả định lên tới khoảng 10 triệu tỉ USD, song NASA nhấn mạnh sứ mệnh này không nhằm khai thác khoáng sản ngoài không gian. Giá trị lớn nhất của Psyche nằm ở khoa học khi nó có thể mở ra một cách hiếm hoi để nghiên cứu cấu trúc bên trong các hành tinh đá, theo NASA.
Với trái đất, phần lõi nằm quá sâu và quá nóng khiến việc tiếp cận trực tiếp là bất khả thi. Vì vậy, nếu 16 Psyche thật sự là phần lõi lộ ra của một tiền hành tinh cổ đại, nó có thể trở thành "mẫu vật" tự nhiên giúp giới khoa học hiểu rõ hơn cách các lõi kim loại hình thành, nguội đi và ảnh hưởng đến sự tiến hóa của những thế giới đá.
Có thể thấy, nếu thành công, sứ mệnh Psyche không chỉ gửi về những hình ảnh đầu tiên ở cự ly gần của một tiểu hành tinh kim loại hiếm. Nó còn có thể giúp nhân loại lần theo dấu vết của thời kỳ hệ mặt trời hình thành cách đây khoảng 4,6 tỉ năm, đồng thời làm sáng tỏ bên trong các hành tinh như trái đất đã được tạo nên như thế nào.
Trong một bức thư gửi Đại sứ Ukraine Vasyl Bodnar, ông Kaminski liên kết quyết định của mình với "các hành động và tuyên bố của Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, lại được tất cả các cựu tổng thống Ukraine và đại đa số giới chính trị Ukraine ủng hộ".
Ông Kaminski, thành viên của đảng Liên minh Dân chủ châu Âu (UPA) theo khuynh hướng tự do-bảo thủ, cho hay sẽ trả lại 2 huân chương do quan điểm của Ukraine về các vấn đề lịch sử. Ông đã được Kyiv trao tặng các huy chương này để ghi nhận đóng góp của ông trong nỗ lực gia nhập Liên minh châu Âu của Ukraine.
"Tôi đã nhận những huân chương này như một biểu hiện của các giá trị chung nhằm củng cố mối quan hệ giữa Ba Lan và Ukraine. Ngày nay, tôi không thể giữ lại, vì những quan chức cấp cao nhất của Ukraine và một phần đáng kể giới tinh hoa chính trị của nước này vẫn chưa thể lên án những kẻ gây ra vụ thảm sát Volyn và những vụ giết người hàng loạt đối với công dân Ba Lan", ông Kaminski viết trong thư.
Quyết định của ông Kaminski được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang sau khi Tổng thống Zelensky đặt tên một đơn vị quân đội theo tên Quân Kháng chiến Ukraine (UPA), một tổ chức thời Thế chiến 2 mà Ba Lan lên án vì tiến hành vụ thảm sát Volyn, theo trang tin The Kyiv Independent.
Việc ông Zelensky đặt tên một đơn vị quân đội theo tên UPA đã gây ra sự phản đối rộng rãi ở Ba Lan. Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki hôm 19.6 tước bỏ Huân chương Đại bàng Trắng đã được trao tặng cho ông Zelensky. Đây là huân chương nhà nước cao nhất của Ba Lan.
Đáp lại, một số quan chức Ukraine đương nhiệm và cựu quan chức, bao gồm cả các cựu tổng thống, đã trả lại các huân chương nhà nước do Ba Lan trao tặng.
Cuộc tranh cãi mới nhất đánh dấu một trong những cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất giữa hai nước láng giềng trong nhiều năm, bắt nguồn từ những quan điểm khác nhau về UPA.
Trong khi Ukraine nhấn mạnh di sản của UPA trong việc chống lại sự kiểm soát của Moscow, thì ở Ba Lan, nhóm này được xem là thủ phạm gây ra nhiều vụ thảm sát mà Warsaw cho là diệt chủng ở Volyn năm 1943-1945, khi khu vực này bị Đức Quốc xã chiếm đóng. Volyn hiện nay là miền tây Ukraine.
Kyiv cho rằng hàng ngàn người Ukraine đã thiệt mạng trong các cuộc tấn công trả đũa. Vụ thảm sát Volyn vẫn là một trong những chương đau thương nhất trong lịch sử quan hệ Ba Lan - Ukraine, theo The Kyiv Independent.
Theo những thỏa thuận được ký hôm 30.4, hai công ty có trụ sở tại Mỹ là Hunt Overseas Oil Company và Crossover Energy sẽ hoạt động tại Vành đai Orinoco, nơi tập trung chủ yếu trữ lượng dầu mỏ của Venezuela.
Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez nói rằng những thỏa thuận này đánh dấu "điểm gặp nhau về lợi ích giữa Mỹ và Venezuela".
Bà Rodriguez nhấn mạnh: "Hãy chuyển lời đến Tổng thống Trump… rằng chúng tôi đã cam kết xây dựng nền tảng vững chắc cho mối quan hệ lâu dài giữa Mỹ và Venezuela".
Trước đó, Venezuela đã ký kết các thỏa thuận với một số công ty dầu khí đa quốc gia, trong đó có Chevron, Eni và Repsol, sau những cải cách nhằm tự do hóa lĩnh vực năng lượng.
Những thỏa thuận trên được ký kết sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố kế hoạch đầu tư 100 tỉ USD từ các công ty dầu khí Mỹ để tái thiết ngành năng lượng của Venezuela. Kế hoạch đó được đưa ra sau khi lực lượng Mỹ đột kích bắt giữ Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro và một cuộc sửa đổi luật dầu mỏ của nước này đã được thông qua vào tháng 1, khuyến khích thu hút đầu tư nước ngoài.
Tham dự lễ ký kết những thỏa thuận hôm 30.4 có Giám đốc Hội đồng Thống trị Năng lượng Quốc gia Mỹ Jarrod Agen. Ông Agen đã dẫn đầu một nhóm quan chức Mỹ đến Caracas hôm 30.4 khi hai nước nối lại các chuyến bay thẳng sau 7 năm.
Hãng hàng không Envoy Air, công ty con của American Airlines, và Laser Airlines của Venezuela sẽ khai thác các chuyến bay giữa Caracas và Miami bắt đầu từ tuần này, theo AFP.
