Thượng nghị sĩ Dân chủ Jeanne Shaheen và thượng nghị sĩ Cộng hòa Thom Tillis, đồng chủ tịch Nhóm Quan sát NATO của Thượng viện Mỹ, ngày 3/4 ra tuyên bố chung, khẳng định bất kỳ tổng thống nào tính chuyện rút khỏi NATO “đều làm tổn hại lợi ích an ninh quốc gia của chính nước Mỹ” và mang lại lợi ích cho các đối thủ như Nga, Trung Quốc.
Họ nhấn mạnh quốc hội sẽ không cho phép Mỹ rút khỏi NATO. “Quốc hội và người dân Mỹ đều hiểu rằng chúng ta mạnh hơn khi đứng cùng các đồng minh. Đó là sự thật cơ bản, phớt lờ điều đó chỉ khiến chính chúng ta phải trả giá”, tuyên bố chung có đoạn.
Khi chiến sự Iran leo thang, Tổng thống Donald Trump nhiều lần tức giận dọa rút Mỹ khỏi NATO, đẩy liên minh vào tình thế mong manh nhất từ trước tới nay.
Tuy nhiên, theo luật, ông Trump không thể đơn phương rút Washington khỏi liên minh, bởi quyết định này cần 2/3 thượng nghị sĩ tại Thượng viện ủng hộ, hoặc một đạo luật được lưỡng viện quốc hội thông qua. Các thượng nghị sĩ cho rằng cả hai kịch bản này đều rất khó thành hiện thực.
Ông Trump mô tả các đồng minh châu Âu “ủng hộ hời hợt” chiến dịch của Mỹ và Israel nhằm vào Iran. Ông cũng nhiều lần kêu gọi các đồng minh hỗ trợ hộ tống tàu dầu qua eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển 20% nguồn cung dầu thế giới vốn bị Iran gần như phong tỏa, nhưng NATO đến nay chưa nhận lời.
Tổng thống Mỹ sau đó cho biết đang nghiêm túc cân nhắc rút Mỹ khỏi NATO, gọi liên minh là “hổ giấy”. Trong tuyên bố chung, bà Shaheen và ông Tillis cho rằng cách mô tả này là “không phù hợp với những gì NATO đã làm sau vụ khủng bố 11/9/2001”.
Khoảng 3.500 binh sĩ Mỹ và đồng minh NATO đã thiệt mạng trong cuộc chiến chống khủng bố tại Afghanistan kéo dài 20 năm sau đó.
Cựu lãnh đạo phe đa số Thượng viện Mitch McConnell, thành viên đảng Cộng hòa, và thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Coons ngày 2/4 cũng nhấn mạnh vai trò của NATO với nước Mỹ. “Lần duy nhất NATO tham chiến là để đáp trả một cuộc tấn công nhằm vào nước Mỹ. Washington không được xem nhẹ sự hy sinh này, cũng như cam kết của các đồng minh rằng họ sẵn sàng hy sinh lần nữa”, McConnell và Coons viết.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron ngày 3/4 tỏ lo ngại về căng thẳng giữa ông Trump và NATO, cảnh báo những phát ngôn liên tục của lãnh đạo Mỹ có thể “làm suy yếu liên minh từ gốc rễ”.
"Hơn 14 triệu người Iran dũng cảm cho đến nay đã tuyên bố sẵn sàng hy sinh mạng sống để bảo vệ Iran" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đăng trên nền tảng X ngày 7-4.
Ông nhấn mạnh: "Tôi cũng đã hy sinh cả cuộc đời mình cho Iran. Tôi đang và sẽ tiếp tục làm như vậy".
Israel đã tiến hành nhiều vụ ám sát tại Iran kể từ khi xung đột bắt đầu hôm 28-2. Nhiều nhân vật cấp cao của Iran như Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani... đã thiệt mạng.
Đến nay ít nhất 2.076 người đã thiệt mạng và 26.500 người bị thương tại Iran trong cuộc chiến này.
Ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Kuwait Mohammad Toutounji kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh tìm cách ngăn chặn "thảm kịch", khi hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Iran để đạt được thỏa thuận đang đến gần.
Tổng thống Trump dọa sẽ ném bom tất cả nhà máy điện và cầu của Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước 20h tối 7-4 theo giờ miền đông của Mỹ (7h sáng 8-4 theo giờ Việt Nam). Ông cảnh báo rằng toàn bộ Iran có thể bị "xóa sổ trong một đêm", đồng thời bác bỏ những lo ngại về tội ác chiến tranh.
"Chúng tôi hy vọng các quốc gia trong khu vực sẽ sử dụng tất cả năng lực ngoại giao và chính trị của mình để ngăn chặn một thảm kịch như vậy xảy ra trong khu vực" - ông Mohammad Toutounji nói với Hãng tin AFP.
Trong hơn một tháng xung đột, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phát động các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa trên khắp vùng Vịnh.
Iran đã nhắm mục tiêu vào các đại sứ quán, căn cứ và tài sản của Mỹ, nhưng cũng tấn công cả các sân bay, cơ sở hạ tầng dầu khí lớn cũng như cảng biển, khách sạn và khu dân cư.
Tuy nhiên ông Toutounji nói Tehran "không muốn làm leo thang căng thẳng trong khu vực".
"Ngược lại, Iran luôn nỗ lực giảm leo thang căng thẳng và tận tâm, thiện chí theo dõi những nỗ lực và sáng kiến của các quốc gia khác về vấn đề này" - ông Toutounji nói.
Ông cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở trọng yếu sẽ dẫn đến "việc ngừng hoàn toàn hoạt động xuất khẩu năng lượng từ khu vực này".
Trước đó nhận định trên nền tảng X ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, cho rằng những nỗ lực "tích cực và hiệu quả" của Pakistan nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đang tiến đến giai đoạn "quan trọng và nhạy cảm".
Ông Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, ngày 27/5 cho hay quân đội nước này đã tiến hành cuộc tập kích vào vị trí của Mohammed Odeh, thủ lĩnh mới của Lữ đoàn Ezzedine Al-Qassam, cánh vũ trang Hamas tại khu Rimal của Gaza City một ngày trước.
Ông Katz cho biết Odeh đã thiệt mạng trong vụ tấn công, nói rằng Israel sẽ tiếp tục truy lùng những người bị nước này cáo buộc đứng sau cuộc tấn công ngày 7/10/2023.
Cơ quan phòng vệ dân sự Gaza cho hay ít nhất ba người thiệt mạng và 20 người bị thương trong cuộc tập kích của Israel vào khu Rimal của Gaza City vào đêm 26/5.
Vụ tấn công diễn ra chưa đầy hai tuần sau khi Israel thông báo đã hạ sát người tiền nhiệm của Odeh là Ezzedine al-Haddad trong cuộc không kích ban đêm vào Gaza City.
"Chúng tôi cam kết loại bỏ tất cả những ai từng chỉ đạo cuộc thảm sát 7/10 và chắc chắn sẽ thành công. Tất cả đều đã bị tử thần đánh dấu, bất kể họ ở đâu", ông cho biết.
Israel những năm qua đã hạ sát nhiều lãnh đạo cấp cao Hamas, trong đó có Ismail Haniyeh, Yahya Sinwar, Mohammed Deif và Mohammed Sinwar.
Quân đội Israel và cơ quan an ninh nội địa Shin Bet cho rằng Odeh được bổ nhiệm làm thủ lĩnh Lữ đoàn Ezzedine Al-Qassam sau khi Ezzedine al-Haddad thiệt mạng ngày 15/5.
Trước khi Haddad bị ám sát vào giữa tháng 5, Odeh được cho là người đứng đầu cơ quan tình báo của Hamas. Hamas chưa bình luận về thông tin này.
Bộ trưởng Quốc phòng Israel tái khẳng định mục tiêu chấm dứt quyền kiểm soát của Hamas tại Dải Gaza, đề cập kế hoạch di dời dân thường Palestine khỏi vùng lãnh thổ bất chấp phản đối của cộng đồng quốc tế.
"Kế hoạch di cư tự nguyện khỏi Gaza sẽ được thực hiện. Mọi việc sẽ diễn ra vào đúng thời điểm và theo cách phù hợp", ông cho hay.
Ý tưởng di dời người dân Gaza từng được Bộ trưởng Tài chính Bezalel Smotrich, thuộc phe cực hữu trong chính phủ Israel, ủng hộ. Tổng thống Mỹ Donald Trump trước đây cũng bày tỏ đồng tình với đề xuất này, song dường như đã thay đổi quan điểm trong các phát biểu gần đây.
Sau cuộc tấn công của Hamas vào Israel ngày 7/10/2023 khiến 1.221 người thiệt mạng, Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố sẽ truy lùng và tiêu diệt những lãnh đạo Hamas chủ chốt. Theo cơ quan y tế Gaza, chiến dịch đáp trả của Israel trên vùng lãnh thổ đã khiến ít nhất 72.803 người thiệt mạng.
