Vũ Lương Ngọc Anh, 22 tuổi, hoàn thành chương trình Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại, Đại học Ngoại thương (FTU), với điểm 3,99/4. Cô gái quê Gia Lai nhận bằng tốt nghiệp sáng 5/4, là sinh viên có điểm cao nhất đợt này.
“Mình hơi bất ngờ, vì nghĩ sẽ có bạn nào đó giỏi hơn”, Ngọc Anh nói. “Trong những năm cấp ba, mình giống như ‘vua về nhì’, vì hiếm khi đứng nhất. Kết quả này khiến mình rất vui và tự hào”.
Sinh ra và lớn lên ở Gia Lai, trường Ngoại thương cũng có phân hiệu ở TP HCM, nhưng Ngọc Anh vẫn quyết định vượt hơn 1.100 km để “Bắc tiến”. Nữ sinh kể bố mẹ là người gốc Hải Phòng nên muốn trải nghiệm cuộc sống, văn hóa miền Bắc, đồng thời tiện về thăm người thân.
Là cựu học sinh lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hùng Vương, Ngọc Anh nói đã quen với môi trường học tập cạnh tranh. Tuy nhiên, những ngày đầu đại học, cô nhanh chóng nhận ra khoảng cách về kỹ năng so với bạn bè đến từ các thành phố lớn.
Ngọc Anh từng đăng ký vào ban hậu cần, truyền thông của hai câu lạc bộ, nhưng đều trượt. “Cũng buồn” song thay vì nản lòng, nữ sinh xem đây là cơ hội quan sát các câu lạc bộ vận hành, học hỏi kỹ năng làm việc nhóm, cải thiện cách thể hiện bản thân.
Sau đó, cô trúng tuyển ban truyền thông của Cộng đồng sinh viên Chất lượng cao Kinh tế đối ngoại và Câu lạc bộ Nhiếp ảnh, dần bắt nhịp môi trường mới, mở rộng vòng kết nối.
Trong học tập, Ngọc Anh duy trì cách tiếp cận chủ động: đi học đầy đủ, ghi chép ý chính và hỏi ngay khi chưa hiểu, giúp giảm áp lực thi cuối kỳ. Ngoài ra, cô chú trọng sự liên kết giữa các môn học, coi đây là cách để hiểu sâu kiến thức và tiết kiệm thời gian ôn thi.
Kết quả, Ngọc Anh chỉ có một môn điểm B ở kỳ I năm thứ hai, ở môn Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nữ sinh cho rằng có thể mình chưa nắm được yêu cầu cốt lõi của môn để trả lời đúng hướng.
“Mình không học lại để cải thiện điểm vì muốn giữ điều chưa hoàn hảo này, như sự nhắc nhở bản thân luôn cố gắng”, Ngọc Anh nói.
Ngọc Anh tham gia nghiên cứu khoa học từ năm thứ hai, khởi đầu từ một bài tập lớn môn Kinh tế lượng và thấy hấp dẫn. Vì thế, các năm sau, cô chủ động kết nối bạn bè cùng định hướng, rủ làm chung và nhờ giảng viên hướng dẫn để thực hiện đề tài bài bản hơn.
Đề tài tâm đắc nhất của nữ sinh là nghiên cứu về ứng dụng học máy (machine learning) để giải các bài toán về lý thuyết trò chơi (game theory), được xếp hạng A* tại Hội thảo khoa học quốc tế AAAI-26 ở Singapore.
Nữ sinh kể ban đầu chỉ định làm thuần về kinh tế, nhưng sau đó nhận ra có thể kết hợp với học máy để xử lý vấn đề hiệu quả hơn. Cùng với một người bạn, Ngọc Anh tự tìm hiểu nền tảng lý thuyết trò chơi, các thuật toán học máy, đồng thời chuyển hóa các mô hình kinh tế sang dạng có thể xử lý bằng code.
Cô nhìn nhận quá trình này giúp bản thân định hình rõ hơn hướng đi, là kết hợp kinh tế với công nghệ để giải quyết các bài toán khoa học dữ liệu. Vì thế, Ngọc Anh học thêm ngôn ngữ truy vấn SQL, ngôn ngữ lập trình Python, nền tảng phân tích kinh doanh Power BI. Cô còn cùng bạn bè ở Đại học Bách khoa Hà Nội tham gia một số cuộc thi, từng đạt ngôi quán quân Data Science Talent Competition (Tìm kiếm tài năng khoa học dữ liệu) năm 2024.
Từ tháng 10/2025, Ngọc Anh trở thành nhân viên chính thức ở một ngân hàng, đảm nhận vị trí xây dựng và kiểm định các mô hình học máy, nhằm đánh giá rủi ro thanh khoản của khách hàng.
Song song với công việc toàn thời gian, Ngọc Anh hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp. Cô nhìn nhận đây là giai đoạn áp lực nhất trong suốt những năm đại học vì đi làm về muộn, rồi lại tiếp tục viết luận tới 1-2 giờ sáng.
Để cân đối, nữ sinh tận dụng buổi trưa ở công ty để đọc tài liệu, sửa khóa luận, lên kế hoạch chi tiết cho từng đầu việc, chủ động trao đổi với giảng viên và anh chị khóa trước để rút ngắn thời gian xử lý.
Ngọc Anh cho biết cảm giác “luôn về nhì” theo suốt những năm phổ thông. Kể cả khi đã vào đại học, cô cũng thấy mình hiếm khi đứng đầu, mà thường chỉ trong top có kết quả tốt. Vì vậy, việc tốt nghiệp sớm với điểm cao nhất không phải là mục tiêu đặt ra từ đầu, mà là kết quả của quá trình tích lũy.
Điều cô còn tiếc nuối là sự thiếu tự tin trong một số thời điểm, nên bỏ lỡ cơ hội.
“Có những cơ hội như thi khoa học dữ liệu ở nước ngoài, mình từng ngại thử vì lo lắng”, cô nói.
Sau khi tốt nghiệp, Ngọc Anh muốn tiếp tục làm việc để tích lũy kinh nghiệm, trước khi theo học thạc sĩ trong lĩnh vực phân tích định lượng hoặc khoa học dữ liệu.
Theo thông báo của ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, hiện nay Zalo của ông đang bị kẻ xấu xâm nhập (hack) và sử dụng để thực hiện các hành vi trục lợi. Nhằm ngăn chặn rủi ro và bảo vệ quyền lợi của những người thân, bạn bè, đồng nghiệp, ông Nguyễn Văn Phong mong mọi người cảnh giác với yêu cầu tài chính.
"Kẻ gian hiện đang sử dụng tài khoản này để nhắn tin vay mượn tiền, nhờ chuyển khoản hoặc yêu cầu các vấn đề liên quan đến tài chính. Đề nghị quý anh/chị vui lòng tuyệt đối không thực hiện dưới bất kỳ hình thức nào", ông Nguyễn Văn Phong chia sẻ qua thông báo.
Về nguyên nhân bị hack Zalo, ông Nguyễn Văn Phong cho biết trước đó (ngày 22.4) ông Phong có nhấp vào 1 đường link từ Zalo giả mạo của một đồng nghiệp ở Cần Thơ gửi đến; khi nhấp vào thì bị mất quyền kiểm soát Zalo của mình.
Vì vậy ông Nguyễn Văn Phong cũng đề nghị mọi người không nên truy cập cập vào đường link lạ: "Không nhấn vào các đường liên kết (link) hoặc tệp đính kèm được gửi từ tài khoản Zalo của thầy Phong cho đến khi có thông báo tài khoản đã được khôi phục", ông Phong cho hay.
Trước đó, vào ngày 23.4, PV Thanh Niên cũng nhận được tin nhắn từ Zalo của ông Phong với nội dung: "Có đủ 30 triệu không chuyển cho mượn tạm có việc/Sáng mai gửi lại được không?".
Sau đó, PV Thanh Niên trao đổi lại với ông Phong về nội tin nhắn thì được biết ông đang làm việc với Phòng An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao để khôi phục quyền kiểm soát Zalo của mình.
Đến chiều tối cùng ngày (24.4), ông Nguyễn Văn Phong cho biết đã kiểm soát lại được Zalo và chưa có trường hợp nào thông báo bị lừa gạt. Tuy nhiên, ông Phong cũng còn lo lắng và mong mọi người cảnh giác.
Trước thông tin TP.HCM sẽ mở rộng khu vực xét tuyển vào lớp 10 trong năm 2027, tiến tới bỏ thi lớp 10, nhiều người tỏ ra vui mừng nhưng cũng có nhiều người băn khoăn.
"Con tôi mới bước vào lớp 6 đã được cô chủ nhiệm nhắc nhở phải học thêm ba môn toán, văn, tiếng Anh để nắm vững kiến thức, chuẩn bị cho kỳ thi vào lớp 10. Từ đó đến nay cháu học lớp 8, ngày ngày vẫn đi học thêm.
Nghe tin TP.HCM sẽ bỏ kỳ thi tuyển sinh lớp 10, tôi vui lắm! Nếu Sở GD-ĐT công bố sớm khu vực nào sẽ xét tuyển học bạ để vào lớp 10 trong năm 2027 thì sẽ giảm bớt áp lực rất nhiều cho học sinh, phụ huynh và cả giáo viên ở khu vực đó" - bà Vũ Thu Hương, phụ huynh ở phường Thông Tây Hội, TP.HCM, cho biết.
Bà Hương kể: "Học sinh đi học thêm để giành một suất vào lớp 10 không chỉ tốn kém thời gian, công sức của các cháu mà còn gây vất vả cho cả gia đình. Hằng ngày cứ 15h là bà ngoại của cháu đã nấu cơm rồi múc sẵn vào cà mèn.
16h30 tôi ra khỏi cơ quan, vội vàng chạy về nhà lấy cà mèn cơm rồi đi đón con. Khi đón được cháu ở trường là chở thẳng đến chỗ học thêm, kiếm một quán cà phê gần đó cho cháu ngồi ăn cơm để kịp giờ vào học thêm".
Theo bà Hương, con bà đi học thêm các buổi tối từ thứ Hai đến thứ Bảy thì bản thân bà cũng vạ vật ở quán cà phê những ngày đó để chờ đón con.
"Đường sá thường xuyên kẹt xe, đi lại khó khăn nên tôi ở quán đợi con học xong thì chở về luôn. Ba năm nay từ khi con vào học THCS, từ thứ Hai đến thứ Bảy không có buổi tối nào tôi được ở nhà mà rong ruổi theo con đến các trung tâm dạy thêm, rất mệt mỏi. Bây giờ khu vực chỗ nhà tôi mà thực hiện xét tuyển vào lớp 10 là tôi cho con gái nghỉ học thêm ngay" - bà Hương khẳng định.
Trong khi đó, ông Huỳnh Văn Thăng, một phụ huynh, cũng bày tỏ: "Tôi cho rằng việc bỏ thi lớp 10 là việc cần làm ngay và làm sớm để giảm bớt áp lực thi cử cho người dân. Học sinh lớp 9 mới 15 tuổi, học hành căng thẳng rất tội nghiệp.
Con lớn của tôi năm trước thi lớp 10 thường xuyên thức đến 1h khuya để học bài. Vợ chồng tôi lo lắng đến mức không ngủ được, sợ con ngã bệnh. Tôi hy vọng đến lượt đứa con út nhà tôi vào lớp 10, cháu không phải luyện thi như anh cháu nữa. Việc xét tuyển vào lớp 10 sẽ tiết kiệm được rất nhiều tiền bạc, nguồn lực của xã hội".
Trái với sự vui mừng của các phụ huynh, nhiều giáo viên lại tỏ ra băn khoăn khi nghe tin sẽ bỏ thi lớp 10.
Ông T., giáo viên môn văn ở phường Gia Định, phân tích: "Việc thi tuyển vào lớp 10 đúng là có gây căng thẳng cho học sinh nhưng cũng có cái hay là tạo động lực cho các em cố gắng học tập.
Nhiều em hồi học lớp 6, lớp 7 chỉ ở mức khá nhưng khi lên lớp 9 các em nỗ lực vượt bậc để thực hiện ước mơ thi vào lớp 10 trường chuyên hoặc trường THPT top đầu. Bây giờ nếu bỏ thi lớp 10 thì học sinh sẽ không có mục tiêu phấn đấu dẫn đến xao nhãng học tập".
Tương tự, ông N.H.H., giáo viên môn toán một trường THPT ở ngoại thành TP.HCM, cũng phản ảnh: Nếu bỏ thi lớp 10 thì hậu quả rất nặng nề mà người gánh chịu không ai khác là chính học sinh và giáo viên THPT. Trước đây TP.HCM đã từng có nhiều năm xét tuyển vào lớp 10.
"Những năm đó chúng tôi rất vất vả vì tỉ lệ học sinh mất căn bản tăng cao. Có năm chúng tôi phải dành nguyên một tháng đầu năm học để dạy lại kiến thức lớp 8, lớp 9 cho học sinh lớp 10. Thời gian sau đó thì giáo viên phải vừa dạy kiến thức mới vừa phụ đạo kiến thức cũ.
Mà lẽ thường khi học sinh đã mất căn bản thì các em dễ chán nản khi không theo kịp các bạn. Nhiều em tự ti, sau một thời gian gắng gượng nhưng không đạt được kết quả như ý là bỏ học. Khi trao đổi với giáo viên bậc THCS thì các thầy cô cũng than thở rằng học sinh lơ là, không nghiêm túc học tập vì các em biết trước có dở đến đâu cũng được vào học lớp 10 công lập" - ông H. chia sẻ.
Trao đổi với Tuổi Trẻ, ông Nguyễn Văn Ngai - cựu Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM phụ trách bộ phận khảo thí - thừa nhận: "Trước đây đã có nhiều năm TP.HCM thực hiện xét tuyển vào lớp 10 công lập. Đó là năm học 2007-2008, song song với hình thức thi tuyển vào lớp 10 ở các quận nội thành và vùng ven, TP.HCM quyết định thực hiện xét tuyển tại ba huyện Bình Chánh, Cần Giờ, Củ Chi".
Sau đó việc xét tuyển mở rộng dần dần, đến năm học 2011-2012, TP.HCM có chín quận, huyện thực hiện xét tuyển vào lớp 10 là huyện Bình Chánh, Củ Chi, Cần Giờ, Hóc Môn, Thủ Đức, Bình Tân, quận 9, 2, 6. Tuy nhiên giai đoạn trên cũng là giai đoạn TP.HCM có nhiều học sinh lớp 10, 11 nghỉ, bỏ học do không theo kịp chương trình THPT.
"Trong một cuộc họp đánh giá về việc thí điểm thực hiện xét tuyển lớp 10, lãnh đạo các trường THPT cho rằng việc xét tuyển vào lớp 10 đã làm giảm động lực học tập của học sinh, các em không cần cố gắng vẫn được vào học lớp 10 công lập khiến chất lượng đầu vào ngày càng giảm sút.
Lúc đó Sở GD-ĐT dự kiến mở rộng hình thức xét tuyển lớp 10 ở quận 10 nhưng sau khi nghe lãnh đạo các trường có ý kiến thì thôi không làm nữa. Nếu tôi nhớ không lầm thì đến năm học 2014-2015, TP.HCM chấm dứt xét tuyển và quay lại thi tuyển lớp 10 trên toàn TP" - ông Ngai thông tin.
Ông Nguyễn Văn Ngai cho rằng Sở GD-ĐT TP.HCM cần có nghiên cứu kỹ càng và đánh giá tổng thể tình hình trước khi có quyết định chính thức về việc bỏ thi lớp 10.
Việc phổ cập trung học hiện nay cần phải giải thích cho người dân hiểu tường tận. Tức học sinh học trung học ở trường phổ thông công lập, trường phổ thông tư thục, trung tâm giáo dục thường xuyên - giáo dục nghề nghiệp... thì bằng tốt nghiệp THPT, cơ hội để các em xét tuyển vào đại học là như nhau chứ không phân biệt như trước.
Đó là chưa kể thời gian gần đây TP.HCM thực hiện miễn học phí cho học sinh THPT thì các em học ngoài công lập cũng được hỗ trợ bằng với khoản học phí của học sinh công lập.
"Tôi cho rằng kiến thức bậc phổ thông là nền tảng quan trọng để TP đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Nếu bỏ thi lớp 10 cần phải có lộ trình cụ thể để tránh không lâm vào tình trạng như trước đây, ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng giáo dục" - ông Ngai nói.
Trời còn chưa sáng hẳn, chúng tôi có mặt tại khu vực sông Xà Lò, đoạn qua xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy, Quảng Ngãi). Khi đồng hồ điểm đúng 6 giờ, từng tốp phụ huynh lặng lẽ xuất hiện bên bờ sông, chuẩn bị cho hành trình quen thuộc nhưng đầy rủi ro là cõng con lội nước đến trường.
Dòng sông vào những ngày tháng 4 không quá hung dữ. Chiều rộng mặt sông khoảng 50 m, nước chỉ ngang lưng quần người lớn, có đoạn cạn hơn, nhưng bên dưới là lớp đá cuội, sạn sông phủ đầy rong rêu trơn trượt. Chỉ cần một bước chân sơ sẩy, người lớn có thể ngã, kéo theo đứa trẻ trên lưng đối mặt với nguy cơ bị nước cuốn.
Một người mẹ cởi vội đôi dép, cuốn gọn ống quần, đặt con lên vai rồi chậm rãi bước xuống dòng nước lạnh, mỗi bước đi là một lần dò dẫm. Đứa trẻ bám chặt vai mẹ, đôi mắt còn ngái ngủ. Dòng nước lững lờ trôi, phía dưới là từng viên đá trơn như "bẫy ngầm" luôn chực chờ.
Chị Đinh Thị Cam (30 tuổi, ở thôn Làng Trăng, xã Sơn Thủy) gùi chiếc cặp nhỏ cho con rồi cẩn thận đặt con lên lưng. Trước khi bước xuống nước, chị dặn dò: "Con bám chặt mẹ nghe chưa". Đứa bé gật đầu, ôm cổ mẹ thật chặt.
Chị Cam cho biết mỗi ngày chị phải thức dậy từ 4 giờ để chuẩn bị đồ ăn, quần áo cho hai con. Một đứa học mầm non, đứa còn lại học lớp 3. Hành trình đưa con đi học bắt đầu từ khi trời còn tối. "Phải đi sớm, chứ đi trễ gặp lúc thủy điện xả nước thì nguy hiểm lắm", chị nói, giọng không giấu được sự lo lắng.
Gia đình khó khăn, chồng chị Cam phải đi làm thuê. Chị từng muốn đi làm để phụ chồng, nhưng rồi đành gác lại suy nghĩ đó. "Tôi sợ con tự đi qua sông không an toàn nên phải nghỉ việc ở nhà đưa đón. Mỗi lần qua sông là một lần lo, nước chảy xiết, đá trơn, chỉ cần trượt chân là nguy hiểm. Nếu có cây cầu thì tốt biết mấy, tôi có thể đi làm, con đi học cũng yên tâm hơn", chị bộc bạch.
Cách đó không xa, ông Đinh Văn Sanh (51 tuổi) đang cõng cháu băng qua dòng nước với từng bước chân cẩn trọng. "Đi đường vòng xa lắm, mất hơn 1 tiếng mới tới trường, cõng qua sông nhanh hơn, nên phải đi vậy thôi. Sợ cháu bị nước cuốn nên tôi phải cõng", ông nói.
Ông Sanh cho biết vào mùa mưa nước dâng cao, người dân phải đi ghe nhưng không phải lúc nào cũng có ghe. Khi đó, nhiều gia đình đành cho con nghỉ học. "Nếu có cây cầu thì người dân ở đây mừng lắm. Chúng tôi chờ lâu rồi", ông nói, ánh mắt hướng về phía bờ bên kia.
Theo thống kê của địa phương, khu vực xóm Bà Rà (thôn Làng Trăng) có 59 hộ với 218 nhân khẩu, xóm Giá Gối có 48 hộ với 190 nhân khẩu. Đây là những khu vực mà người dân thường xuyên phải lội sông để đi lại.
Toàn xã Sơn Thủy là địa bàn miền núi, được sáp nhập từ 3 xã Sơn Trung, Sơn Thủy và Sơn Hải; địa hình rộng, bị chia cắt bởi 3 dòng sông lớn, gồm sông Rin, sông Xà Lò và sông Re. Trong đó, riêng 4 thôn thuộc khu vực Sơn Trung cũ có hơn 737 hộ dân với gần 9.000 nhân khẩu bị ngăn cách bởi sông Rin và sông Xà Lò. Nếu không lội sông, người dân phải đi vòng hơn 18 km mới đến trung tâm xã. Với các thôn thuộc khu vực Sơn Hải và Sơn Thủy cũ, quãng đường vòng có thể lên đến 27 km.
Khoảng cách địa lý xa xôi khiến việc đi lại, học tập, khám chữa bệnh và giao thương hàng hóa gặp vô vàn khó khăn. Không ít người dân chấp nhận đánh cược tính mạng để rút ngắn hành trình bằng cách lội qua sông.
Chính quyền địa phương cho biết dù đã nhiều lần tuyên truyền, cảnh báo người dân không lội sông, nhưng thực tế vẫn không thể kiểm soát hết. Từ tháng 7.2025 - 4.2026 đã xảy ra 3 vụ đuối nước thương tâm do người dân cố vượt sông.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lê Quốc Vũ, Chủ tịch UBND xã Sơn Thủy, cho biết việc địa bàn bị chia cắt bởi nhiều con sông khiến đời sống người dân gặp rất nhiều khó khăn, đặc biệt là học sinh. "Hiện có hơn 200 học sinh từ mầm non đến THCS phải vượt sông Xà Lò để đến trường. Chúng tôi đã tuyên truyền, vận động phụ huynh phải trực tiếp đưa đón con em, không để các em tự đi", ông Vũ nói.
Về lâu dài, địa phương đã đề xuất xây dựng 2 cây cầu bắc qua sông Xà Lò. Một cây cầu dự kiến nối khu vực Sơn Trung cũ sang Sơn Hải cũ, cách điểm người dân thường lội sông khoảng 2 km. "Nếu có cầu, quãng đường từ các thôn về trung tâm xã sẽ rút ngắn còn khoảng 3 - 4 km, thay vì
25 - 27 km như hiện nay. Việc này sẽ giải quyết nhu cầu đi lại cho hơn 9.500 người dân", ông Vũ cho biết. Tuy nhiên, do nguồn lực còn hạn chế nên các dự án vẫn đang chờ được bố trí vốn. "Việc đầu tư cầu là rất cấp thiết, không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng cho người dân, mà còn tạo điều kiện phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện hạ tầng giao thông nông thôn mới", ông Vũ nhấn mạnh.
Chúng tôi trở lại bờ sông Xà Lò, những chuyến "đò người" đặc biệt vẫn tiếp diễn. Từng đứa trẻ được đặt xuống bờ bên kia, chỉnh lại cặp sách rồi nhanh chóng nhập vào dòng người đến trường. Giấc mơ đến trường của trẻ em nơi đây vẫn được chắp cánh bằng đôi vai của cha mẹ, ông bà; nhưng đó là một hành trình mà mỗi bước đi đều tiềm ẩn rủi ro.
Khi chưa có cầu, mỗi buổi sáng dòng sông Xà Lò vẫn chứng kiến những bước chân lặng lẽ, tấm lưng còng gánh "tương lai" vượt qua dòng nước - một hình ảnh vừa xúc động, vừa day dứt giữa núi rừng Quảng Ngãi.
