Calbee – doanh nghiệp nắm khoảng một nửa thị phần snack tại Nhật Bản – vừa thông báo sẽ chuyển 14 dòng sản phẩm sang bao bì đen trắng từ cuối tháng 5 do thiếu hụt nguyên liệu sản xuất mực in liên quan đến chiến sự Iran và việc phong tỏa eo biển Hormuz.
Các sản phẩm bị ảnh hưởng gồm nhiều dòng khoai tây chiên chủ lực, snack tôm Kappa Ebisen và ngũ cốc trái cây Frugra. Theo công ty, chất lượng sản phẩm bên trong không thay đổi, nhưng việc đơn giản hóa bao bì là giải pháp cần thiết để duy trì nguồn cung ổn định ra thị trường.
Eo biển Hormuz bị phong tỏa kéo theo cú sốc chuỗi cung ứng
Nguyên nhân của sự thay đổi bất thường này nằm ở naphtha – một hỗn hợp hydrocarbon lỏng có nguồn gốc từ dầu mỏ, được sử dụng trong sản xuất nhựa và làm dung môi cho mực in công nghiệp. Sau khi chiến sự Iran leo thang và eo biển Hormuz bị gián đoạn, chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu lập tức chịu sức ép lớn. Trước xung đột, khoảng 20% lưu lượng dầu thế giới đi qua tuyến hàng hải này.
Việc nguồn cung dầu và các dẫn xuất hóa dầu bị siết chặt khiến giá naphtha tăng mạnh, đồng thời đẩy nhiều ngành sản xuất vào tình trạng thiếu nguyên liệu.
Theo Hiệp hội Công nghiệp Hóa dầu Nhật Bản, nước này phải nhập khẩu hơn 60% lượng naphtha phục vụ sản xuất, trong đó khoảng 70% đến từ Trung Đông. Điều này khiến các doanh nghiệp Nhật Bản đặc biệt dễ tổn thương khi xung đột địa chính trị xảy ra tại khu vực.
Không chỉ ngành in ấn, naphtha còn là nguyên liệu đầu vào quan trọng trong sản xuất nhựa và phân bón. Vì vậy, các nhà sản xuất mực in hiện phải cạnh tranh trực tiếp với nhiều ngành công nghiệp khác để giành nguồn cung. Hệ quả là giá naphtha đã tăng khoảng 60% so với cùng kỳ năm ngoái.
Nhật Bản tăng mạnh nhập khẩu từ Mỹ để bù đắp thiếu hụt
Trước nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, Nhật Bản đang khẩn trương đa dạng hóa nguồn nhập khẩu. Theo Bloomberg, xuất khẩu naphtha từ Mỹ sang Nhật đã tăng vọt lên mức kỷ lục khoảng 15 triệu thùng chỉ trong tháng 3.
Thủ tướng Sanae Takaichi cũng cho biết lượng nhập khẩu naphtha từ các quốc gia ngoài Trung Đông sẽ tăng gấp ba trong tháng 5 nhằm bù đắp thiếu hụt nguồn cung.
Trong khi đó, ông Kei Sato – Phó Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản – khẳng định chính phủ hiện chưa ghi nhận tình trạng gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng. Theo ông, hoạt động tinh chế trong nước vẫn được duy trì nhờ dầu dự trữ, đồng thời chính phủ đang phối hợp với các tập đoàn lớn để xây dựng các tuyến nhập khẩu thay thế ngoài eo biển Hormuz.
Dù vậy, thực tế cho thấy áp lực nguyên liệu đã bắt đầu tác động trực tiếp đến hoạt động sản xuất và đóng gói của nhiều doanh nghiệp.
Không chỉ Calbee, làn sóng “cắt màu” lan rộng tại Nhật
Sự kiện của Calbee không còn là trường hợp cá biệt. Ông Hiroyuki Urata, Chủ tịch công ty thực phẩm Itoham Yonekyu, cho biết doanh nghiệp của ông cũng đang cân nhắc sử dụng bao bì đen trắng do áp lực nguyên liệu ngày càng lớn. “Việc duy trì bao bì nhiều màu sắc đang trở nên rất khó khăn”, ông nói với Financial Times.
Trước đó vào tháng 3, một thương hiệu snack khác tại Nhật cũng từng gây hoang mang cho người tiêu dùng khi tạm dừng sản xuất vì thiếu dầu nặng để vận hành nhà máy.
Làn sóng tác động thậm chí đã lan sang ngành mỹ phẩm. Shiseido Co. hiện xem xét thay thế các nguyên liệu có nguồn gốc dầu mỏ bằng nguyên liệu từ thực vật nhằm giảm phụ thuộc vào naphtha.
Theo Bloomberg, động thái này có thể ảnh hưởng đến nhiều dòng mỹ phẩm như kem dưỡng hoặc sản phẩm trang điểm.
CEO Kentaro Fujiwara cho biết công ty đang tối ưu hoạt động dựa trên giả định về “kịch bản xấu nhất”.
Được thành lập tại Hiroshima năm 1949, trong bối cảnh thành phố đang tái thiết sau Thế chiến II, Calbee đã phát triển thành tập đoàn snack toàn cầu với hệ thống phân phối trải dài từ châu Á tới châu Âu và Mỹ.
Năm 2025, doanh thu của công ty đạt khoảng 322,5 tỷ yên (2,04 tỷ USD). Doanh nghiệp này cũng từng mua lại thương hiệu snack Anh Seabrook Crisps vào năm 2018.
Tuy nhiên, ngay cả một tập đoàn lớn như Calbee cũng không tránh khỏi tác động từ cuộc khủng hoảng nguyên liệu hiện nay. Sau thông tin đổi bao bì, cổ phiếu Calbee đã giảm hơn 1%, trái ngược xu hướng tăng chung của chỉ số Nikkei 225 trong cùng phiên giao dịch.
Diễn biến này cho thấy xung đột địa chính trị hiện không chỉ ảnh hưởng đến giá dầu hay logistics toàn cầu, mà còn len sâu vào đời sống tiêu dùng hằng ngày – đến mức màu sắc của một gói snack trên kệ siêu thị cũng bị thay đổi vì chuỗi cung ứng đứt gãy.
Trong lễ ký kết chiều 18/5, DatVietVAC Group Holdings và Tổng Công ty Du lịch Sài Gòn (Saigontourist Group) cho biết sẽ hợp tác chiến lược trong 7 năm. Mục tiêu trọng tâm của liên minh này là thúc đẩy ngành công nghiệp văn hóa tại TP HCM thông qua việc mở rộng hệ sinh thái du lịch trải nghiệm kết hợp giải trí.
Theo thỏa thuận, hai đơn vị sẽ tập trung phát triển mô hình "concert tourism" (du lịch gắn với sự kiện âm nhạc) và "experiential entertainment" (giải trí trải nghiệm). Đây là xu hướng đang bùng nổ ở nhiều nước với các đêm nhạc của nghệ sĩ nổi tiếng trở thành động lực chính thu hút du khách, kéo theo sự tăng trưởng của dịch vụ lưu trú, ăn uống và vận tải.
Trong mối quan hệ này, DatVietVAC - nhà sản xuất show "Anh trai say hi" - đóng vai trò cung cấp nội dung, các đêm nhạc (concert), nghệ sĩ và cộng đồng người hâm mộ. Còn Saigontourist Group, với hệ thống khách sạn, khu nghỉ dưỡng và trung tâm hội nghị hoàn chỉnh, sẽ cung cấp hạ tầng và năng lực vận hành.
Hai doanh nghiệp dự kiến triển khai nhiều mô hình hợp tác mới tại TP HCM như hệ thống màn hình LED tương tác, trung tâm triển lãm sự kiện và đặc biệt là mô hình "bảo tàng nghệ sĩ". Các hoạt động lễ hội như đường hoa Tết với sự đồng hành của các thần tượng, những chuỗi concert, buổi gặp gỡ người hâm mộ (fan meeting) sẽ được tổ chức định kỳ, được kỳ vọng có thể gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách khi đến TP HCM.
Điểm nhấn mà cả hai doanh nghiệp muốn hướng tới là việc các sự kiện âm nhạc kể trên sẽ do dàn nghệ sĩ trong nước dẫn dắt, thay vì các thần tượng nước ngoài.
DatVietVAC cho rằng, khán giả có lòng tự tôn dân tộc nhưng suốt nhiều năm liền chưa có cơ hội dành tình cảm trọn vẹn cho nghệ sĩ nội địa vì thị trường chưa phát triển toàn diện. Tuy nhiên, các chương trình giải trí gần đây đã thay đổi cục diện khi đào tạo được thế hệ nghệ sĩ có trình độ và sức hút cao. Từ đó, khán giả có thể thần tượng nghệ sĩ trong nước, thúc đẩy nền kinh tế người hâm mộ (fan economy) phát triển.
Bà Nguyễn Thị Ánh Hoa, Chủ tịch Hội đồng thành viên Saigontourist Group, kỳ vọng sự kết hợp này sẽ tạo ra các sản phẩm tiếp cận phân khúc khách hàng trẻ - những người sẵn sàng chi tiêu cho các trải nghiệm gắn liền với thần tượng và văn hóa giải trí hiện đại. "Sự cộng hưởng này nhằm kiến tạo những giá trị mới cho du lịch thành phố, xây dựng được những mô hình mới kết hợp giữa công nghiệp văn hóa và du lịch", bà Hoa chia sẻ.
Ông Đinh Bá Thành, Chủ tịch sáng lập DatVietVAC, cho rằng ngành kinh tế này đang đứng trước bước ngoặt lớn khi Việt Nam phân định rõ ràng giữa phát triển văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở vai trò kinh tế và khả năng tạo ra lợi nhuận của chúng.
Trước đây, phát triển văn hóa thường được xem là một "cost center" (trung tâm chi phí), tức là lĩnh vực chỉ tập trung vào việc chi tiêu ngân sách để bảo tồn và duy trì. Ngược lại, công nghiệp văn hóa là một "profit center" (trung tâm lợi nhuận), có khả năng tự tạo doanh thu và đóng góp cho nền kinh tế. Thay vì chỉ dừng lại ở các biểu cảnh nghệ thuật đơn thuần, công nghiệp văn hóa đại diện cho năng lực tạo ra giá trị kinh tế thực sự thông qua sáng tạo và các tài sản trí tuệ (IP).
Lãnh đạo DatVietVAC nói mục tiêu của công nghiệp văn hóa không chỉ là bảo tồn mà còn là phát triển các doanh nghiệp, sản phẩm văn hóa có tầm vóc quốc tế, đạt giá trị hàng tỷ USD. Ngành này cần đóng góp trực tiếp vào GDP quốc gia và hướng đến việc xuất khẩu văn hóa ra thế giới.
Thực tế trong nhiều năm qua, concert tourism đã trở thành mũi nhọn và động lực tăng trưởng mới của nhiều quốc gia. Tại Đông Nam Á, Thái Lan và Singapore là hai thị trường nổi bật.
Theo nghiên cứu của Đại học RMIT Việt Nam cuối năm 2023 - thời điểm concert Blackpink góp phần giúp Hà Nội thu hút hơn 170.000 lượt khách và mang đến doanh thu khoảng 630 tỷ đồng, tổ chức các concert quy mô lớn sẽ thu hút đa dạng khán giả trong nước và quốc tế, giúp tăng doanh thu du lịch tất cả lĩnh vực. Sự kiện cũng kích thích kinh tế từ việc đặt phòng lưu trú tăng, sử dụng dịch vụ vận chuyển, chi tiêu ăn uống và bán lẻ. Điều này cũng phát sinh nhiều cơ hội việc làm và củng cố kinh tế địa phương.
"Âm nhạc là ngôn ngữ toàn cầu và mọi người đi du lịch để giải trí. Chính vì vậy, du lịch âm nhạc đang trở thành công cụ phổ biến nhằm đa dạng hóa sản phẩm du lịch các nước", nghiên cứu này nhận định.
Hiện, Ngân hàng Nhà nước áp dụng trần 4,75% với các khoản tiền gửi kỳ hạn dưới 6 tháng. Nhiều nhà băng cũng đã áp dụng mức trần cho khách hàng gửi kỳ hạn ngắn.
Tuy nhiên, lãi suất huy động thực tế trên thị trường hiện cao hơn đáng kể so với mức niêm yết, thông qua ưu đãi lãi suất khi khách hàng có mã giới thiệu của nhân viên.
Theo đó, một ngân hàng cổ phần có trụ sở tại Hà Nội đang triển khai loại sản phẩm chứng chỉ tiền gửi với lãi suất 6,7-7,1% một năm cho các kỳ hạn 1-3 tháng. Khách hàng có thể đăng ký trực tuyến trên ứng dụng, nhập mã giới thiệu của nhân viên. Số tiền tối thiểu từ 200.000 đồng và là bội số của 100.000 đồng.
"Điểm khác biệt của loại chứng chỉ tiền gửi so với tiết kiệm thông thường là không tự động tái tục khi đáo hạn, nhưng vẫn có thể rút gốc từng lần hoặc tất toán trước hạn", nhân viên nhà băng này cho biết.
Với các kỳ hạn từ 6 tháng trở lên, thị trường ghi nhận "làn sóng" nâng lãi suất, nhiều đơn vị sẵn sàng đưa mức lãi xấp xỉ 9% cho khoản tiền gửi chỉ từ vài trăm triệu đồng.
Mới nhất, Ngân hàng Đông Nam Á (SeABank) tung ưu đãi lãi suất lên tới 9% một năm cho khoản tiền gửi từ 800 triệu đồng, kỳ hạn 12 tháng. Với các khoản tiền từ 100 triệu đến dưới 800 triệu đồng, lãi suất khoảng 8,9% một năm.
Tại Ngân hàng Vikki (Vikki Bank), lãi suất kỳ hạn 6-12 tháng được nhân viên chào lãi suất 9-9,2% một năm, áp dụng cho khoản tiền gửi từ 200 triệu đồng. Khách hàng có thể chủ động giao dịch trực tuyến, chỉ cần nhập mã khách hàng giới thiệu.
Tại Ngân hàng Tiên Phong (TPBank), tiền gửi từ 100 triệu đồng được chào lãi suất 8,5% một năm cho kỳ hạn 6 tháng; 8,6% một năm với kỳ hạn 12 tháng. Với khoản tiền dưới 100 triệu đồng, mức lãi suất khoảng 7,8% một năm.
Ngân hàng Nam Á (Nam A Bank) áp dụng lãi suất lên tới 8,7% một năm, đồng thời triển khai chương trình lì xì lên đến 2 triệu đồng cho khách hàng gửi tiền. Trong khi đó, Ngân hàng Quốc dân (NCB) niêm yết lãi suất 8,8% một năm cho kỳ hạn 6 tháng, các kỳ hạn 12-13 tháng ở mức 8,85% một năm...
Động thái trên diễn ra trong bối cảnh mặt bằng lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức cao, phiên 30/3 lên tới 12% một năm. Đồng thời, theo chuyên gia, tỷ giá chịu sức ép khi đồng USD mạnh lên, khiến cơ quan điều hành phải cân nhắc giữa mục tiêu ổn định tỷ giá và hỗ trợ tăng trưởng, qua đó phần nào hạn chế dư địa nới lỏng tiền tệ (tức lãi suất thấp).
Ngân hàng Nhà nước ngày 30/3 nhắc nhở các nhà băng phải tập trung triển khai giải pháp ổn định mặt bằng lãi suất, tuân thủ quy định về niêm yết lãi suất tiền gửi và trần lãi suất. Đồng thời, ngân hàng tăng cường kiểm tra nội bộ, xử lý nghiêm các vi phạm liên quan đến lãi suất.
Giá dầu Brent kỳ hạn giao tháng 5 vừa bật tăng gần 5%, lên gần 106 USD mỗi thùng, dầu WTI tăng hơn 4%, vượt 104 USD mỗi thùng, khi Tổng thống Donald Trump có bài phát biểu về tình hình chiến sự Iran trước toàn nước Mỹ, sáng 2/4 (giờ Hà Nội).
Trong đó, ông dọa sẽ tiến hành thêm các cuộc không kích nhằm vào Iran, cảnh báo Mỹ sẽ "đưa Iran trở về thời kỳ đồ đá" trong vòng 2-3 tuần tới. "Chúng ta sẽ giáng đòn cực kỳ mạnh", ông nói, song nhấn mạnh các cuộc đàm phán vẫn diễn ra.
Trước đó, giá dầu Brent lao dốc mạnh kể từ 31/3, từ mức trên 119 USD mỗi thùng lần đầu tiên xuống dưới 100 USD trong ngày 1/4, khi Tổng thống Trump dự kiến quân đội Mỹ sẽ giảm dần các cuộc tấn công, làm dấy lên hy vọng hạ nhiệt.
Các thị trường khác sáng nay cũng đồng loạt phản ứng với thông điệp trong bài phát biểu vào giờ vàng của Tổng thống Trump. Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ giảm 0,67%, trong khi hợp đồng tương lai châu Âu giảm 0,1%. Trong phiên sáng 2/4 ở châu Á, Nikkei của Nhật Bản đảo chiều giảm 0,79%, MSCI giảm 0,75%.
USD trở lại là lựa chọn an toàn của các nhà đầu tư trong thời kỳ hỗn loạn. Đồng bạc xanh tăng giá so với hầu hết các loại tiền tệ khác sau bài phát biểu. Ngược lại, euro suy yếu 0,25% xuống còn 1,156 USD đổi 1 euro.
Theo Reuters, các nhà phân tích và đầu tư đang tập trung vào thời điểm và cách thức eo biển Hormuz mở cửa trở lại để giảm bớt tình trạng tắc nghẽn nguồn cung nhiên liệu đang ảnh hưởng nặng nề đến các nền kinh tế châu Á.
Trong bài phát biểu, ông Trump nhấn mạnh các quốc gia nhận dầu qua tuyến hàng hải này phải tự tìm cách kiểm soát eo biển Hormuz. "Họ phải trân trọng, giành lấy và bảo vệ tuyến đường đó. Họ có thể làm điều đó một cách dễ dàng", ông cho hay và khẳng định Mỹ sẽ hỗ trợ nỗ lực này.
Đáp lại, Iran phóng tên lửa nhằm vào Israel sau phát biểu của ông Trump.
George Efstathopoulos, quản lý danh mục tại Fidelity International, cho biết thị trường trước đó đã chuẩn bị cho "một kịch bản hai khả năng", gồm tiếp tục leo thang và kéo dài bất ổn.
"Rõ ràng hiện tại chúng ta đi theo kịch bản thứ hai", ông bình luận. Theo ông, bài phát biểu có thể khiến nhà đầu tư càng gia tăng tâm lý né tránh rủi ro để chờ đợi bất ổn lắng xuống. Giles Alston, chuyên gia phân tích rủi ro chính trị tại Oxford Analytica, cho rằng lưu thông qua Eo biển Hormuz khó nối lại sớm.
"Ngày càng rõ ràng rằng lập trường của Mỹ là Washington hầu như không can thiệp. Giờ đây, những người vận chuyển dầu qua eo biển phải tự giải quyết", ông chỉ ra.
