Theo báo Independent ngày 9-4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã gây chú ý khi sử dụng một phép so sánh với vợ mình, Đệ nhị phu nhân Usha Vance, để giải thích lập trường của chính quyền Tổng thống Donald Trump về yêu cầu phi hạt nhân hóa đối với Iran.
Phát biểu trước báo giới trên đường băng tại thủ đô Budapest, Hungary, khi được hỏi liệu Mỹ có chấp nhận kịch bản cho phép Iran làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự hay không, ông Vance đã khẳng định “Tổng thống Trump cũng nói rằng chúng tôi không muốn Iran làm giàu uranium để chế tạo vũ khí hạt nhân và chúng tôi muốn Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân”.
Trước đó, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, khẳng định đề xuất hòa bình 10 điểm của Tehran bao gồm “quyền làm giàu uranium của Iran”.
Ông Vance ví von: “Tôi đã tự nghĩ rằng bạn biết gì không? Vợ tôi có quyền nhảy dù, nhưng cô ấy không nhảy ra khỏi máy bay vì cô ấy và tôi có một thỏa thuận rằng cô ấy sẽ không làm điều đó, bởi tôi không muốn vợ mình nhảy ra khỏi máy bay”.
Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi không thực sự quan tâm đến việc họ tuyên bố họ có quyền làm gì. Chúng tôi quan tâm đến những gì họ thực sự làm”.
Sau hơn 5 tuần giao tranh, Mỹ vẫn giữ lập trường ngăn chặn hoàn toàn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran.
Ông Vance khẳng định Mỹ sẽ yêu cầu Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân và ngừng mọi hoạt động làm giàu uranium hướng tới chế tạo vũ khí.
Theo báo cáo mật của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) mà Hãng tin AP tiếp cận được, trước khi Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào mùa hè năm ngoái, Tehran đã mở rộng đáng kể kho dự trữ uranium giàu ở mức gần cấp độ vũ khí.
Một quan chức Nhà Trắng nói với tờ The New York Times rằng kế hoạch 10 điểm mà Iran công bố không khớp với khuôn khổ mà ông Trump đề ra.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết các cuộc thảo luận đang tiếp diễn và Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí. Tuy nhiên, bà tiết lộ Tổng thống Trump tin rằng kế hoạch hiện tại có thể dẫn đến hòa bình lâu dài tại Trung Đông.
Phó tổng thống JD Vance sẽ trực tiếp dẫn đầu phái đoàn của Mỹ. Các cuộc hội đàm hòa bình dự kiến sẽ bắt đầu vào ngày 11-4 tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
Theo Đài CNN, ngày 6-5, truyền thông Iran tuyên bố "Mỹ đã thất bại trong việc đạt được các mục tiêu của Dự án Tự do", sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo tạm dừng chiến dịch này.
Hãng thông tấn nhà nước Iran (INSA) nhấn mạnh ông Trump quyết định hủy bỏ chiến dịch "sau những lập trường cứng rắn và các cảnh báo từ phía Tehran".
Hãng tin Tasnim News Agency hoan nghênh động thái trên, mô tả sự việc bằng dòng tiêu đề ngắn gọn trên mạng xã hội X: "Ông Trump đã chùn bước".
Cùng ngày, ông Trump tuyên bố hoãn Dự án Tự do - chương trình sử dụng lực lượng quân sự Mỹ để hộ tống tàu thương mại qua eo biển Hormuz.
Nhà lãnh đạo Mỹ viết trên nền tảng Truth Social: "Dựa trên đề nghị của Pakistan và các quốc gia khác, những thành công quân sự to lớn mà chúng tôi đạt được trong chiến dịch chống lại Iran, cũng như thực tế là đã có tiến triển đáng kể hướng tới một thỏa thuận hoàn chỉnh và cuối cùng với các đại diện của Iran, chúng tôi đã nhất trí rằng: trong khi lệnh phong tỏa vẫn được duy trì đầy đủ và có hiệu lực, Dự án Tự do sẽ tạm dừng trong một thời gian ngắn để xem liệu thỏa thuận có thể được hoàn tất và ký kết hay không".
Chiến dịch được công bố từ ngày 4-5. Ngay sau đó, hai bên xảy ra các cuộc đụng độ và cáo buộc lẫn nhau, làm dấy lên nghi ngại về lệnh ngừng bắn vốn đã mong manh.
Đến ngày 5-5, chính quyền ông Trump khẳng định lệnh ngừng bắn vẫn còn hiệu lực, đồng thời dành cả ngày thúc đẩy chiến dịch hộ tống tàu qua eo biển Hormuz.
Ngoại trưởng Marco Rubio mô tả đây là bước đi đầu tiên hướng tới việc mở cửa trở lại hoàn toàn tuyến hàng hải huyết mạch này.
Tại buổi họp báo sáng cùng ngày, Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth nhấn mạnh nỗ lực này "tách biệt và khác biệt" với các hoạt động quân sự đang diễn ra trong khu vực.
"Dự án Tự do mang tính chất phòng vệ, có phạm vi giới hạn và chỉ mang tính tạm thời, với sứ mệnh duy nhất là bảo vệ hoạt động vận tải thương mại vô tội trước sự hung hăng của Iran", ông Hegseth khẳng định.
Bộ tư lệnh không quân Ukraine hôm 6/7 tuyên bố lực lượng phòng không đã đánh chặn 37 tên lửa hành trình cùng 326 máy bay không người lái (UAV) trong đòn tập kích của Nga, nhưng không hạ được mục tiêu nào trong 29 quả đạn siêu vượt âm Zircon, tên lửa đạn đạo Iskander-M và S-400 hoán cải để đánh đất.
Tình trạng tương tự cũng xảy ra trong cuộc tấn công của Nga nhằm vào Kiev ngày 2/7. Phòng không Ukraine chỉ chặn được 4 tên lửa Iskander-M/S-400, trong khi 4 quả đạn Zircon và 20 tên lửa đạn đạo đã đến mục tiêu.
Đại tá Yuri Ignat, thư ký báo chí Bộ tư lệnh không quân Ukraine, chỉ ra rằng lưới phòng không Ukraine đã đạt tỷ lệ đánh chặn gần 100% với tên lửa hành trình Nga, nhưng thừa nhận kết quả chiến đấu chống lại tên lửa đạn đạo tồi tệ hơn rất nhiều.
"Để chặn tên lửa đạn đạo, cần có vũ khí để bắn hạ chúng. Ukraine có đủ hệ thống Patriot, cái chúng ta cần là nguồn cung tên lửa không ngừng nghỉ", ông nói trên truyền hình quốc gia hôm 6/7.
Theo đại tá Ignat, Nga đang tận dụng tình trạng cạn kiệt đạn Patriot của Ukraine và sử dụng ngày càng nhiều tên lửa đạn đạo, vốn khó đánh chặn hơn nhiều so với tên lửa hành trình và UAV. Ông cũng nhấn mạnh rằng tình trạng khan hiếm tên lửa Patriot "không chỉ giới hạn ở Ukraine, mà là vấn đề toàn cầu".
Tổng thống Volodymyr Zelensky cùng ngày cũng khẳng định nguyên nhân khiến quân đội Ukraine không thể chặn tên lửa đạn đạo Nga là do thiếu nguồn cung tên lửa phòng không, đặc biệt là dòng Patriot.
"Điều quan trọng nhất là thế giới, đặc biệt là Mỹ và các đối tác châu Âu, đưa ra những quyết định mạnh mẽ tại hội nghị thượng đỉnh NATO để hỗ trợ phòng không Ukraine. Tên lửa Patriot còn nằm trong kho của các đồng minh sẽ chỉ càng khuyến khích Nga tiếp tục tập kích", ông cho hay.
Lãnh đạo Ukraine cũng khẳng định nước này có đủ năng lực để tự chế tạo tên lửa Patriot. "Nếu được Mỹ cấp phép, sản lượng của Ukraine sẽ đáp ứng đủ cho nhu cầu phòng thủ trong nước và giúp đỡ các đối tác đang cần", ông cho hay.
Bộ trưởng Quốc phòng Mykhailo Fedorov cho biết Ukraine đã và đang ký kết nhiều hợp đồng mua tên lửa Patriot, nhưng quá trình giao hàng chỉ có thể bắt đầu từ năm sau.
Tổng thống Zelensky tuần trước cũng phàn nàn rằng các đồng minh không thực hiện đúng cam kết cung cấp vũ khí cho Ukraine. "Chúng tôi cần gói phòng thủ thích hợp, cần tên lửa phòng không khi đang gây áp lực tối đa và đàm phán", ông nói.
Lãnh đạo Ukraine đề cập thương vụ mua 200 tên lửa từ Na Uy để trang bị cho tổ hợp NASAMS. "Không quả đạn nào trong số này được chuyển cho Ukraine. Giao hàng đúng hẹn có thể giúp bảo vệ mạng sống và hạ tầng. Điều Ukraine cần đơn giản là các đối tác làm theo đúng những gì đã hứa hẹn", ông cho hay.
Bộ trưởng Quốc phòng Đức Boris Pistorius tháng trước thông báo nước này sẽ cung cấp 200 triệu USD để mua tên lửa PAC-3 cho hệ thống Patriot theo chương trình Danh sách Yêu cầu Ưu tiên của Ukraine (PURL). Khoản tiền này có thể mua được khoảng 40-50 quả đạn PAC-3 MSE hiện đại nhất.
"Ukraine đang đối mặt với loạt khó khăn phía trước, khi gần như không thể chống trả các đợt tập kích bằng tên lửa đạn đạo. Vấn đề lớn nhất mà những hệ thống phòng không hiện đại phải đối mặt là đối phương luôn đủ sức chế tạo lượng khí tài tấn công áp đảo chúng, đặc biệt là về lâu dài", Sam Altman, cây viết của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, cho hay.
Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) - quốc gia từng được tờ Wall Street Journal đưa tin đã tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran hồi đầu tháng 4 - đã chuyển sang ủng hộ tiến trình hòa bình, cùng với Saudi Arabia, Qatar, Jordan, Bahrain, Pakistan, Thổ Nhĩ Kỳ và Ai Cập.
Quá trình xây dựng đồng thuận này đã phần nào hàn gắn sự bất đồng lâu năm về ảnh hưởng giữa UAE và Saudi Arabia, khi nhiều cuộc điện đàm cấp cao giữa hai bên đã diễn ra trong những tuần gần đây.
Ông Masood Khan - cựu Đại sứ Pakistan tại Mỹ - cho biết thành công của Pakistan trong vai trò trung gian đàm phán giữa Mỹ và Iran đã kéo thêm nhiều quốc gia khác tham gia tiến trình hòa bình, theo báo Guardian.
Theo ông, Thổ Nhĩ Kỳ, Ai Cập, Saudi Arabia và Qatar đã hoạt động theo các cách riêng của mình để hỗ trợ nỗ lực này.
Trong suốt cuộc xung đột Mỹ - Iran, Pakistan đã triển khai 8.000 quân, một phi đội máy bay chiến đấu và một hệ thống phòng không tới Saudi Arabia, trong khi binh sĩ và máy bay chiến đấu Ai Cập đã đóng quân tại UAE - nhà tài trợ tài chính lớn nhất của Cairo, theo Hãng tin Reuters.
Theo nhà nghiên cứu Andreas Krieg tại Đại học King’s College London (Anh), các quốc gia vùng Vịnh đã “bị sốc” trước việc Washington ưu tiên đứng về phía Israel trước các cuộc không kích của Iran, bất chấp việc vùng Vịnh đã đổ hàng nghìn tỉ USD đầu tư vào Mỹ.
“Chúng ta có lẽ đang chứng kiến những ngày cuối cùng của đế chế Mỹ ở Trung Đông. Khắp vùng Vịnh, người ta hoàn toàn vỡ mộng với ảnh hưởng của Mỹ và khả năng dẫn dắt của nước này”, ông Krieg bày tỏ quan điểm.
Vào ngày 25-5 (giờ Mỹ), Tổng thống Trump đã kêu gọi các quốc gia Trung Đông bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel như một phần của thỏa thuận hòa bình với Iran, đồng thời thúc giục Saudi Arabia và Qatar ký kết Hiệp định Abraham.
Tuy nhiên triển vọng này vẫn rất mờ nhạt. Giới phân tích nhận định khả năng các nước này đồng ý là rất thấp, nếu xét đến các điều kiện mà họ đã đặt ra trước đây về việc bình thường hóa quan hệ với Israel, cũng như hệ quả ngoại giao từ cuộc xung đột ở Dải Gaza, theo New York Times.
Saudi Arabia vẫn giữ lập trường dựa trên Sáng kiến Hòa bình Ả Rập năm 2002. Theo đó việc bình thường hóa quan hệ với Israel chỉ có thể xảy ra sau khi có một giải pháp toàn diện dựa trên mô hình hai nhà nước đối với cuộc xung đột ở Gaza.
Một quan chức Mỹ nói với Axios rằng sau yêu cầu tham gia Hiệp định Abraham của ông Trump, các nhà lãnh đạo Trung Đông, đặc biệt là giới chức Saudi Arabia, Qatar và Pakistan đã khá bất ngờ, khiến cuộc trò chuyện rơi vào im lặng.
