Tầm nhìn chuyển đổi số từ hệ sinh thái dữ liệu và khoa học
Vừa qua, Philip Morris International (PMI) là 1 tronghơn 120 đại diện đến từ 52 tập đoàn hàng đầu Hoa Kỳ thuộc Hội đồng Kinh doanh Hoa Kỳ-ASEAN (USABC) đã thăm và làm việc tại Việt Nam. Trong bối cảnh Việt Nam đang nỗ lực hiện thực hóa các cam kết về chuyển đổi xanh và chuyển đổi số, những đề xuất mang tính chiến lược từ các tập đoàn đa quốc gia như PMI không chỉ mở ra cơ hội về dòng vốn mà còn gợi mở những bài toán quan trọng về khung pháp lý và tiếp cận công nghệ.
Bên lề chuyến thăm của đoàn, đại diện cấp cao của PMI đã có một buổi gặp mặt báo chí. Tại đây, ông Ankur Modi, Phó Tổng Giám đốc phụ trách khu vực Nam Á & Đông Dương và ông Bryan Ty, Tổng Giám đốc Philip Morris Việt Nam, đã chia sẻ một tầm nhìn về vai trò của tập đoàn này trong tương lai số của Việt Nam.
Khi nhắc đến chuyển đổi số, người ta thường nghĩ đến các giải pháp phần mềm hay hạ tầng viễn thông. Tuy nhiên, theo ông Ankur Modi, đóng góp của PMI trong hành trình này mang một sắc thái đặc thù hơn. Thay vì cung cấp các phần mềm thuần túy, PMI mang tới Việt Nam một hệ sinh thái khoa học và dữ liệu hoàn chỉnh xoay quanh hành vi người dùng và sức khỏe cộng đồng. Đây là một mảng ghép quan trọng trong bức tranh tổng thể về kinh tế số mà Việt Nam đang xây dựng.
Phân tích sâu hơn về vấn đề này, đại diện PMI cho rằng con số hơn 15 triệu người hút thuốc tại Việt Nam hiện nay không chỉ là một thách thức y tế mà còn là một kho dữ liệu rất lớn cần được đưa vào xử lý. Nếu toàn bộ số lượng người dùng này chuyển đổi sang các giải pháp thay thế ít tác hại hơn bằng thuốc lá không khói, lượng dữ liệu phát sinh từ hành vi tiêu dùng, dữ liệu khoa học và dữ liệu hành trình chuyển đổi sẽ trở thành giá trị gia tăng rất lớn cho hệ thống quản trị số.
“Đó chính là đóng góp mà chúng tôi nhìn thấy trong bức tranh chuyển đổi số. Đây là việc thiết lập một mô hình kinh doanh hoàn toàn mới, khác biệt hoàn toàn với mô hình thuốc lá truyền thống dựa trên việc thu thập và phân tích dữ liệu một cách bài bản,” ông Ankur Modi khẳng định.
Sự hiện diện của PMI còn đi kèm với kỳ vọng đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu trong lĩnh vực không khói. Hiện nay, Việt Nam vốn đã giữ một vai trò quan trọng trong chuỗi giá trị ngành thuốc lá, nhưng để bứt phá, cần những hệ sinh thái hỗ trợ và nguồn nhân lực trình độ cao. PMI dự kiến không chỉ dừng lại ở sản xuất mà còn thiết lập hệ thống bán lẻ chuyên biệt với các điểm tương tác trực tiếp, nơi người dùng được hướng dẫn một cách khoa học dựa trên các nền tảng công nghệ. Một hệ sinh thái hoàn chỉnh bao gồm thiết bị công nghệ cao, sản phẩm tiêu dùng, phụ kiện và các phần mềm tương tác sẽ tạo ra một vòng tuần hoàn giá trị mới, đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.
Bài toán nhân sinh và nỗ lực tháo gỡ rào cản chính sách
Cũng theo lãnh đạo của PMI, con số hơn 15 triệu người hút thuốc trưởng thành chưa thể cai không còn là câu chuyện của riêng một doanh nghiệp, mà là một vấn đề nhân sinh chạm đến hầu hết các gia đình Việt Nam.
Với định hướng chuyển đổi sang mô hình không khói, PMI cam kết gắn bó cùng Việt Nam để thúc đẩy các giải pháp ít gây hại hơn cho cuộc sống của người hút thuốc.
Để hiện thực hóa tầm nhìn này, PMI đã đưa ra ba đề xuất trọng tâm nhằm tháo gỡ các nút thắt hiện tại. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là giải quyết vấn đề thông tin sai lệch, như sự nhầm lẫn giữa thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử, hay những lo ngại về việc tiếp cận giới trẻ hoặc pha trộn chất cấm.
Ông Ankur Modi khẳng định các sản phẩm thuốc lá nung nóng của PMI đã được kiểm soát nghiêm ngặt bằng khoa học và không liên quan đến những vấn đề nêu trên. PMI đề xuất được tổ chức các chuyến quan sát thực tế tại các thị trường phát triển, như Nhật Bản, Hoa Kỳ hay châu Âu. Tại đó, các cơ quan quản lý có thể kiểm chứng các cách thức mà Chính phủ các nước tiên tiến kiểm soát sản phẩm, cách người dùng tương tác và những nghiên cứu khoa học độc lập. Đồng thời, PMI cũng bày tỏ mong muốn một không gian đối thoại công khai và minh bạch với các cơ quan quản lý liên quan như Bộ Y tế, Bộ Khoa học và Công nghệ và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), truyền thông về dữ liệu khoa học.
Theo Ankur Modi, sự minh bạch này sẽ giúp Việt Nam hiểu và có định hướng tốt hơn trong điều hướng người hút thuốc lá, tiến tới xây dựng môi trường không khói thuốc lá.
Trong buổi làm việc giữa Bộ Y tế Việt Nam với đoàn doanh nghiệp USABC ngày 14/4, đại diện các doanh nghiệp cũng nêu ý kiến về các vấn đề liên quan đến các định hướng chính sách y tế; Các văn bản quy phạm pháp luật mới về an toàn thực phẩm; Cơ chế mua sắm, đấu thầu, xuất-nhập khẩu, sản xuất thuốc và thiết bị y tế; Cải thiện chất lượng khám chữa bệnh, cung cấp thuốc và thiết bị y tế; Chi trả bảo hiểm y tế; và mong muốn hợp tác với Bộ Y tế trong chống lại các sản phẩm thuốc lá lậu, quản lý các sản phẩm không khói thuốc và chương trình kiểm soát thuốc lá quốc gia…
Theo đại diện của PMI, sự tương thích giữa chiến lược chuyển đổi số của Việt Nam và danh mục đầu tư của các tập đoàn (như PMI) là có cơ sở, nhưng để điểm chạm này trở thành hiện thực, cần một bước đi quyết đoán hơn từ các nhà hoạch định chính sách. Với việc các sản phẩm không khói thuốc của PMI đã có mặt tại 106 quốc gia và chiếm hơn 40% doanh thu tập đoàn, PMI cam kết cung cấp những thông tin chuẩn xác và khoa học, sẵn sàng cùng Việt Nam theo sát cuộc đua công nghệ toàn cầu.
Trong buổi gặp gỡ và làm việc với Thủ tướng Lê Minh Hưng ngày 16/4, đại diện PMI cho biết doanh nghiệp đã đầu tư mạnh mẽ vào khoa học, với hơn 16 tỷ USD dành cho hoạt động nghiên cứu và phát triển các sản phẩm không khói thuốc. Trên cơ sở đó, PMI bày tỏ mong muốn Chính phủ Việt Nam xem xét cho phép sản xuất, kinh doanh và xuất khẩu các sản phẩm thuốc lá giảm tác hại đã được kiểm chứng khoa học.
Về phía cơ quan quản lý Việt Nam, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan đã khẳng định Bộ luôn sẵn sàng lắng nghe các ý kiến đóng góp trong quá trình hoàn thiện chính sách pháp luật. Bộ trưởng đánh giá cao các cam kết dài hạn của doanh nghiệp Hoa Kỳ không chỉ với vai trò nhà đầu tư mà còn là đối tác phát triển. Tuy nhiên, bà cũng nhấn mạnh nguyên tắc kiên định là mọi chính sách phải bảo đảm phù hợp với thực tiễn và ưu tiên hàng đầu là bảo vệ sức khỏe nhân dân.
Tại buổi hòa giải của Luật sư Trần Thị Ngọc Nữ (TP HCM) một nữ thân chủ cho biết nộp đơn ly hôn vì chồng có thói quen quên đậy nắp bồn cầu sau khi đi vệ sinh. Dù được nhắc nhở nhiều lần, anh vẫn không thay đổi khiến những mâu thuẫn lặp lại hàng ngày.
Trong một trường hợp khác, một người vợ trách móc chồng chỉ vì thấy đồng nghiệp đều được tặng hoa dịp lễ, còn mình thì không. Thất vọng tích tụ khiến cô nhìn đâu cũng thấy lỗi của anh, dẫn đến cáu gắt, cãi vã và chọn ly hôn
"Hơn 20 năm làm tư vấn và hòa giải hôn nhân gia đình, tôi gặp những ca thế này ngày càng nhiều", luật sư nói.
Thống kê của Viện Nghiên cứu Gia đình và Giới ghi nhận "mâu thuẫn lối sống" là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến khủng hoảng hôn nhân, chiếm 27,7%, cao hơn tỷ lệ do ngoại tình hay tài chính (khoảng 13%).
Anh Trần Minh Phúc, 36 tuổi, ở Hà Nội từng ra tòa ly hôn vì mâu thuẫn bắt nguồn từ việc vợ hay quên gạt gác chân xe máy. Một lần ngã xe do va vào gác chân chưa gạt, cộng thêm áp lực công việc, anh Phúc lớn tiếng và tát vợ. Sự việc trở thành giọt nước tràn ly khiến người vợ đệ đơn.
Chị Mỹ Hạnh (34 tuổi, Hà Nội) bức bối nhiều năm vì thói quen để gỉ mũi ở bồn rửa mặt của chồng. Chị cho biết cảm giác khó chịu mỗi sáng thường kéo dài cả ngày, dẫn đến cáu gắt. "Chuyện tưởng vụn vặt nhưng tôi không chấp nhận được", chị nói.
Thạc sĩ Tâm lý Bùi Thị Hải Yến, nhà sáng lập Hệ thống Tâm lý và Phát triển Con người NHC Việt Nam cho biết trong năm 2025, khoảng 50% các cặp vợ chồng tìm đến đơn vị của bà vì xung đột trong sinh hoạt. Chuyên gia cho rằng áp lực cuộc sống khiến con người dễ "đổ rác cảm xúc" lên người gần gũi nhất.
Tâm lý học ghi nhận hiện tượng "tích tụ cảm xúc" (trigger stacking). Theo đó, các mâu thuẫn nhỏ không gây xung đột ngay mà giống như việc xếp chồng từng viên gạch. Khi sự dồn nén đạt đến giới hạn, chỉ một hành động nhỏ như quên đậy nắp bồn cầu cũng làm sập hệ thống kiểm soát cảm xúc.
Bên cạnh đó, các chuyên gia tâm lý cũng chỉ ra yếu tố kiệt sức (burnout) thời hiện đại đang làm tình trạng này trầm trọng hơn. Áp lực kinh tế và nhịp sống đô thị khiến nhiều người cạn kiệt năng lượng ngoài xã hội. Khi trở về nhà, ngưỡng chịu đựng hẹp lại làm họ mất đi khả năng bao dung với những thiếu sót của bạn đời.
Ông Hoàng Anh Tú, quản trị viên một diễn đàn hôn nhân gia đình, kể về trường hợp một phụ nữ ly hôn vì bát phở có hành. Người chồng không ăn hành nhưng vợ quên dặn chủ quán. Nhìn bát phở, người chồng nói: "Sống với nhau 5 năm mà không nhớ nổi thói quen của chồng thì cô để tâm vào cái gì?". Cả hai sau đó tranh cãi, lôi các lỗi lầm cũ ra trách cứ và quyết định chia tay.
"Khi vợ chồng cãi nhau vì chiếc tất vứt sai chỗ, đó không còn là câu chuyện của chiếc tất, mà là cảm giác không được lắng nghe, không được tôn trọng", ông Tú nói. Những chi tiết nhỏ lúc này trở thành bằng chứng cho việc đối phương thiếu quan tâm.
Bà Hải Yến cho biết các hành vi vụn vặt này bắt nguồn từ thói quen, nhưng việc thay đổi thường khó do não bộ có xu hướng duy trì sự quen thuộc. Khi bị yêu cầu thay đổi, con người dễ phản ứng, dẫn đến xung đột. "Vợ chồng là tấm gương phản chiếu của nhau. Khi thấy đối phương đầy lỗi lầm, hãy soi lại bản thân trước khi yêu cầu thay đổi", bà nói.
Để hóa giải mâu thuẫn, bà Yến gợi ý các cặp đôi áp dụng quy tắc "4B": Bạn (thấu hiểu đối phương), Bàn (thảo luận dựa trên sự tôn trọng), Ban (sửa mình trước) và Bán (truyền tải mong muốn khéo léo). Sai lầm phổ biến của nhiều cặp đôi là làm ngược quy trình, đưa ra yêu cầu trước khi thấu hiểu.
Ông Hoàng Anh Tú chỉ ra một nghịch lý phổ biến là chúng ta thường nhẹ nhàng, lịch sự với người ngoài, nhưng lại khắt khe, xét nét với chính bạn đời. Ông gợi ý thay vì soi xét những lỗi nhỏ, mỗi người nên học cách đối xử vợ (chồng) bằng sự ân cần và bao dung như với một "vị khách VIP". "Khi bớt chú ý đến những tiểu tiết vụn vặt, không khí gia đình trở nên nhẹ nhàng và dễ chịu hơn", ông Tú nói.
Sau quá trình tư vấn, vợ chồng anh Phúc nhận ra vấn đề thực sự của cả hai. Người vợ cam kết thay đổi thói quen, còn anh Phúc cho biết sẽ chú ý gạt gác chân giúp vợ nếu cô quên.
Đó là chia sẻ của ông Nguyễn Nho Huy, Phó vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo, tại hội thảo "Phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam: Kiến tạo nguồn lực cho kỷ nguyên mới", do báo Nhân Dân phối hợp cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức ngày 12-5 ở Hà Nội.
Hội thảo được tổ chức nhằm triển khai hiệu quả tinh thần và các nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển giáo dục, đào tạo và đột phá trong công tác bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe Nhân dân trong giai đoạn mới.
Trước đó, Nghị quyết số 72 của Bộ Chính trị năm 2025 về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân cũng đề ra tầm nhìn đến năm 2045, tầm vóc, thể lực, chiều cao trung bình của thanh niên tương đương các quốc gia có cùng mức phát triển.
Theo các chuyên gia, chiều cao của người Việt Nam có nhiều thay đổi trong những năm vừa qua, nhưng mức tăng còn chậm và vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới.
Trên bảng xếp hạng thế giới, Việt Nam đứng thứ 153/201 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nam giới Việt Nam thấp hơn mức trung bình toàn cầu (1,71m) khoảng 3cm, và kém xa so với những quốc gia có chiều cao vượt trội.
Ở khu vực Đông Nam Á, Việt Nam mới xếp hạng thứ 4 về chiều cao, sau Singapore, Malaysia và Thái Lan.
Trong khi đó ông Huy cho biết những nỗ lực để cải thiện chiều cao cho học sinh Việt Nam trong nhà trường dù có nhiều nỗ lực nhưng còn hạn chế. Điều kiện giáo dục thể chất, thể thao trong các trường hiện nay còn thiếu.
Việc tổ chức bữa ăn bán trú trong nhà trường đã đạt 97% ở trường mầm non, ở trường phổ thông khoảng 55%.
Việc này được kỳ vọng mang lại hiệu quả tích cực trong nâng cao sức khỏe, thể chất cho trẻ em Việt Nam, nhưng thực tế triển khai còn hạn chế.
Trong điều kiện như vậy, liệu những mục tiêu về chiều cao của thanh niên Việt Nam đến năm 2045 có thực hiện được?
Ông Huy cho hay sắp tới việc tổ chức bữa ăn bán trú cho học sinh sẽ có quy định trách nhiệm của chính quyền cấp xã, y tế địa phương, vai trò trách nhiệm của cha mẹ học sinh, để thực hiện tốt mục tiêu dinh dưỡng học đường.
Cùng với nhiều chương trình hành động khác, Phó vụ trưởng Vụ Học sinh Sinh viên - Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định mục tiêu về chiều cao của thanh niên Việt Nam nói trên hoàn toàn có thể thực hiện được, nhưng cần thiết phải có sự đầu tư kinh phí từ Trung ương, các địa phương, sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp.
Tại hội thảo, nhiều tham luận từ các chuyên gia, nhà quản lý trong lĩnh vực y tế, dinh dưỡng, thể thao… cùng chia sẻ những giải pháp để phát triển toàn diện thế hệ trẻ Việt Nam, mà trước tiên là ở thể lực, tầm vóc.
Các chuyên gia dẫn trường hợp cải thiện chiều cao và sức khỏe rất thành công của nước Nhật, đã chỉ ra một trong những nguyên nhân thành công của họ là ở chế độ dinh dưỡng cân bằng. Nước Nhật có Luật Dinh dưỡng và dinh dưỡng học đường từ năm 1947. Họ đào tạo được lực lượng cán bộ làm về dinh dưỡng đưa về từng trường học, trạm y tế.
PGS.TS Trần Thanh Dương - Viện trưởng Viện Dinh dưỡng quốc gia - dẫn ra 10 lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030 cho người Việt Nam như một giải pháp hữu hiệu để cải thiện sức khỏe và tầm vóc cho người Việt. Danh mục 10 lời khuyên này đã được Bộ Y tế ban hành năm 2024.
Ông Trương Minh Sang, Huấn luyện viên trưởng đội tuyển thể dục dụng cụ quốc gia, góp giải pháp về giáo dục thể chất trong nhà trường.
Theo ông, cần sớm đưa các bài tập thể dục dụng cụ cơ bản vào trường mầm non, tiểu học nhằm giúp trẻ phát triển kỹ năng vận động, phòng tránh chấn thương học đường và hình thành thói quen rèn luyện thể chất từ sớm.
Các ý kiến tại hội thảo thống nhất cho rằng đầu tư cho dinh dưỡng, sức khỏe và thể chất học đường hôm nay chính là đầu tư cho chất lượng nguồn nhân lực và sức cạnh tranh của quốc gia trong tương lai.
Những ý tưởng, đề xuất được đánh giá không chỉ phản ánh tư duy đổi mới mà còn cho thấy tiếng nói, vai trò của thiếu nhi thành phố ngày càng rõ nét, góp phần nhiều hơn vào việc chung sức cùng thành phố phát triển.
Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, việc tận dụng công nghệ để nâng cao chất lượng học tập và xây dựng năng lực công dân số rất được học sinh quan tâm. Từ thực tiễn tiếp cận công nghệ trong học tập và đời sống, các bạn nhỏ đưa ra nhiều đề xuất sao cho phát huy hiệu quả các nền tảng số, góp phần xây dựng môi trường học tập hiện đại, an toàn và toàn diện.
Các bạn cho rằng việc tích hợp công nghệ vào giảng dạy các môn khoa học, lịch sử và địa lý là hướng đi cần thiết. Điều này giúp nâng cao trải nghiệm học tập, thay vì chỉ học qua sách vở. Học sinh có thể quan sát mô hình 3D hoặc tiếp cận các sự kiện lịch sử một cách trực quan, sinh động hơn. Các bạn kiến nghị nên làm thí điểm trước khi nhân rộng.
Cạnh đó, học sinh đề xuất xây dựng ứng dụng học tập kết nối, tích hợp nội dung về kiến thức, kỹ năng và đạo đức. Đồng thời tạo cầu nối giữa học sinh giỏi cùng các khu vực còn gặp khó khăn. Bạn Nguyễn Hoàng Phương Trinh (Trường THCS Lê Văn Hưu, xã Nhà Bè) nói về mô hình lớp học không biên giới với các "trạm học tập thông minh".
Ở đó, học sinh giỏi trường chuyên có thể hướng dẫn học tập trực tuyến cho các bạn vùng sâu vùng xa qua nền tảng video call.
"Có thể sử dụng chatbot AI để tự động hóa việc tóm tắt bài giảng và tạo bài tập cá nhân hóa cho từng bạn dựa trên học lực, giúp việc tự học trở nên dễ dàng hơn", Phương Trinh nêu ý kiến.
TP thông minh qua góc nhìn trẻ em không chỉ đơn thuần là ứng dụng công nghệ trong quản lý và vận hành mà còn xây dựng môi trường sống hiện đại, bền vững. Trên cơ sở đó, các học sinh đề xuất ba trụ cột chính gồm: giao thông - hạ tầng và dịch vụ công; năng lượng xanh; giáo dục đa dạng trải nghiệm. Từ đó góp phần hoàn thiện diện mạo đô thị tại thành phố.
Bạn Tô Nhã Kỳ (Trường THCS Láng Dài, xã Đất Đỏ) đề xuất xây dựng hệ thống bản đồ không gian mát của thành phố sử dụng dữ liệu nhiệt độ, cây xanh, mặt nước. Nhờ đó người dân và du khách chủ động lựa chọn lộ trình, cũng giúp thành phố có cơ sở khoa học quy hoạch tạo không gian xanh.
Các bạn nhỏ đề xuất triển khai hệ thống giao thông thông minh với camera giám sát và tín hiệu điều khiển linh hoạt, đặc biệt tại khu vực trường học nhằm giảm ùn tắc. Về năng lượng cần áp dụng hệ thống quản lý điện thông minh dựa trên trí tuệ nhân tạo nhằm điều tiết nhu cầu sử dụng. Cùng với đó là việc lắp đặt các cảm biến để phát hiện sớm sự cố điện, nước.
Phó bí thư Thành Đoàn - Chủ tịch Hội đồng Đội TP.HCM Trịnh Thị Hiền Trân - cho rằng các hiến kế tại kỳ họp chứng minh đại biểu trẻ em nghiên cứu tài liệu và tìm hiểu, quan sát cũng như lắng nghe ý kiến bạn bè tại trường, lớp khá toàn diện.
"Việc tham quan thực tế tại các cơ quan, đơn vị quản lý đô thị cũng giúp đại biểu có cái nhìn trực quan hơn về hoạt động điều hành của thành phố, từ đó có nhiều đề xuất sát thực tiễn", chị Trân đánh giá.
