Phó Tổng thống J.D. Vance – Trưởng đoàn đàm phán Mỹ – đã đến Thụy Sĩ để hội đàm với các quan chức Iran về việc thực hiện thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Washington và Tehran.
Đầu tuần này, Mỹ và Iran đã nhất trí gia hạn lệnh ngừng bắn 60 ngày cho các cuộc đàm phán, nhưng Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 20/6 tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Israel ở Li Băng, mặc dù quân đội Mỹ cho biết các tàu thương mại vẫn hoạt động.
Các cuộc đàm phán, với sự hiện diện của các nhà trung gian hòa giải, dự kiến sẽ bắt đầu tại khu nghỉ dưỡng trên núi Bürgenstock của Thụy Sĩ “trong suốt buổi sáng”, Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ cho biết trong một tuyên bố hôm 21/6.
“Tôi hy vọng sẽ đạt được tiến triển về vấn đề hạt nhân, ngừng bắn ở Li Băng” với “vài ngày đàm phán” có thể diễn ra, Phó Tổng thống Vance nói với các phóng viên tại căn cứ liên hợp Andrews ở Maryland trước khi khởi hành đến Thụy Sĩ.
Theo thông tin từ truyền thông nhà nước và Bộ Ngoại giao Thụy Sĩ, một phái đoàn Iran đã đến Thụy Sĩ vào tối 20/7. Đài truyền hình chính thức của Iran đưa tin phái đoàn này bao gồm Chủ tịch Quốc hội Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Trưởng đoàn đàm phán của Iran là ông Ghalibaf.
Pakistan, quốc gia trung gian hòa giải, cho biết Thủ tướng Shehbaz Sharif và Tổng tư lệnh quân đội Asim Munir cũng đã đến Thụy Sĩ để tham gia các cuộc đàm phán.
Theo các nguồn tin của Al Jazeera, tại vòng đàm phán đầu tiên này, các bên sẽ cố gắng thu hẹp khoảng cách về các vấn đề đang bị chia rẽ gay gắt.
“Và đó là lý do tại sao các bạn thấy quan chức tham gia vòng đàm phán lần này ở mức cao nhất”, theo Al Jazeera. Theo nguồn tin này, trong khi Mỹ ngay lập tức muốn đề cập đến vấn đề hạt nhân thì Iran muốn chấm dứt giao tranh ở Li Băng.
Việc ngừng giao tranh ở Li Băng là một trong những điều kiện được nhất trí trong thỏa thuận tạm thời tuần này nhằm gia hạn lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran thêm 60 ngày và bắt đầu đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran và các vấn đề khác.
Nhưng thỏa thuận này đang gặp căng thẳng, khi Israel tiếp tục các cuộc tấn công ở Li Băng khiến IRGC tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Những diễn biến này có thể làm phức tạp các cuộc đàm phán nhằm thúc đẩy thỏa thuận tạm thời do Pakistan làm trung gian và được Tổng thống Donald Trump và người đồng cấp Masoud Pezeshkian ký kết nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài gần 4 tháng.
Oleg Fedoryshyn, giám đốc phụ trách mảng nghiên cứu và phát triển của DevDroid, hôm 11/5 nói rằng ông từng cảm thấy ngạc nhiên khi nhận được thông tin binh sĩ Nga đầu hàng trước một trong các thiết bị không người lái (drone) mặt đất do hãng phát triển. "Đương nhiên là tôi đã cảm thấy một chút bất ngờ", ông nói.
DevDroid là công ty Ukraine chuyên sản xuất drone mặt đất và bệ gắn vũ khí.
Fedoryshyn cho rằng drone mặt đất phù hợp vai trò bắt giữ tù binh, thay vì điều động quân nhân thực hiện nhiệm vụ này. Ukraine từng nhiều lần cáo buộc binh sĩ Nga giả vờ đầu hàng và tấn công, kích nổ lựu đạn khi đối phương đến gần. "Nếu binh sĩ Nga làm điều đó trước drone mặt đất, kịch bản xấu nhất là họ chỉ phá hủy được một ít kim loại"", Fedoryshyn cho hay.
Giới chức Ukraine từng đăng nhiều video cảnh được cho là quân nhân Nga đầu hàng trước drone mặt đất. Video do DevDroid chia sẻ hồi tháng 1 cho thấy ba người giơ tay và bước ra ngoài, rồi nằm úp xuống trước drone Droid TW-7.62 do hãng sản xuất. DevDroid khi đó tuyên bố đây là "hình ảnh của chiến tranh hiện đại".
Fedoryshyn tiết lộ đó không phải lần duy nhất binh sĩ Nga đầu hàng trước drone của hãng. Quân đội Ukraine không chia sẻ toàn bộ thông tin về hoạt động tác chiến cho nhà sản xuất, nhưng Fedoryshyn tin rằng có khả năng vẫn có binh sĩ Ukraine ở gần hiện trường.
Drone mặt đất ngày càng được Ukraine sử dụng rộng rãi. Tổng thống Volodymyr Zelensky hồi tháng 4 tuyên bố Ukraine đã lần đầu tiên chiếm được vị trí đối phương chỉ bằng thiết bị không người lái, gồm phương tiện mặt đất và trên không.
"Đối phương đã đầu hàng. Chiến dịch được tiến hành mà không có bộ binh hay gây ra thương vong cho lực lượng Ukraine", ông khẳng định.
Tuy xuất hiện muộn hơn so với drone trên không, drone mặt đất được cho là đang đóng vai trò lớn trên chiến trường. Thiết bị này hiện được dùng để sơ tán thương binh, vận chuyển trang thiết bị và vũ khí, tấn công hoặc kích nổ bên trong vị trí đối phương, cũng như rải và gỡ mìn.
Tổng thống Zelensky tháng trước đặt mục tiêu sản xuất ít nhất 50.000 drone mặt đất trong năm nay. Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov cũng nêu mục tiêu để "các hệ thống robot" đảm nhận 100% nhiệm vụ hậu cần ở tiền tuyến.
Hãng thông tấn Tasnim hôm nay dẫn lời chuẩn tướng Alireza Elhami, chỉ huy Bộ tư lệnh Liên hợp Phòng không Quốc gia Iran, cho biết binh sĩ nước này đang phục kích chiến đấu cơ và máy bay không người lái (UAV) của đối phương bằng "các phương pháp và khí tài nội địa hiện đại", vốn được thiết kế để săn lùng chiến đấu cơ thế hệ 5 và những hệ thống không người lái tiên tiến.
Tướng Iran khẳng định Tehran bắn hạ được các máy bay hiện đại của Mỹ nhờ triển khai chiến thuật hợp lý, kết hợp với "các thiết bị hiện đại và đổi mới hệ thống phòng thủ". "Điều này khiến đối phương bối rối và hoang mang", ông nói nhưng không nêu cụ thể những thay đổi được áp dụng.
Tướng Elhami khẳng định lực lượng Iran đã phá hủy một số tiêm kích hiện đại, hàng chục tên lửa hành trình và hơn 160 UAV, trong đó có dòng Hermes hiện đại nhất của Israel và phi cơ tự sát LUCAS do Mỹ sản xuất.
Truyền thông Mỹ hôm 3/4 dẫn lời các quan chức giấu tên xác nhận một tiêm kích đa năng F-15E của nước này đã bị bắn hạ và rơi xuống Iran. Tổ lái hai người phóng ghế thoát hiểm, trong đó một người đã được giải cứu, chưa rõ tung tích của phi công còn lại. Đây là máy bay có người lái đầu tiên của Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
Iran sau đó bắn rơi một cường kích A-10 Mỹ đang yểm trợ chiến dịch tìm kiếm tổ bay F-15E. Phi công chiếc A-10 đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran trước khi phóng ghế thoát hiểm và được cứu hộ thành công.
Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, đến nay chưa lên tiếng về các sự việc trên.
Quân đội Mỹ dường như đã mất hơn 20 máy bay các loại trong chiến sự, trong đó có máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry và tiêm kích tàng hình F-35A, phần lớn do trúng hỏa lực Iran khi đậu tại sân bay.
Tạp chí Air & Space Forces của Mỹ hôm 22/3 dẫn các nguồn thạo tin cho biết chiếc F-35A đã bị hỏng nặng sau khi trúng tên lửa trên bầu trời Iran và khó lòng trở lại hoạt động trong tương lai gần, phi công cũng bị thương do trúng mảnh văng.
Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, cho rằng năng lực quân sự Iran đã suy yếu sau hơn một tháng bị Mỹ - Israel tập kích liên tục. Mỹ được đánh giá là đang chiếm ưu thế trên không tại Iran, song điều này không đồng nghĩa họ miễn nhiễm với mọi mối đe dọa.
"Hệ thống phòng không bị suy giảm không có nghĩa là đã bị phá hủy hoàn toàn. Chúng ta không nên ngạc nhiên khi họ vẫn tiếp tục chiến đấu", Taleblu cho hay.
Chuyên gia này cho biết máy bay Mỹ hiện bay thấp hơn bình thường nên dễ bị tổn thương trước tên lửa Iran. Ông cho rằng nhiều khả năng phi cơ F-15E đã bị hạ bởi tên lửa phòng không vác vai, vũ khí có tầm bắn ngắn song rất khó bị phát hiện và đối phó.
Theo kênh NBC News, trong bài đăng trên nền tảng mạng xã hội Truth Social hôm 5-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo ông sẽ tổ chức họp báo tại Nhà Trắng cùng các thành viên quân đội Mỹ vào lúc 13h ngày 6-4 giờ Mỹ (0h ngày 7-4 giờ Việt Nam).
Trong bài đăng, ông đề cập đến chiến dịch giải cứu phi công Mỹ sau khi tiêm kích F-15 bị bắn rơi trong lãnh thổ Iran.
Xung đột Mỹ - Israel với Iran vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt kể từ khi bùng phát vào hôm 28-2.
Theo Hãng tin AP, các nhà trung gian Ai Cập, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đã gửi cho Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff một đề xuất kêu gọi ngừng bắn 45 ngày và mở lại eo biển Hormuz.
Một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump vẫn chưa ký duyệt đề xuất này. Trong khi Iran đã bác bỏ đề xuất ngừng bắn, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn.
Iran cũng đưa ra 10 điều khoản, bao gồm chấm dứt các xung đột trong khu vực, thiết lập quy trình bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, dỡ bỏ trừng phạt và tái thiết.
Phát biểu với phóng viên bên lề sự kiện Easter Egg Roll ngày 6-4, ông Trump khẳng định 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (sáng 8-4 giờ Việt Nam) là "hạn chót" để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Ông cũng cho biết Iran đã đưa ra một đề xuất quan trọng. Theo ông, đây là một "bước tiến quan trọng" nhưng "vẫn chưa đủ tốt".
