Đội ngũ an ninh quốc gia của Tổng thống Donald Trump hai tuần qua họp gần như mỗi ngày để thảo luận về một thỏa thuận tiềm năng nhằm chấm dứt cuộc chiến với Iran. Trong hầu hết các cuộc họp, nỗi lo âu bao trùm luôn là nguy cơ về việc Tehran sẽ không thực hiện đúng những cam kết đã thống nhất, theo các quan chức chính quyền trực tiếp tham gia đàm phán.
Giám đốc Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) John Ratcliffe và Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth là những người bi quan nhất khi đứng trước câu hỏi liệu phía Iran có thực hiện đúng cam kết nhượng bộ đối với chương trình hạt nhân hay không, ngay cả khi họ đồng ý đàm phán về vấn đề này.
Ngoài ra, những quan chức cấp cao khác, từ Ngoại trưởng Marco Rubio, Phó tổng thống JD Vance đến các đặc phái viên của Tổng thống Trump là Steve Witkoff và Jared Kushner cũng ít nhất một lần bày tỏ quan ngại về vấn đề trên.
Một nguồn tin tiết lộ Giám đốc Ratcliffe đã chỉ ra rằng thông tin tình báo mà CIA thu thập được về Iran không khớp với những gì Tehran cam kết với Washington, kể cả trong các cuộc đối thoại chính thức lẫn qua kênh mật.
“Dù vậy, Giám đốc Ratcliffe không chọn bên. Ông ấy không đưa ra lập trường chính sách”, nguồn tin tiết lộ. “Rõ ràng ông ấy tôn trọng ý kiến của ông Vance, Witkoff và Kushner, họ mới là những người trực tiếp đàm phán. Ông ấy không tham gia thương lượng và cũng không phải người hoạch định chính sách. Ông ấy chỉ cung cấp thông tin tình báo làm nền tảng cho các cuộc đàm phán”.
Một quan chức Mỹ khác cho biết hầu hết các quan chức tham gia họp đều có chung tâm lý hoài nghi giống như Giám đốc CIA về Iran. “Chúng tôi đều lường trước được điều đó”, người này nói.
Dù vậy, thông tin tình báo về quan điểm nội bộ của đối phương đối với một thỏa thuận tiềm năng “luôn có độ trễ” và thường chỉ phản ánh tâm lý dè chừng với các cuộc đàm phán.
“Họ thường tìm mọi cách để né tránh thỏa thuận, nhưng nếu chúng tôi khéo léo, chúng tôi có thể dồn họ vào thế không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận thỏa thuận mà Mỹ mong muốn”, quan chức trên cho hay.
“Ở hậu trường, Iran nói tất cả những điều Mỹ muốn nghe và chính điều này đã thuyết phục chính quyền Tổng thống Trump tiếp tục tiến tới”, ông cho biết thêm. “Họ có thành thật hay không vẫn chưa rõ. Họ có đủ thực lực và quyền hạn để xoay xở trong bộ máy của mình hay không cũng chưa chắc, nhưng tôi nghĩ mọi người đều thống nhất là Mỹ nên bước vào giai đoạn này”.
Sau cùng, dưới áp lực từ Tổng thống Trump, các quan chức Mỹ đã đạt được đồng thuận. “Tất cả đều muốn khép lại mọi thứ cho xong”, CNN dẫn lời một nguồn tin chính quyền am hiểu vấn đề.
“Toàn đội đều đồng thuận muốn kết thúc cuộc chiến và thỏa thuận này là cách tốt nhất để tối đa hóa lợi thế cũng như giảm thiểu rủi ro cho Mỹ”, nguồn tin nói. “Chúng tôi tiếp cận vấn đề theo hướng đó, dù trong lòng mỗi người đều có những băn khoăn và câu hỏi riêng”.
Một nguồn tin khác cho hay các cố vấn của ông Trump đi đến quyết định chấm dứt cuộc chiến vì “Tổng thống muốn như vậy và ông ấy cảm thấy mình đã có đủ quân bài trong tay để kết thúc nó”. “Toàn bộ chính quyền đều đồng lòng khép lại cuộc xung đột”, người này nói.
Phát ngôn viên trưởng Lầu Năm Góc Sean Parnell khẳng định Bộ trưởng Hegseth ủng hộ thỏa thuận hòa bình với Iran và mọi mục tiêu của Tổng thống Trump.
Một quan chức Nhà Trắng ra tuyên bố khẳng định Tổng thống Trump “lắng nghe mọi ý kiến”, nhưng ông mới là người đưa ra quyết định cuối cùng. Quan chức này cho hay ông Trump sẽ chỉ đồng ý với một thỏa thuận có lợi cho người dân Mỹ.
“Bản ghi nhớ với Iran đáp ứng mọi lằn ranh đỏ mà chính quyền đã vạch ra từ lâu, đảm bảo Iran không bao giờ có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, không được giữ lại uranium làm giàu cấp độ cao và không thể thao túng nguồn cung năng lượng toàn cầu”, người này cho hay.
Tìm kiếm lối thoát
Bên trong Cánh Tây Nhà Trắng, nhiều quan chức cấp cao từ lâu đã thúc đẩy nỗ lực tìm kiếm lối thoát cho cuộc chiến, xuất phát từ nhiều lý do khác nhau.
Những thành viên trong đội ngũ chính trị của ông Trump muốn sớm khép lại xung đột để bảo vệ các ứng viên Cộng hòa trước thềm cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11, đồng thời bảo vệ những di sản mà Tổng thống đã gây dựng.
Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent thì e ngại về tác động tiêu cực của cuộc chiến đối với nền kinh tế Mỹ. Trong khi đó, Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright lại lo lắng về ảnh hưởng đối với ngành năng lượng toàn cầu nếu xung đột kéo dài.
“Ai cũng thừa nhận rằng nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, mọi chuyện sẽ còn tồi tệ hơn nữa”, một nguồn tin nói.
Các nguồn tin cho hay Chánh văn phòng Nhà Trắng Susie Wiles được xem là người quyết liệt nhất trong việc thúc đẩy chấm dứt cuộc chiến. Bà đã nhiều lần nhắc các cố vấn Nhà Trắng phải thẳng thắn hơn với Tổng thống về thực tế chiến sự và chủ động nêu ý kiến để ông có đủ thông tin cần thiết trước khi ra quyết định.
Một nguồn tin khẳng định bà đã muốn “khép lại mọi thứ từ lâu”.
Witkoff và Kushner, những người đi đầu trong các cuộc đàm phán với Iran, lại tỏ ra lạc quan hơn về khả năng đạt được thỏa thuận, dù bản thân họ cũng có phần hoài nghi về mức độ nghiêm túc của Tehran đối với những điều khoản hạt nhân.
“Nhưng không một ai công khai phản đối hay bảo đây là ý tưởng tồi. Hầu hết đều đồng tình rằng ‘được rồi, cứ ký thỏa thuận đi đã, cứ mở lại eo biển rồi xem vài tháng tới tình hình đến đâu'”, một quan chức chính quyền tiết lộ.
Bản thân ông Trump cũng rất muốn chiến sự chấm dứt. Theo các quan chức, việc Tổng thống công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại hội nghị thượng đỉnh G7 cho thấy ông đã dồn nhiều tâm huyết thế nào vào việc kết thúc xung đột. Họ nói rằng Tổng thống đã vô cùng bực bội với những gì ông cho là hành động phá hoại thỏa thuận từ phía Thủ tướng Netanyahu.
Một quan chức cho biết về cơ bản chính quyền đã chốt được bộ khung thỏa thuận từ 2 tuần trước, với 3 mục tiêu chủ chốt là “có thể mở lại eo biển, có được một số cam kết về vật liệu hạt nhân và đảm bảo Mỹ không phải nhân nhượng điều gì cho đến khi Iran thực hiện mọi nghĩa vụ”.
“Chúng ta từng tập trung vào Iran”, Tổng thống Trump phát biểu hôm 16/6. “Chuyện đó giờ sẽ được gác lại phía sau, trở thành quá khứ rồi”.
Phó tổng thống Vance, một trong những người hoài nghi nhất về cuộc chiến ngay từ đầu, đã được giao trọng trách thuyết phục công chúng Mỹ về thỏa thuận với Iran.
Phát biểu trên chương trình “Megyn Kelly Show” hôm 16/6, Phó tổng thống cho hay những “cân nhắc ngoại giao tế nhị” khiến Mỹ chưa thể công bố văn bản thỏa thuận, bởi các bên trung gian đã yêu cầu Washington phải “sắp xếp lộ trình theo cách hợp lý nhất”.
“Nhưng nếu Iran không tuân thủ thỏa thuận, các eo biển vẫn được mở, chúng ta vẫn gây tổn thất lớn cho chương trình hạt nhân của họ, và thật sự thì, bạn biết đấy, đất nước chúng ta vẫn có thể tiếp tục nhịp sống bình thường”, ông nói.
Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình cho biết ông đã chọn địa điểm cuộc gặp với Tổng thống Donald Trump là khu phức hợp ở Trung Nam Hải để bày tỏ lòng biết ơn khi ông Trump tiếp đón ông tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago.
"Tôi đã chọn nơi này đặc biệt để đáp lại lòng hiếu khách mà tôi nhận được vào năm 2017 tại Mar-a-Lago", ông Tập nói khi gặp song phương với ông Trump hôm nay 15.5.
Hồi năm 2017, trong nhiệm kỳ lãnh đạo đầu tiên của mình, ông Trump đã đón tiếp ông Tập tại khu nghỉ dưỡng Mar-a-Lago của ông ở bang Florida.
Ông Tập và ông Trump ngồi xuống hai chiếc ghế lớn kiểu cổ trước những tấm ván gỗ chạm khắc tinh xảo làm nền. Những tấm ván gỗ được vẽ hình cây thông và hoa lan, tượng trưng cho lòng hiếu khách và sự lịch sự đối với khách trong văn hóa truyền thống Trung Quốc, theo CNN.
Trung Nam Hải "là nơi các lãnh đạo đảng và chính quyền trung ương Trung Quốc làm việc và sinh sống, bao gồm cả tôi", ông Tập nói với ông Trump. "Sau khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa năm 1949, chúng tôi đã ở đây, bao gồm các nhà lãnh đạo Trung Quốc: Mao Trạch Đông, Chu Ân Lai, Đặng Tiểu Bình, Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào", ông Tập nói.
Sau cuộc thảo luận riêng kéo dài khoảng 10 phút, diễn ra kín đáo, tránh xa giới truyền thông, ông Trump và ông Tập đã tản bộ qua những khu vườn ở Trung Nam Hải.
"Đây là những bông hồng đẹp nhất mà bất cứ ai từng thấy", ông Trump nói. Khi được một phóng viên hỏi liệu ông có thích chuyến thăm này không, ông giơ ngón tay cái lên.
Hai nhà lãnh đạo đi qua một hành lang có mái che với những cột và cổng vòm màu xanh lá cây được vẽ hình chim và cảnh núi non truyền thống của Trung Quốc hướng đến một quảng trường nhỏ, nơi họ chụp ảnh lưu niệm. Sau đó, ông Trump và ông Tập ngồi trong một gian trang trí công phu, nơi ông Tập nói về lịch sử của Trung Nam Hải thông qua người phiên dịch.
Ông Tập cho biết ông đang gửi hạt giống hoa hồng cho ông Trump. Ông Trump nói thêm rằng hai người đã đạt được "những thỏa thuận thương mại tuyệt vời". Hai nhà lãnh đạo cũng nói về tuổi của cây cối trong Trung Nam Hải, nơi từng là một khu vườn hoàng gia.
"Tất cả cây ở đây đều khoảng hai đến ba trăm năm tuổi. Và cây lớn ở phía sau kia thì khoảng bốn trăm năm tuổi", ông Tập nói qua người phiên dịch. Sau đó, trong lúc đi dạo, ông Trump nhận xét với ông Tập: "Nơi này đẹp quá. Tôi thích. Tôi có thể quen với nơi này".
Theo Hãng tin AFP dẫn thông tin về quyết định của một tòa án Tây Ban Nha được công bố ngày 20-6, thẩm phán Juan Carlos Peinado yêu cầu bà Gomez nộp hộ chiếu và phải trình diện trước tòa hai lần mỗi tháng cho đến khi có phán quyết cuối cùng.
Tòa án cho biết sẽ gửi chỉ thị đến tất cả các cửa khẩu biên giới cũng như sân bay dân sự và quân sự nhằm bảo đảm bà Gomez tuân thủ lệnh cấm xuất cảnh.
Vụ việc là một trong nhiều bê bối tham nhũng liên quan đến gia đình và các cựu cộng sự của Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez.
Tháng 4 vừa qua, thẩm phán Peinado chính thức truy tố bà Gomez với các cáo buộc tham ô, lợi dụng ảnh hưởng để trục lợi, tham nhũng trong hoạt động kinh doanh và chiếm dụng công quỹ.
Cuộc điều tra được mở từ tháng 4-2024 nhằm xác định liệu bà Gomez có lợi dụng vị thế là vợ Thủ tướng Sanchez để trục lợi cá nhân hay không. Cả bà Gomez và ông Sanchez đều bác bỏ các cáo buộc này.
Vụ án tập trung vào việc thành lập và điều hành một chương trình mang tên "chair" tại Đại học Complutense ở thủ đô Madrid do bà Gomez đồng điều hành, cùng các cáo buộc cho rằng bà đã sử dụng nguồn lực công và các mối quan hệ cá nhân để phục vụ lợi ích tư nhân.
Trong quyết định truy tố, thẩm phán Peinado viết rằng chương trình này "được sử dụng như một phương tiện phục vụ cho quá trình phát triển nghề nghiệp cá nhân của người bị điều tra".
Hiện chưa có ngày xét xử vụ án vốn được đánh giá là có tác động lớn đến chính trường Tây Ban Nha.
Khi cuộc điều tra nhằm vào bà Gomez được khởi động vào tháng 4-2024, Thủ tướng Sanchez đã tạm ngừng thực hiện các nhiệm vụ công trong vài ngày để cân nhắc việc có tiếp tục giữ chức hay không. Trong khi bà Gomez liên tục phủ nhận mọi hành vi sai phạm.
Ông Sanchez cho rằng các cáo buộc nhằm vào vợ ông là nỗ lực của phe cánh hữu nhằm làm suy yếu chính phủ.
Trong thời gian tới, tòa án cũng sẽ ra phán quyết trong các vụ án tham nhũng riêng biệt liên quan đến cựu trợ lý thân cận Jose Luis Abalos và em trai của Thủ tướng là David Sanchez.
Ông Sanchez lên nắm quyền năm 2018 với cam kết làm trong sạch nền chính trị Tây Ban Nha sau khi Đảng Nhân dân (PP) bảo thủ bị kết tội trong một vụ án tham nhũng.
Các đảng đối lập bảo thủ và cực hữu đã yêu cầu ông Sanchez từ chức và tổ chức bầu cử sớm, nhưng thủ tướng khẳng định sẽ tiếp tục nhiệm kỳ đến năm 2027.
Tháng trước, cựu Thủ tướng Tây Ban Nha Jose Luis Rodriguez Zapatero, cũng thuộc Đảng Xã hội, bị đưa vào diện điều tra chính thức vì bị nghi có hành vi lợi dụng ảnh hưởng liên quan đến gói cứu trợ dành cho hãng hàng không nhỏ Plus Ultra vào năm 2021.
Ông Zapatero phủ nhận các cáo buộc, trong khi Thủ tướng Sanchez bày tỏ "sự ủng hộ hoàn toàn" đối với người thầy chính trị của mình.
Theo ông Vance, Tehran sẽ không nhận được hỗ trợ tài chính ngay lập tức sau thỏa thuận chấm dứt xung đột, nhưng có thể được nới lỏng các biện pháp trừng phạt ở mức “đáng kể” nếu tuân thủ các điều khoản của thỏa thuận.
“Đó là điều mà họ có thể được tiếp cận miễn là họ thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình”, ông Vance nói khi được CBS News hỏi liệu Iran có thể nhận được quỹ tái thiết 300 tỷ USD để xây dựng lại đất nước hay không.
Theo ông Vance, khoản tiền trên có thể xuất phát từ nguồn tài trợ của Liên minh các quốc gia Vùng Vịnh.
Mặt khác, Tổng thống Donald Trump đăng trên Truth Social: “Iran đã đồng ý sẽ không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân! Ngoài ra, câu chuyện cho rằng Mỹ đang trả cho Iran 300 tỷ USD là tin giả do đảng Dân chủ tung ra!!!”.
Mỹ đã mô tả bất kỳ sự nới lỏng trừng phạt nào là “dựa trên kết quả thực hiện”, nghĩa là Tehran sẽ chỉ nhận được các lợi ích khi đáp ứng từng yêu cầu trong bản ghi nhớ.
Toàn văn thỏa thuận, mà các quan chức cho biết sẽ mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt việc Mỹ phong tỏa đường biển đối với Iran, dự kiến được công bố vào cuối tuần này, theo ông Trump.
Ông Vance cho hay, chính quyền Mỹ quyết định công bố khuôn khổ thỏa thuận sau khi tham vấn các đối tác khu vực và nhấn mạnh rằng “Qatar và Pakistan đã hỗ trợ rất nhiều trong việc làm trung gian cho thỏa thuận này”.
Mỹ và Iran đã đạt được một thỏa thuận ban đầu nhằm kéo dài lệnh ngừng bắn mong manh thêm 60 ngày, nhưng vẫn còn nhiều thách thức đáng kể trong việc chấm dứt cuộc chiến.
Trong một tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian mô tả khuôn khổ thỏa thuận là “một bước đi quan trọng hướng tới việc chấm dứt xung đột và bắt đầu đàm phán”, đồng thời nhấn mạnh rằng “một thỏa thuận cuối cùng vẫn chưa hình thành”.
Ông Trump ca ngợi thỏa thuận này khi tới dự Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Pháp hôm 15/6, tuyên bố: “Những điều tuyệt vời sẽ xảy ra".
“Giá dầu đã giảm mạnh nhất và đang xuống mức thấp. Chưa hoàn toàn quay trở lại mức trước khi mọi chuyện bắt đầu nhưng chúng ta đang tiến rất gần đến mức đó”, ông nói trong cuộc gặp với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron.
“Điều quan trọng nhất là Iran sẽ không có vũ khí hạt nhân. Đó là điều cốt lõi của toàn bộ vấn đề, bởi họ có lẽ đã sử dụng nó", ông nhấn mạnh.
Các điều khoản trong bản ghi nhớ bao gồm việc mở lại eo biển Hormuz, đồng thời dỡ bỏ phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.
Ông Vance nói rằng Iran đã đồng ý bàn giao kho dự trữ uranium làm giàu, cho phép các cuộc thanh sát thường xuyên đối với các cơ sở hạt nhân của mình và không theo đuổi việc chế tạo hoặc mua vũ khí hạt nhân. Iran chưa bình luận về tuyên bố này.
Các quan chức Mỹ cho biết Iran đã đồng ý mở lại eo biển Hormuz vĩnh viễn và không thu phí quá cảnh, trong khi phía Tehran nói thỏa thuận chỉ quy định việc bảo đảm lưu thông tự do trong 60 ngày tới.
Khi được hỏi về những khác biệt trong cách hiểu, ông Vance trả lời: “Chúng tôi kỳ vọng eo biển sẽ được mở cửa miễn phí trong dài hạn, và đó là một trong những vấn đề sẽ được giải quyết trong các cuộc đàm phán kỹ thuật sắp tới".
Sau đó ông nói thêm: “Có rất nhiều chi tiết quan trọng cần được làm rõ. Chúng tôi sẽ ngồi lại với nhau, thảo luận trực tiếp và tìm ra hướng đi cho những vấn đề đó".
