Những ngày qua, sự việc 147 điểm 10 môn toán tốt nghiệp tại Trường THPT chuyên Tuyên Quang gây xôn xao dư luận.
Theo kết quả điều tra ban đầu, thư ký của điểm thi là Nguyễn Hà Duy – giáo viên Trường THPT chuyên Tuyên Quang – đã được bà Trần Thị Thu Hằng – Trưởng điểm thi – chỉ đạo vào phòng thi và trực tiếp hướng dẫn một số thí sinh làm bài thi môn toán.
Bộ GD-ĐT đã yêu cầu các sở rà soát, kiểm tra, xác minh, đánh giá nguyên nhân đối với các trường hợp có dấu hiệu bất thường (nếu có). Đồng thời kiến nghị các giải pháp nhằm tăng cường công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT trong thời gian tới.
TS Hoàng Ngọc Vinh – nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp (Bộ Giáo dục và Đào tạo) – cho rằng quy chế thi tốt nghiệp THPT hiện nay được đánh giá là rất chặt chẽ, tuy nhiên nếu có sự can thiệp của con người khi thực thi thì vẫn còn tồn tại những lỗ hổng.
Theo ông Vinh, việc quy chế không cấm thư ký điểm thi làm nhiệm vụ tại điểm thi có học sinh lớp 12 của trường mình dự thi sẽ tạo kẽ hở trong gian lận thi cử.
Đặc biệt sự vắng bóng của giảng viên đại học trực tiếp coi thi là một thiếu sót lớn, làm mất đi một lực lượng kiểm soát độc lập đối với công tác tổ chức thi tại địa phương, thiếu yếu tố phá vỡ các mạng lưới quen biết và tâm lý “sân nhà” vốn dễ nảy sinh tiêu cực.
Bên cạnh đó, thiếu quy định về xử lý rủi ro khách quan, quy chế chưa nêu rõ những trường hợp được tổ chức thi lại.
Với mã đề bài trắc nghiệm, ông Vinh cho rằng việc chỉ có 2 mã đề gốc để trộn lên 24 và 48 mã đề là rất ít, dẫn đến việc thí sinh vẫn có thể chép bài, hỗ trợ nhau làm bài nếu việc coi thi lơi lỏng. Do đó việc có một ngân hàng đề thi phong phú là cần thiết. Từ nhiều mã đề gốc sẽ được trộn lại, thêm hàng rào trong gian lận thi cử.
Để đảm bảo chất lượng, công bằng và ngăn chặn gian lận thi cử, ông Vinh kiến nghị cần có quy định cụ thể chuẩn năng lực cụ thể cho từng vị trí làm thi như: người ra đề, người phản biện, giám thị coi thi, giám thị chấm thi, người quản trị thi.
Phải quản trị thi theo hướng quản trị dữ liệu, để chủ động phát hiện những sự gian lận từ kết quả thi. Xây dựng kênh phản ánh trực tiếp về gian lận thi cử trong kỳ thi như: lập đường dây nóng hoặc email gửi thẳng về Bộ GD-ĐT và Bộ Công an để thí sinh có thể tố cáo tiêu cực.
Cuối cùng, ông Vinh nhấn mạnh nếu được lắp camera không kết nối mạng trong phòng thi là tốt, sẽ có thêm sự giám sát khi xảy ra sự cố. Nhưng yếu tố quan trọng nhất vẫn là nhân cách và sự tự giác của những người tham gia kỳ thi (giám thị và thí sinh) để đảm bảo tính công bằng thực sự.
TS Lê Viết Khuyến – nguyên Phó vụ trưởng Vụ Giáo dục đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo – nhấn mạnh sau mỗi vụ việc gian lận thi cử, việc thanh tra, kiểm tra hay bổ sung quy định chỉ giúp hạn chế rủi ro ở từng khâu.
Trong khi đó gốc rễ của vấn đề nằm ở chỗ hệ thống khảo thí của chúng ta vẫn còn phụ thuộc khá nhiều vào yếu tố con người. Mà ở đâu sự can thiệp của con người còn lớn thì ở đó vẫn luôn tồn tại nguy cơ phát sinh tiêu cực.
Theo ông Khuyến, để giải quyết vấn đề tận gốc, phải thay đổi tư duy tổ chức kỳ thi. Nền tảng của một kỳ thi hiện đại là phải có ngân hàng đề thi chuẩn hóa.
Hiện nay một số kỳ thi đánh giá năng lực ở Việt Nam đã được tổ chức trên máy tính và cho thấy hiệu quả tích cực. Điều đó chứng minh Việt Nam hoàn toàn có thể từng bước mở rộng mô hình này khi điều kiện hạ tầng cho phép.
Ưu điểm lớn nhất của thi trên máy tính không chỉ nằm ở tốc độ chấm thi hay trả kết quả nhanh, mà còn là toàn bộ quy trình – từ lựa chọn đề thi, quản lý dữ liệu đến chấm điểm – đều được chuẩn hóa. Đề thi được lấy ngẫu nhiên từ ngân hàng câu hỏi, bài làm được hệ thống xử lý theo cùng một tiêu chuẩn, kết quả gần như không chịu tác động của yếu tố chủ quan.
“Khi những khâu dễ phát sinh tiêu cực được tự động hóa, người làm công tác tổ chức thi sẽ tập trung vào nhiệm vụ giám sát, hỗ trợ kỹ thuật và bảo đảm kỳ thi diễn ra đúng quy trình. Đó mới là giá trị lớn nhất của chuyển đổi số trong công tác khảo thí.
Theo tôi, đây là con đường mà giáo dục Việt Nam sớm hay muộn cũng phải đi nếu muốn xây dựng một kỳ thi quốc gia có độ tin cậy cao và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế”, ông Khuyến nói.
Phương thức 1 là ưu tiên xét tuyển theo quy chế tuyển sinh, xét tuyển học sinh lớp chuyên, xét tuyển thí sinh là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài, thí sinh hoàn thành chương trình dự bị ĐH.
Trong đó, xét tuyển thí sinh là học sinh lớp chuyên, với mỗi ngành học trường xét tuyển những thí sinh đã tốt nghiệp các trường THPT theo danh sách do trường quy định.
Các học sinh cần có xếp loại học lực lớp 12 chuyên năm học 2025 - 2026 từ tốt trở lên và đạt một trong các điều kiện theo thứ tự ưu tiên sau vào ngành đúng hoặc ngành gần, gồm:
Riêng đối với ngành giáo dục mầm non, giáo dục thể chất, giáo dục quốc phòng - an ninh thí sinh phải tham gia kỳ thi năng khiếu do trường tổ chức và đạt từ 6,5 điểm trở lên. Trường xét tuyển thí sinh từ cao xuống thấp theo thứ tự ưu tiên của các tiêu chí cho đến khi đủ chỉ tiêu.
Danh sách trường THPT áp dụng xét tuyển thí sinh là học sinh lớp chuyên của Trường ĐH Sư phạm TP.HCM năm nay như sau:
Việc xét tuyển thí sinh là người nước ngoài hoặc người Việt Nam định cư ở nước ngoài chỉ áp dụng đối với ngành tiếng Việt và văn hóa Việt Nam. Trường xét tuyển dựa trên kết quả học tập THPT hoặc tương đương của thí sinh.
Phương thức 2 là xét tuyển sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, áp dụng cho tất cả các ngành (trừ ngành giáo dục thể chất, giáo dục mầm non và giáo dục quốc phòng - an ninh). Với mỗi ngành học, trường sử dụng tổ hợp 3 môn thi của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 để xét tuyển.
Phương thức 3 là xét tuyển sử dụng kết quả học tập THPT kết hợp thi đánh giá năng lực chuyên biệt. Phương thức này áp dụng cho tất cả các ngành (trừ ngành giáo dục thể chất, giáo dục mầm non và giáo dục quốc phòng - an ninh).
Ứng với từng tổ hợp xét tuyển vào các ngành học, trường sử dụng kết quả từ kỳ thi đánh giá năng lực chuyên biệt do Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội hoặc Trường ĐH Sư phạm Hà Nội 2 tổ chức cho môn chính và kết quả học tập ở THPT cho hai môn còn lại trong tổ hợp xét tuyển để xét tuyển. Môn chính đối với mỗi ngành học được xác định theo từng tổ hợp xét tuyển do trường công bố.
Điểm xét tuyển gồm: điểm bài thi đánh giá năng lực chuyên biệt của môn chính, cộng với điểm hai môn còn lại trong tổ hợp là điểm trung bình môn trong 6 học kỳ ở THPT. Tổng điểm này được quy đổi về thang điểm 30 và cộng điểm ưu tiên đối tượng, khu vực theo quy định theo công thức:
ĐXT: điểm xét tuyển, được làm tròn đến hai chữ số thập phân;
ĐMC: điểm môn chính được lấy từ kết quả thi đánh giá năng lực chuyên biệt
ĐHB1, ĐHB2: điểm trung bình 6 học kỳ ở THPT của hai môn còn lại theo tổ hợp xét tuyển. Môn học bạ 1 được trường quy định cụ thể cho từng tổ hợp.
ĐUT: điểm ưu tiên đối tượng, khu vực theo quy định của Bộ GD-ĐT.
Phương thức 4 là xét tuyển sử dụng kết quả kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 kết hợp thi tuyển môn năng khiếu, chỉ áp dụng cho ngành: giáo dục thể chất, giáo dục mầm non và giáo dục quốc phòng - an ninh.
Với mỗi ngành học, trường sử dụng kết quả bài thi ngữ văn hoặc toán của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và 2 môn thi năng khiếu do Trường ĐH Sư phạm TP.HCM tổ chức để xét tuyển.
Điểm xét tuyển là tổng điểm bài thi ngữ văn hoặc toán của kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 (theo tổ hợp môn đăng ký xét tuyển) với điểm thi 2 môn thi năng khiếu do trường tổ chức, cộng điểm ưu tiên đối tượng, khu vực theo quy định.
Phương thức 5 là xét tuyển sử dụng kết quả thi đánh giá năng lực chuyên biệt kết hợp thi tuyển môn năng khiếu, chỉ áp dụng cho ngành: giáo dục thể chất, giáo dục mầm non và giáo dục quốc phòng - an ninh.
Với mỗi ngành học, trường sử dụng kết quả thi đánh giá năng lực chuyên biệt môn toán hoặc ngữ văn (tùy theo tổ hợp xét tuyển) và 2 môn thi năng khiếu do Trường ĐH Sư phạm TP.HCM tổ chức để xét tuyển.
Trường ĐH Sư phạm TP.HCM quy định, điểm xét tuyển là tổng điểm bài thi đánh giá năng lực chuyên biệt môn toán hoặc ngữ văn (tùy theo tổ hợp xét tuyển) với điểm thi 2 môn thi năng khiếu do trường tổ chức cộng điểm ưu tiên đối tượng, khu vực theo quy định.
PGS. TS Lê Hiếu Học, Trưởng khoa Khoa học và Công nghệ Giáo dục, Đại học Bách khoa Hà Nội, nêu mong muốn trên tại workshop "Đồng kiến tạo nguồn nhân lực tương lai", cuối tuần qua.
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị nêu "Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia". Ông Học cho rằng điều này đặt ra yêu cầu rất rõ cho giáo dục đại học.
"Chúng ta không chỉ đào tạo người học chỉ biết, mà phải đào tạo người học làm được việc", ông nói.
Tuy nhiên, nhà trường, doanh nghiệp hiện chưa thực sự kết nối tốt. Nhà trường dạy tốt nhưng thiếu bài toán thực tế, còn sinh viên học nhiều nhưng ít cơ hội làm thật. Phía doanh nghiệp cần người làm được nhưng chưa tham gia đào tạo từ đầu, có tâm lý e ngại với sinh viên.
Thực trạng trên khiến các trường đại học có thể gặp khó trong đào tạo nguồn nhân lực phù hợp với doanh nghiệp. Trong khi đó, các công ty cũng vướng ở một số vấn đề như mất thêm chi phí do tuyển sai người, phải đào tạo lại từ đầu, nhân sự nghỉ việc sớm do không đáp ứng yêu cầu.
Vì thế, Đại học Bách khoa Hà Nội đang thúc đẩy mô hình "Thực việc - Thực chiến - Thực lực" với mong muốn sinh viên không chỉ học trên lớp mà được tiếp cận các bài toán thật, làm việc cùng doanh nghiệp và học trong môi trường gần với thực tế nhất.
Trong khoảng 15 tuần, tương đương một học kỳ, dưới sự hướng dẫn của giảng viên và mentor (cố vấn) từ doanh nghiệp, sinh viên sẽ tìm cách giải quyết. Sau đó, hai bên đánh giá kết quả, phần này được tính vào điểm học phần của sinh viên.
Đánh giá cao mô hình của Đại học Bách khoa Hà Nội, nhiều công ty cho biết sẵn sàng để sinh viên giải quyết bài toán của mình trong khoảng 10-15 tuần. Trong đó, 7 doanh nghiệp đã ký thỏa thuận hợp tác với riêng khoa Khoa học và Công nghệ giáo dục, đồng ý giao bài cho sinh viên và tham gia hướng dẫn, đánh giá.
Ông Tô Hồng Nam, Phó Cục trưởng Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin, Bộ Giáo dục và Đào tạo, đánh giá mô hình này thiết thực, cụ thể hóa việc hợp tác giữa ba nhà là nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp. Việc này không chỉ giúp nhà trường xây dựng các chương trình sát thực tế hơn, mà doanh nghiệp cũng có cơ hội tạo nguồn nhân lực ổn định, chất lượng; đưa sản phẩm, giải pháp của mình vào môi trường giáo dục.
