Việc phải vào đại học bằng mọi giá khi năng lực chưa phù hợp có thể khiến học sinh rơi vào trạng thái quá tải, thậm chí bỏ dở giữa chừng. Ngược lại, các chương trình học cao đẳng, giáo dục nghề nghiệp với thời gian đào tạo ngắn, chú trọng thực hành sẽ giúp người học sớm thích nghi với môi trường làm việc.
Thông tin này được các chuyên gia chia sẻ tại Ngày hội tuyển sinh do Trường cao đẳng Công nghệ quốc tế Lilama 2 tổ chức mới đây tại Đồng Nai. Tại đây, các chuyên gia cũng nhấn mạnh sau khi tốt nghiệp cao đẳng, đặc biệt sau khi đã đi làm và muốn phát triển lên các vị trí cao hơn, người học có thể liên thông đại học nếu có nhu cầu.
TS Nguyễn Trung Nhân – Trưởng Phòng đào tạo Trường đại học Công nghiệp TP.HCM – cho rằng với những học sinh cảm thấy năng lực học tập chưa thật sự nổi bật để thi vào các trường đại học, các em có thể cân nhắc lựa chọn học nghề hoặc cao đẳng để có hướng phát triển phù hợp hơn với khả năng.
Ông Nhân cho biết hiện nay chính sách giáo dục đang được điều chỉnh theo hướng phân luồng rõ ràng hơn, nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tuy nhiên, trên thực tế vẫn còn không ít phụ huynh và học sinh e ngại việc học nghề, khiến lựa chọn này chưa thực sự phổ biến.
“Thực tế mỗi năm vẫn có không ít sinh viên bị buộc thôi học do không đáp ứng được yêu cầu đào tạo, vì vậy một hướng đi phù hợp, chắc chắn ngay từ đầu sẽ giúp các em đi xa hơn”, ông Nhân nhấn mạnh.
Điều này cũng phần nào phản ánh qua số liệu của Cục Thống kê trong quý 3 năm nay, có khoảng 1,6 triệu thanh niên từ 15 – 24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, tăng khoảng 250.000 người so với quý trước.
Theo ông Nhân, môi trường cao đẳng hay học nghề là lựa chọn vừa sức với chương trình đào tạo ngắn, nhiều trường chú trọng thực hành giúp người học nhanh chóng nâng cao kỹ năng tay nghề và sớm có cơ hội việc làm sau khi ra trường.
Bên cạnh đó, nếu trong quá trình học nếu các em cảm thấy mình tiếp thu tốt và có nhu cầu nâng cao trình độ, hoàn toàn có thể liên thông lên đại học.
“Phụ huynh và giáo viên là những người hiểu rõ năng lực của các em, vì vậy nên đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, giúp các em lựa chọn con đường phù hợp ngay từ đầu”, ông Nhân nhấn mạnh.
Theo TS Nguyễn Trung Nhân, chương trình liên thông thường tập trung vào tư duy và phương pháp nên nhẹ nhàng hơn, điều này phù hợp với người đã có nền tảng nghề nghiệp.
Hiện nay điều kiện liên thông đã dễ hơn rất nhiều. Sinh viên chỉ cần tốt nghiệp cao đẳng là có thể nộp hồ sơ xét tuyển, thậm chí trong một số trường hợp có thể sử dụng giấy chứng nhận tốt nghiệp tạm thời.
“Việc xét tuyển chủ yếu dựa trên kết quả học tập, trong khi chỉ tiêu liên thông được phân bổ khá lớn, sẽ giúp các em tăng cơ hội trúng tuyển. Ngoại trừ một số ngành đặc thù như sư phạm hoặc khối sức khỏe, phần lớn các ngành kỹ thuật, công nghệ, kinh doanh, quản lý đều không quá khắt khe”, ông Nhân nói.
Đặc biệt, nhiều chương trình liên thông hiện được tổ chức theo hình thức trực tuyến, lịch học thậm chí có thể dồn vào cuối tuần, tạo điều kiện để người học cân bằng giữa công việc và việc học.
Về giá trị bằng cấp, không có sự phân biệt giữa hệ liên thông và chính quy. Sau khi tốt nghiệp, sinh viên được cấp bằng cử nhân hoặc kỹ sư tùy theo chương trình đào tạo, có giá trị tương đương.
Học phí liên thông hiện nay cũng được đánh giá là phù hợp, thường chỉ khoảng 2/3 so với hệ đại học chính quy. Các trường thường hướng đến mục tiêu hỗ trợ người học nâng cao trình độ, nên vẫn tổ chức lớp ngay cả khi số lượng sinh viên không lớn, kết hợp linh hoạt giữa học ghép và học trực tuyến để đảm bảo tiến độ. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn nằm ở sự chủ động và quyết tâm học tập của mỗi người.
“Không chỉ dừng lại ở bằng đại học, nhiều sinh viên sau khi liên thông lại tiếp tục học lên thạc sĩ, tiến sĩ nếu có đủ năng lực và quyết tâm. Thực tế cho thấy, không ít trường hợp chỉ thực sự phát huy năng lực khi được học đúng ngành nghề yêu thích, đặc biệt trong các lĩnh vực kỹ thuật như điện, cơ khí hay điều khiển”, ông Nhân nhấn mạnh.
Tại Trường THPT Nguyễn Hiền (phường Bình Thới), cô Võ Thị Mai Hương - Phó hiệu trưởng - cho biết mục tiêu giáo dục ở bậc THPT có nhiều điểm khác. Nếu bậc THCS chú trọng trang bị kiến thức nền tảng và giáo viên theo sát, hướng dẫn học sinh từng bước thì ở THPT, trọng tâm chuyển sang định hướng nghề nghiệp.
Do đó học sinh cần chủ động việc học, tìm tòi và rèn luyện kỹ năng, giáo viên đóng vai trò định hướng phương pháp học, truyền cảm hứng và hỗ trợ khi cần chứ không còn "cầm tay chỉ việc". Đây là bước quan trọng để học sinh lựa chọn ngành nghề, đáp ứng yêu cầu học bậc đại học và các bậc học cao hơn.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 bậc THPT có các môn học bắt buộc gồm: văn, toán, ngoại ngữ, lịch sử, giáo dục thể chất, giáo dục quốc phòng và an ninh, hoạt động trải nghiệm - hướng nghiệp và giáo dục địa phương.
Ngoài ra, học sinh sẽ phải chọn 1 trong 5 nhóm tổ hợp môn (4 môn/tổ hợp) để đăng ký theo hướng dẫn của nhà trường.
"Các tổ hợp môn của trường đều có tin học giúp học sinh trang bị kiến thức và kỹ năng về công nghệ, tạo sự thuận lợi cho học sinh khi lựa chọn nhóm ngành phù hợp trong tương lai, nhất là những ngành có liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI)", cô Hương giải thích.
Điều nhà trường lưu ý là phụ huynh và học sinh cần cân nhắc kỹ khi lựa chọn tổ hợp môn ở bậc THPT ngay trước khi vào lớp 10.
Học sinh cần trả lời những câu hỏi: Mình yêu thích điều gì? Môn học nào tạo hứng thú? Nghề nghiệp nào mình mong muốn theo đuổi?
Trong khi đó, tại Trường THPT Ernst Thälmann (phường Sài Gòn), thầy hiệu trưởng Nguyễn Hùng Khương thông tin Chương trình giáo dục phổ thông 2018 ở cấp THPT được xây dựng theo định hướng phân hóa và hướng nghiệp. Qua đó phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh và tạo điều kiện để các bạn chuẩn bị con đường học tập, nghề nghiệp sau này.
"Khi lựa chọn các môn học, học sinh không nên chọn theo cảm tính hay theo bạn bè, mà trước hết cần hình dung nghề nghiệp mình mong muốn trong tương lai là gì", thầy hiệu trưởng nói.
Cùng với đó, học sinh cần tìm hiểu các trường đại học, cao đẳng có đào tạo ngành mình yêu thích xem họ xét tuyển theo phương thức nào, sử dụng những tổ hợp môn nào.
Đây là căn cứ quan trọng để chọn các môn học phù hợp ngay từ khi bước vào THPT.
Đồng thời học sinh cũng cần đánh giá đúng năng lực, sở trường, hứng thú của bản thân và cân nhắc các điều kiện thực tế để có quyết định phù hợp nhất.
"Nhà trường khuyến nghị học sinh và phụ huynh hãy trao đổi kỹ với nhau, đồng thời tham khảo ý kiến giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn và cán bộ tư vấn hướng nghiệp trước khi đăng ký.
Một quyết định đúng ngay từ đầu sẽ giúp các em học tập hiệu quả, thuận lợi trong việc xét tuyển đại học và hạn chế phải điều chỉnh, chuyển đổi môn học sau khi đã vào học", thầy Khương nhấn mạnh.
Trao đổi với phóng viên Dân trí sáng 21/7, lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) tỉnh Bắc Ninh cho biết, ngay sau khi nắm được thông tin phản ánh một thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại điểm thi Trường THPT Lương Tài được giám thị "nhắc bài", “làm bài hộ” các môn toán, tiếng Anh, Sở đã vào cuộc xác minh.
Kết quả xác minh ban đầu của Sở và Trường THPT Lương Tài cho thấy thông tin chia sẻ trên mạng xã hội là không đúng sự thật. Kết quả kiểm tra về việc đánh số báo danh, công tác coi thi, giám thị tại phòng thi đều đúng quy định.
Theo vị đại diện Sở GD&ĐT Bắc Ninh, để có kết luận cuối cùng, Sở và Trường THPT Lương Tài cũng đã đề nghị cơ quan công an địa phương phối hợp để xác minh, làm rõ.
Những ngày vừa qua, thông tin phản ánh thí sinh thi tốt nghiệp THPT tại điểm thi Trường THPT Lương Tài (tỉnh Bắc Ninh) được giám thị "nhắc bài", “làm bài hộ” môn toán, tiếng Anh gây xôn xao mạng xã hội. Theo phản ánh, thí sinh này đạt 10 điểm môn toán và 9,75 điểm môn tiếng Anh.
Trước đó, Dân trí đã đưa tin, cũng tại điểm thi Trường THPT Lương Tài, có phản ánh một thí sinh đạt 9,5 điểm môn toán ở kỳ thi tốt nghiệp THPT, trong khi ở kỳ thi thử trước đó chỉ đạt 2,7 điểm. Cùng với đó là nghi vấn thí sinh này sử dụng điện thoại trong phòng thi.
Theo báo cáo, công tác coi thi của nhà trường được tổ chức đúng quy định, không có thí sinh và cán bộ coi thi vi phạm quy chế. Nhà trường cũng phối hợp với lực lượng công an, y tế và ngành điện để bảo đảm an toàn, an ninh cho kỳ thi.
Về thông tin trên mạng xã hội, nhà trường xác định thí sinh được đề cập là Nguyễn Thị T.N. (SBD 24043***). Trường THPT Lương Tài cho biết qua rà soát và làm việc, nữ sinh khẳng định không mang và không sử dụng điện thoại trong phòng thi môn toán.
Theo đánh giá của nhà trường, thí sinh này là học sinh có học lực giỏi trong năm lớp 12, hạnh kiểm tốt. Điểm trung bình môn toán đạt 8,4 ở học kỳ I, 8,9 ở học kỳ II và 8,7 cho cả năm học.
Lý giải việc nữ sinh chỉ đạt 2,7 điểm trong lần thi thử thứ nhất môn toán, nhà trường cho biết nguyên nhân là do em đến phòng thi muộn, ảnh hưởng đến kết quả làm bài.
Trường THPT Lương Tài cũng cho biết, trong thời gian cuối năm học, nữ sinh đã nỗ lực tự học, chủ động tìm kiếm tài liệu, bổ sung kiến thức và hệ thống lại nội dung ôn tập môn toán, qua đó đạt kết quả cao trong kỳ thi chính thức.
Trong báo cáo gửi Sở GD&ĐT, nhà trường sẽ tiếp tục rà soát, tiếp nhận các thông tin liên quan đến kỳ thi. Nếu phát hiện sai phạm sẽ đề nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý nghiêm theo quy định.
"Gây bão" dư luận mạng xã hội sau khi Sở GD-ĐT Hà Nội công bố điểm thi, điểm chuẩn vào lớp 10 là dòng trạng thái chia sẻ của một ông bố khi tag thẳng tên con và đưa ra những lời trách móc nặng nề: "Qúa thất vọng với con. Tất cả các lựa chọn tốt đẹp con đều bỏ qua. Vậy từ nay con chính thức mất quyền lựa chọn nhé. 4 năm cấp 2…, bao nhiêu công kèm cặp…, để rồi sự cẩu thả của con đã cho con hỏng ngay bước chân đầu tiên. Con không cố gắng, con sẽ tự đánh mất tương lai của mình. Con phải biết mình là ai...".
Dù con của ông bố này được 23,75 điểm (nghĩa là trung bình gần 8 điểm mỗi môn thi) nhưng vẫn thiếu một chút điểm để vào trường top đầu. Hơn nữa, điểm chuẩn vào phần lớn các trường năm nay đều tăng khiến cho mức điểm này năm trước có thể đậu nhưng năm nay lại là trượt.
Ở phần bình luận bên dưới, đa số tỏ ra phẫn nộ và cho rằng, bản thân các con khi thi trượt đã rất áp lực và buồn rồi, bố mẹ cần động viên con để con cố gắng hơn khi vào trường nguyện vọng 2 thay vì khiến con tự ti và suy nghĩ tiêu cực... Sau áp lực dư luận, ông bố này đã xóa dòng trạng thái kể trên.
Chiều ngược lại, có phụ huynh lại cảm thấy có lỗi với con, tự trách bản thân vì đã kỳ vọng quá cao nên ép con chọn sai nguyện vọng khiến con trượt cả 2 nguyện vọng. Lẽ ra sức học của con chỉ nên chọn trường có mức điểm chuẩn "top 2" là nguyện vọng 1 nhưng bà mẹ này đã chọn cho con một trường top đầu là nguyện vọng 1, trong khi trường đúng với sức học của con lại để nguyện vọng 2. Quy định của Sở GD-ĐT Hà Nội là điểm trúng tuyển nguyện vọng 2 phải cao hơn nguyện vọng 1 vào cùng một trường là 0,5 điểm, con chị trượt nguyện vọng 1 và thiếu đúng 0,5 điểm để đỗ nguyện vọng 2.
Có thể thấy, từ sau khi điểm đi và điểm chuẩn vào lớp 10 được công bố, mạng xã hội tràn ngập những chia sẻ với hai thái cực khác nhau: người thì khoe "rối bời" khi không biết chọn trường nào bởi con đỗ tất cả các trường chuyên đã dự thi và cả nguyện vọng 1 trường top đầu. Chưa kể một số trường tư nhận vào với mức học bổng và ưu đãi rất cao...
Ngược lại, có những phụ huynh ngậm ngùi khi con trượt tất cả các nguyện vọng hoặc có đỗ nguyện vọng 3 cũng không thể đi học vì quá xa nhà, nếu học phải ở trọ gần trường. Có phụ huynh tuy con không đỗ trường nào hoặc đỗ trường công top đầu vẫn hoan hỉ khi chọn một trường tư phù hợp với nhu cầu và năng lực của con...
Lâu nay, dư luận vẫn cho rằng sức ép tuyển sinh dồn vào những trường top đầu chủ yếu do "tâm lý đám đông" muốn con vào trường danh tiếng. Điều đó đúng nhưng không có nghĩa là những trường mới thành lập ở địa bàn đông dân cư, vị trí thuận lợi sẽ không "hút" thí sinh.
Trong số 4 trường mới thành lập và tuyển sinh của hệ thống THPT công lập Hà Nội, THPT Hoàng Quán Chi năm nay tuy tuyển sinh lần đầu tiên nhưng có điểm chuẩn cao bất ngờ với 23 điểm.
Xếp sau là THPT Lê Lợi với 21,5 điểm. Năm nay trường này chuyển từ công lập tự chủ về công lập, tham gia vào hệ thống tuyển sinh chung của sở GD-ĐT. Tại khu vực Đông Anh, Trường THPT Việt Hùng năm đầu tuyển sinh với 17 điểm.
Điểm chuẩn của 2 trường mới tuyển sinh từ năm 2025 là THPT Đỗ Mười và THPT Phúc Thịnh năm nay cũng ghi nhận biến động khá mạnh so với năm đầu tiên do vị trí thuận lợi và cơ sở vật chất được đầu tư hiện đại. Năm nay, THPT Đỗ Mười lấy 20,5 điểm, tăng 4 điểm so với năm trước.
Nếu năm ngoái, lần đầu tuyển sinh, trường này quy định mức điểm sàn "tràn tuyến" là 12, sau đó "chốt" điểm chuẩn từ 16,5, năm nay tăng lên 20,5. Đây cũng là một trong những trường nhận được tổng số nguyện vọng nhiều nhất, với gần 6.000 thí sinh đăng ký.
Điều đó cho thấy nhu cầu về chỗ học rất lớn ở địa bàn có tốc độ đô thị hóa nhanh và thiếu trường học vẫn là nguyên nhân chính dẫn tới cuộc đua vào lớp 10 ở Hà Nội quá khốc liệt trong nhiều năm qua chứ không phải sự căng thẳng do "tâm lý đám đông", dồn vào một nhóm trường có danh tiếng.
Một phụ huynh có con trúng tuyển một trường nguyện vọng 1 cách nhà chưa đầy 1 km, cho biết dù trường con chọn nguyện vọng 1 không phải là trường top đầu nhưng con đã "khóc nức nở" khi biết kết quả vì cảm xúc dồn nén suốt thời gian dài.
"Tôi vui, nhưng tự hỏi một đứa trẻ mới bước vào tuổi 15 có đáng để phải trải qua một thứ cảm xúc khủng khiếp như thế?", vị phụ huynh này viết. Chị trăn trở: "Tuổi 15, không còn nhỏ nhưng cũng chưa đủ lớn, nếu không đi học nữa, các bạn ấy sẽ làm gì tiếp theo? Dân số Hà Nội cứ tăng dần lên khi những khu đô thị, những tòa chung cư mọc lên. Nhưng các trường cấp 3 thì tăng không đáng kể như bao năm nó vẫn thế. Hai năm nữa, bạn thứ 2 nhà tôi cũng sẽ lại vào cấp 3. Và tôi tự hỏi là liệu nó có còn phải chịu đựng thứ cảm xúc khủng khiếp như chị của nó vừa trải qua hay không?".
Năm 2026 là năm đầu tiên Hà Nội bỏ quy định phân chia 12 khu vực tuyển sinh. Học sinh có thể đăng ký nguyện vọng vào bất kỳ trường THPT công lập nào trên địa bàn thành phố. Theo nhiều nhà giáo, đây là một bước ngoặt lớn trong chính sách tuyển sinh. Do vậy, điểm chuẩn năm nay không còn mang tính ổn định theo khu vực như trước mà chịu tác động từ xu hướng dịch chuyển nguyện vọng của học sinh trên phạm vi toàn thành phố.
Áp lực cạnh tranh không chỉ xuất hiện ở các trường top đầu mà còn lan sang nhiều trường thuộc nhóm giữa và nhóm cuối. Biến số lớn nhất năm nay nằm ở các nguyện vọng 2 và 3. Những trường ở khu vực giáp ranh hoặc có vị trí thuận lợi ghi nhận lượng hồ sơ tăng mạnh.
