Cô Ba chủ trọ hay càu nhàu về cái đồng hồ điện quay tít mù. Đám sinh viên, công nhân mướn phòng thì xót xa từng ngàn bạc lẻ.
Tháng 4 năm 2009, Sài Gòn – TP.HCM đón chuyến công tác xa nhà đầu tiên của tôi bằng cái nóng hầm hập.
Giữa chảo lửa ban trưa ấy, tiếng lách cách của móng trèo sắt va vào trụ bê tông vang lên. Anh thợ điện áo cam đu mình trên cột. Nắng 39 độ C táp thẳng vào gáy, dội xuống lớp mũ bảo hộ. Mồ hôi vạch thành dòng trên mặt, ướt sũng mảng lưng áo. Anh bám lấy bó dây, cặm cụi gỡ từng mối nối. Mùi mồ hôi chua nồng quyện mùi nhựa đường. Ngoài đầu hẻm, nhịp đô thị vẫn cuồn cuộn trôi. Mặc kệ người thợ điện vắt vẻo trên cao cùng mớ dây nhợ chằng chịt.
5 năm sau, tôi trở lại. Mùi cà phê sữa đá lanh canh góc vỉa hè. Ngước lên, khung trời bỗng nhẹ bẫng. Những búi tơ vò đen kịt bốc hơi đâu mất. Chú Tư xe ôm cười khà khà: “Mấy chả điện lực dạo này mần ăn ngọt xớt. Đứt chì, chớp tắt gì, a lô tiếng là xe trờ tới. Rẹt rẹt năm mười phút lại sáng trưng”.
Cuối năm 2022, tôi tham gia sự kiện trao giải cuộc thi của một tờ báo. Sài Gòn gượng dậy sau bạo bệnh. Mùi thuốc sát trùng vẫn lẩn khuất đâu đó dưới lớp khẩu trang. Đêm lạnh. Tô hủ tiếu gõ bốc khói. Chị bán hàng khơi bếp than. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn. Chị kể về những đêm thành phố nín thở. Tiếng còi cấp cứu xé tai. Màu áo cam bị nuốt chửng dưới lớp đồ bảo hộ trắng toát, kín bưng. Thợ điện ướt sũng. Mồ hôi ứ đầy trong ủng cao su. Họ kéo lê cuộn cáp nặng trịch, rạp người trên nền đất, cắn răng làm xuyên đêm để kéo điện vào bệnh viện dã chiến.
Cuối năm 2024. Phố xá rực rỡ. Đô thị thông minh cựa mình. Đi ngang xóm trọ năm xưa, tôi khựng lại. Cô Ba giờ lụ khụ. Tay run run rà ngón tay trên màn hình điện thoại, chìa ra cái biên lai điện tử. Tiền điện nay tính đúng giá nhà nước, rót thẳng vào app sinh viên mướn phòng.
Câu chuyện cái biên lai kéo tôi lách mình sâu hơn vào một xóm trọ ở Bình Tân. Gặp chị quét rác thâm quầng mắt. Gặp anh thợ hồ quê miền Tây, tay nứt nẻ cáu bẩn nhào vữa. Chút tiền còm cõi chắt bóp hằng tháng từng bị bóp nghẹt bởi một thứ ám ảnh vô hình: Đồng hồ điện. Bốn ngàn, năm ngàn một ký điện. Dân ngụ cư chỉ biết cắn răng chịu đựng.
Rồi màu áo cam xuất hiện. Không chỉ bám trụ trên cột cao, họ luồn lách vào từng con hẻm. Gõ cửa từng nhà trọ. Kiên nhẫn hướng dẫn chủ nhà làm thủ tục, yêu cầu thu đúng giá điện nhà nước cho người nghèo. Bằng cái lý, cái tình, họ dần gỡ bỏ đi thứ định mức bóc lột tồn tại bao năm ròng rã.
Sự tận tâm của những chiến sĩ áo cam không chỉ duy trì nguồn điện thắp sáng cho phố phường, mà còn nâng đỡ và chia sẻ với bao phận người nghèo khó. Từ những chuyến xe rong bán đồ ăn đêm, đến những công tơ điện được tính đúng giá của nhà nước trong những căn phòng trọ lợp mái tôn chật hẹp.
Rời Bình Tân, tôi tấp vô quán cà phê lề đường. Góc bàn xộc xệch, ba người thợ áo cam ùa vào. Tôi chủ động bắt chuyện. Sau dăm câu làm quen, biết tôi là người làm báo, một anh thợ trạc tứ tuần tâm sự: “Làm cái nghề này, tai phải điếc một nửa chú em à. Vừa xong, cúp điện đột xuất để cắt con diều xẹt lửa trên đường dây. Dưới xóm trọ, thiên hạ ùa ra. Đù má đù cha chửi văng miểng. Nóng mà. Trẻ con khóc óe óe. Mình lơ lửng trên cao, nghe réo tên ba đời nhà mình ra chửi, ruột gan xót xa!”.
Anh ngừng lại. Cầm ly đen đá tu cái ực. Yết hầu chạy lên chạy xuống.
“Rồi sao anh?” – tôi chồm người hỏi.
“Rồi điện sáng chớ sao!” – cậu trẻ tuổi ngồi cạnh cười phá lên. “Bụp một phát. Nguyên xóm sáng trưng. Tiếng quạt máy vù vù, tiếng tivi réo lên. Tiếng chửi tắt ngấm. Lúc đang thu đồ nghề, mồ hôi mẹ, mồ hôi con nhỏ ròng ròng ướt nhẹp cái lai quần. Cái bà hồi nãy chửi hăng nhất xóm bưng ra ba ly nước cam đá lạnh. Một sự bù trừ ngang phè, sòng phẳng, ngọt lịm của đất phương Nam”.
Tôi ngước nhìn về phía trạm biến áp chéo góc ngã tư. Rè rè… Tiếng cánh quạt xé gió. Hình ảnh người thợ điện lấm lem đu cột năm nào không còn. Thay vào đó là màu áo cam đứng dưới đất, dán mắt vào màn hình điều khiển. Chiếc flycam gắn camera ảnh nhiệt bay vút lên, dò từng điểm nóng trên lưới điện. Chính xác. Lạnh lùng. Ánh sáng xanh hắt lên khuôn mặt người kỹ sư. Nhưng ánh mắt thì vẫn rặt một vẻ chân chất. Bắt gặp cái nhìn của tôi, anh nhoẻn miệng cười. Cái cười sảng khoái, không lẫn đi đâu được của dân lục tỉnh.
“Lớp vỏ” thành phố thay màu. Công nghệ trùm lên những trụ điện vô tri. Mạng lưới ngầm chạy tít tắp dưới lớp bê tông rải nhựa. Nói về ngành điện TP.HCM, không phải nhắc đến những thuật toán với băng tần. Ánh sáng của TP.HCM không đo bằng kilowatt giờ. Cũng chẳng có máy móc tân tiến nào đọc được vệt mồ hôi rớt xuống hẻm sâu…
Bởi ánh sáng ấy vẫn thoảng mùi mồ hôi của những người thợ mặc áo cam. Mạch máu thắp sáng thành phố này vẫn chảy bằng một nhịp đập duy nhất: sự tận hiến vô hình.
Trong dòng xe đông đúc trên đường Trần Hưng Đạo (đoạn từ đường Calmette đến Nguyễn Văn Cừ), phần đường nhỏ nằm sát vỉa hè khiến nhiều người đi xe máy vô tình đi ngược chiều vì tưởng đây là đường phụ được phép lưu thông 2 chiều.
Tuy nhiên, tại các giao lộ đều có biển báo "cấm đi ngược chiều". Chỉ cần chạy sai, người vi phạm có thể bị CSGT xử phạt từ 4 - 6 triệu đồng và trừ 2 điểm giấy phép lái xe theo Nghị định 168/2024.
Theo ghi nhận của PV Thanh Niên, trên đường Trần Hưng Đạo, đoạn từ đường Calmette đến đường Nguyễn Văn Cừ, nhiều người điều khiển xe máy liên tục đi vào phần đường nhỏ sát dải phân cách dù hướng lưu thông không đúng quy định.
Có người vừa chạy vừa quan sát, phát hiện đi sai thì vội quay đầu xe. Một số khác vẫn tiếp tục đi vì nghĩ đây là phần đường nội bộ hoặc đường gom được phép lưu thông 2 chiều. Nhiều người chỉ biết mình vi phạm khi bị lực lượng CSGT dừng xe nhắc nhở hoặc lập biên bản xử phạt.
Anh Tuấn Anh (35 tuổi, ở phường Đức Nhuận) cho biết trước anh từng đi ngược chiều vào phần đường này vì nghĩ đây là lối dành riêng cho xe máy. "Tôi thấy đường nhỏ, lại nằm tách ra nên tưởng xe chạy 2 chiều được. Tới lúc bị nhắc mới biết có biển cấm ngược chiều ở đầu đường", anh nói.
Một tài xế xe ôm công nghệ cũng thừa nhận nhiều người dễ nhầm tại khu vực này, nhất là khi đang vội hoặc chạy theo xe phía trước. "Nhiều người cứ thấy có khoảng trống là chạy vào. Có người chạy theo quán tính chứ không để ý biển báo", người này nói.
Thực tế tại TP.HCM, không ít tuyến đường có phần đường nhỏ sát vỉa hè hoặc dải phân cách khiến người dân dễ hiểu nhầm là đường gom, đường nội bộ hay là đoạn đường xe máy được chạy 2 chiều.
Trong khi đó, tâm lý thấy người khác chạy thì chạy theo cũng khiến nhiều trường hợp vô tình vi phạm mà không kịp quan sát biển báo giao thông phía trước.
Theo Nghị định 168/2024, người điều khiển xe máy đi ngược chiều sẽ bị phạt từ 4 - 6 triệu đồng và bị trừ 2 điểm giấy phép lái xe. Trường hợp đi ngược chiều gây tai nạn giao thông, mức phạt tăng lên 10 - 14 triệu đồng, đồng thời bị trừ tới 10 điểm giấy phép lái xe.
Theo ghi nhận, nhiều tình huống nguy hiểm đã xảy ra khi xe máy chạy ngược chiều bất ngờ đối đầu dòng xe đang lưu thông đúng hướng. Không ít người phải thắng gấp hoặc lách né trong khoảng cách rất gần.
Một cán bộ CSGT cho biết khi tham gia giao thông người dân cần đặc biệt chú ý quan sát biển báo ở đầu đường, nhất là tại các phần đường tách nhánh, đường có dải phân cách cứng là dạng bồn cây hoặc đường song hành.
"Không phải thấy đường nhỏ là được chạy 2 chiều. Người dân cần quan sát kỹ biển báo và chiều lưu thông trước khi đi vào để tránh vi phạm đáng tiếc", vị này khuyến cáo.
Như vậy, người tham gia giao thông cần lưu ý không nên chạy theo thói quen hoặc đi theo dòng phương tiện phía trước mà cần quan sát kỹ biển báo, vạch kẻ đường và chiều lưu thông ngay từ đầu tuyến.
Tại những đoạn đường tách nhánh, đường song hành hoặc phần đường nhỏ sát vỉa hè, người điều khiển xe càng cần giảm tốc độ để nhận diện biển cấm, biển chỉ hướng hay các quy định phân làn.
Khoảng 17 giờ chiều nay, cơn mưa lớn đúng vào giờ tan tầm khiến khu vực đường Điện Biên Phủ ùn ứ kéo dài từ đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa đến vòng xoay Điện Biên Phủ. Dòng xe nối đuôi nhau ken đặc trên nhiều hướng di chuyển.
Lực lượng CSGT liên tục đội mưa điều tiết tại các giao lộ, phân luồng giao thông để giảm xung đột dòng xe. Nhiều thời điểm, người dân phải nhích từng chút một giữa dòng phương tiện đông nghẹt.
Tại khu vực vòng xoay Điện Biên Phủ - Nguyễn Bỉnh Khiêm, lượng phương tiện tăng cao ở cả hai hướng lưu thông. Trên cầu Điện Biên Phủ và đoạn từ vòng xoay đến giao lộ Đinh Tiên Hoàng, dòng xe nối dài, di chuyển chậm.
Nhiều người đi ô tô, xe máy do chưa quen phương án tổ chức giao thông mới nên đi thẳng qua vòng xoay rồi mới quay đầu tại giao lộ phía trên, khiến khu vực này càng thêm ùn ứ.
Do lực lượng chức năng ưu tiên cho luồng xe trên đường Điện Biên Phủ nên các tuyến đường nhánh giao cắt như: Đinh Tiên Hoàng, Phùng Khắc Khoan, Hai Bà Trưng, Nam Kỳ Khởi Nghĩa... xe đông, di chuyển chậm.
Tuy nhiên, tại vòng xoay Điện Biên Phủ - Nguyễn Bỉnh Khiêm xe đông đúc cả 2 chiều nhưng không có tình trạng xung đột dòng xe, các xe thoát nhanh khỏi vòng xoay.
Nhiều người vẫn chạy qua vòng xoay, đến giao lộ Điện Biên Phủ - Đinh Tiên Hoàng mới quay đầu. Trong ảnh, xe đông nghẹt ở đoạn quay đầu, trên cầu Điện Biên Phủ và trục đường Đinh Tiên Hoàng
ẢNH: NHẬT THỊNH
Anh Vũ Nguyên (phường Bình Thạnh, TP.HCM) cho biết quãng đường từ công ty anh ở phường Xuân Hòa về nhà hằng ngày đều đi qua tuyến Điện Biên Phủ. Hôm nay vì mưa lớn giờ tan tầm nên đi chậm hơn.
"Đường Điện Biên Phủ hầu như ngày nào cũng ùn xe như vậy nên tôi không quá bất ngờ. Chỉ có điểm khác là ở vòng xoay các hướng xe đi lại đã trật tự hơn", anh Nguyên nói.
Người dân vất vả di chuyển trên đường Điện Biên Phủ sau cơn mưa lớn
Sau 3 ngày thí điểm tổ chức giao thông tại vòng xoay Điện Biên Phủ, Sở Xây dựng TP.HCM cùng Đội Tuần tra dẫn đoàn (Phòng CSGT Công an TP.HCM) đang tiếp tục theo dõi, điều chỉnh để phù hợp tình hình thực tế.
Trước mắt, phần đường dành cho xe rẽ trái từ cầu Điện Biên Phủ vào đường Nguyễn Bỉnh Khiêm sẽ được mở rộng. Đồng thời, thời gian đèn tín hiệu tại các giao lộ lân cận cũng được điều chỉnh để giảm ùn tắc giao thông.
Những ngày qua, mặt tiền chợ Tân Định ở trung tâm TP.HCM khoác lên mình diện mạo mới khi được chỉnh trang, vẽ bích họa đầy màu sắc. Những mảng tường cũ kỹ, bạc màu dần được thay thế bằng các hình ảnh sinh động mang hơi thở đời sống đô thị, văn hóa Sài Gòn - Gia Định xưa và nét đặc trưng của ngôi chợ 100 năm tuổi.
Các bức tranh không chỉ tạo điểm nhấn mỹ quan cho tuyến đường nhộn nhịp mà còn góp phần làm sạch đẹp không gian công cộng giữ trung tâm TP.HCM. Nhiều tiểu thương và người dân thích thú khi khu vực quanh chợ trở nên sáng sủa, trẻ trung hơn nhưng vẫn giữ được nét thân quen vốn có góp phần biến một trong những ngôi chợ lâu đời ở TP.HCM thành điểm check-in thu hút người dân và du khách.
Ông Thu, một người dân TP.HCM có 40 năm gắn bó với chợ Tân Định nhận thấy sau khi các bức tranh được vẽ nên đã tạo cho chợ một sinh khí mới và rất đẹp mắt. Ông Thu cho biết đã có mặt ở chợ từ những năm 1988 khi phụ giúp gia đình buôn bán tại đây. Suốt thời gian 40 năm qua, ông chứng kiến nhiều lần thay đổi diện mạo. Đó là những lần trùng tu, thay mái ngói, nâng nền…
"Tuy vậy, với tôi lần này là đợt thay đổi đẹp hơn hẳn, xứng đáng là chợ có tên tuổi ở TP.HCM", ông Thu chia sẻ.
Cũng theo phương án từ UBND phường Tân Định, công trình tranh bích họa ở chợ Tân Định có tên "Chợ Tân Định - Di sản phố thị". Công trình vẽ bích họa này dài 45 m, tái hiện các cột mốc hình thành và phát triển của chợ Tân Định từ xưa đến nay.
Đây là hoạt động nằm trong kế hoạch của UBND phường Tân Định chào mừng dịp kỷ niệm 50 năm ngày thành phố Sài Gòn - Gia Định chính thức mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2.7.1976 – 2.7.2026) và kỷ niệm 1 năm ngày thành lập phường (1.7.2025 – 1.7.2026).
Các hình vẽ cũng nói lên nét đặc trưng của chợ, những mặt hàng bày bán từ nhiều năm như: vải, thực phẩm...
ẢNH: PHẠM HỮU
Nội dung các bức bích họa được xây dựng theo trình tự thời gian, phản ánh sự hình thành của vùng đất, quá trình phát triển thương mại và giá trị văn hóa của khu chợ trong đời sống đô thị. Công trình được kỳ vọng tạo diện mạo mới cho chợ Tân Định khi đóng cửa (ngoài giờ hoạt động), góp phần nâng cao ý thức bảo tồn giá trị văn hóa - lịch sử địa phương, trở thành điểm nhấn mỹ thuật, phục vụ cộng đồng và khách tham quan khi đến TP.HCM.
Chợ Tân Định được xây dựng năm 1926, khánh thành năm 1927 do Công ty SIDEC (Pháp) thiết kế, với diện tích khoảng 3.000 m2. Ngôi chợ gồm nhà lồng lớn theo trục Nam - Bắc, hành lang bao quanh và hệ mái 3 tầng có lam gió giúp lấy sáng và thông khí tự nhiên. Chợ Tân Định đã được công nhận Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.
Hiện tại có khoảng 400 gian hàng bán sỉ, lẻ với đa dạng ngành hàng từ thực phẩm tươi sống, đồ khô, trái cây đến quần áo, giày dép. Trong đó nổi tiếng nhất phải kể đến là vải và ẩm thực.
