Thi tốt nghiệp THPT 2026: Tối ưu chi phí, giảm gánh nặng

Chiều 30/5, tại phường Xuân Hương - Đà Lạt, Hội thảo khoa học "Mô hình phát triển tỉnh Lâm Đồng: Tiềm năng và bứt phá" diễn ra dưới sự phối hợp của tỉnh Lâm Đồng và Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Tại Hội thảo khoa học về mô hình phát triển tỉnh, Bí thư Tỉnh uỷ Lâm Đồng – ông Y Thanh Hà Niê Kđăm nhấn mạnh, việc mở rộng từ cao nguyên, trung du đến duyên hải, nhiều cơ hội liên kết vùng và hội nhập quốc tế, hình thành các hành lang kinh tế mới, tăng cường liên kết giữa vùng Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.

Với dân số khoảng 3,8 triệu người, 49 dân tộc cùng sinh sống, Lâm Đồng được đánh giá là vùng đất hội tụ nhiều lợi thế đặc biệt. Không chỉ sở hữu hệ sinh thái đa dạng, quỹ đất rộng lớn và nền nông nghiệp công nghệ cao hàng đầu cả nước, địa phương còn có trữ lượng bô xít khoảng 6,9 tỷ tấn, chiếm 73% tổng trữ lượng quốc gia.

Tuy nhiên, bên cạnh những tiềm năng to lớn, tỉnh cũng đang đối mặt với nhiều thách thức như hạ tầng chưa đồng bộ, liên kết vùng còn hạn chế, quy mô nền kinh tế chưa tương xứng với lợi thế, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực đổi mới sáng tạo chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Theo Bí thư Tỉnh uỷ Lâm Đồng – ông Y Thanh Hà Niê Kđăm, Lâm Đồng đang đứng trước một "ngưỡng cửa" phát triển mới. Những mô hình tăng trưởng dựa vào khai thác tài nguyên thô, hoặc phát triển du lịch, nông nghiệp theo lối mòn truyền thống đã không còn đủ dư địa để giúp tỉnh bứt phá mạnh mẽ, bền vững trong bối cảnh kỷ nguyên số và phát triển xanh hiện nay. Tỉnh cần một "bệ phóng" mới, một tư duy chiến lược đột phá để định vị lại vị thế của Lâm Đồng trong nước và khu vực.

Bí thư Tỉnh ủy Lâm Đồng cho rằng, với trí tuệ, tâm huyết và trách nhiệm của các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý, cộng đồng doanh nghiệp và các nhà đầu tư, hội thảo sẽ đóng góp nhiều luận cứ quan trọng, thiết thực cho việc hoạch định mô hình phát triển của tỉnh trong giai đoạn mới.

Qua đó, góp phần xây dựng Lâm Đồng phát triển nhanh, bền vững, toàn diện, giàu bản sắc và từng bước trở thành cực tăng trưởng năng động, giữ vai trò quan trọng của vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Đại diện Viện Kinh tế - Xã hội và Môi trường, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh cho hay, Lâm Đồng phát triển theo mô hình xanh – liên kết – đa trung tâm – sinh thái – thông minh; trở thành trung tâm nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế biển xanh, năng lượng sạch và du lịch chất lượng cao và công nghiệp của khu vực phía Nam.

Theo định hướng được các chuyên gia đề xuất, trung tâm động lực số 1 là Đà Lạt, được định vị trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và phát triển của tỉnh. Địa phương này sẽ tập trung phát triển nông nghiệp công nghệ cao, đặc biệt là ngành hoa và rau; nghiên cứu, ứng dụng công nghệ sinh học; phát triển kinh tế dữ liệu dựa trên nền tảng tri thức của Đại học Đà Lạt; đồng thời nâng tầm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và Festival Hoa Đà Lạt theo hướng quốc tế.

Trung tâm động lực số 2 là Phan Thiết với định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển và ven biển. Bên cạnh du lịch nghỉ dưỡng, kinh tế đêm và dịch vụ biển, địa phương sẽ tập trung phát triển logistics, cảng biển, nuôi trồng thủy sản công nghệ cao và năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi. Đây được xem là cửa ngõ kết nối kinh tế biển của tỉnh trong tương lai.

Tại khu vực Gia Nghĩa, trung tâm động lực số 3 sẽ phát triển theo hướng công nghiệp xanh, năng lượng và chế biến khoáng sản. Trọng tâm là hình thành trung tâm công nghiệp bô xít – alumin – nhôm quốc gia, gắn với phát triển công nghiệp chế biến sâu titan, năng lượng tái tạo và khai thác hiệu quả giá trị của Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Trong khi đó, khu vực Bảo Lộc – Di Linh được xác định là trung tâm hành chính, dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao của tỉnh. Việc sớm xác định vị trí tỉnh lỵ được đánh giá là yếu tố quan trọng nhằm tạo sự đồng thuận, tập trung nguồn lực đầu tư và thúc đẩy phát triển không gian kinh tế mới.

Đối với khu vực Hàm Tân – La Gi – Sơn Mỹ, định hướng trở thành trung tâm công nghiệp quy mô lớn, đón đầu làn sóng dịch chuyển đầu tư từ Đồng Nai và Tp.HCM, đồng thời tận dụng lợi thế từ sân bay Long Thành và hệ thống cao tốc kết nối vùng.

Để hiện thực hóa mô hình này, các chuyên gia đề xuất ba nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, ưu tiên hàng đầu là hoàn thiện thể chế quản trị tỉnh mới theo hướng đa trung tâm, đẩy mạnh phân cấp, xây dựng chính quyền số và cơ chế thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Song song đó là đầu tư đồng bộ hạ tầng chiến lược gồm hệ thống cao tốc liên vùng, cảng biển quốc tế Vĩnh Tân - Sơn Mỹ, sân bay Phan Thiết, nâng cấp sân bay Liên Khương và hạ tầng năng lượng tái tạo. Đây được xem là nền tảng để tăng cường liên kết vùng và thu hút các dòng vốn đầu tư mới.

Đáng chú ý, tỉnh cũng hướng đến phát triển hàng loạt động lực tăng trưởng mới như kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, kinh tế dữ liệu, kinh tế bạc, kinh tế đêm, kinh tế di sản và các đô thị TOD dọc các tuyến cao tốc.

Tin Gốc: Người Đưa Tin

Nếu ở bài viết trước, các chuyên gia chỉ ra những "khoảng trống" trong cơ chế bảo vệ trẻ em và sự chậm trễ trong phát hiện, can thiệp các vụ bạo hành thì dưới góc độ tâm lý học, hàng loạt vụ việc đau lòng thời gian qua còn cho thấy một thực tế đáng lo ngại khác như bạo lực với trẻ em thường không xuất hiện đột ngột mà âm thầm hình thành, tích tụ trong những gia đình tồn tại xung đột, lệ thuộc cảm xúc và sự mất kiểm soát kéo dài.

Theo các chuyên gia, việc cha mẹ hoặc người thân liên tục có hành vi bạo lực với trẻ không còn là hiện tượng cá biệt mà phản ánh những vấn đề đáng báo động về kỹ năng làm cha mẹ, khả năng quản trị cảm xúc. Đồng thời cho thấy nhiều lỗ hổng trong việc nhận diện sớm nguy cơ và hỗ trợ kịp thời từ gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Chia sẻ với Người Đưa Tin, Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân - Trung tâm Chăm sóc sức khỏe Tinh thần, Bệnh viện Đa khoa Phương Đông cho rằng, phần lớn cha mẹ đều có bản năng yêu thương con cái, không ai sinh ra đã muốn làm tổn thương con mình.

Tuy nhiên, những sang chấn tâm lý từ quá khứ, áp lực cuộc sống, xung đột hôn nhân hay sự thiếu hụt kỹ năng kiểm soát cảm xúc có thể khiến người lớn dần mất khả năng đồng cảm với trẻ.

Theo ông Lân, có những người từng lớn lên trong môi trường bạo lực, bị dạy dỗ bằng đòn roi nên mặc nhiên xem đánh mắng là cách giải quyết vấn đề.

Trong khi đó, nhiều người khác đang sống trong trạng thái căng thẳng kéo dài, thất bại, cô đơn hoặc mâu thuẫn gia đình nhưng lại không có phương pháp giải tỏa cảm xúc lành mạnh, từ đó trút giận lên người yếu thế nhất là trẻ nhỏ.

"Điều đáng sợ là bạo lực thường không bắt đầu bằng những hành vi quá nghiêm trọng ngay lập tức, mà đi từ quát mắng, xúc phạm, đe dọa, đánh để "dạy dỗ", rồi tăng dần mức độ khi người lớn mất kiểm soát và không bị ngăn chặn", ông Lân phân tích.

Liên hệ với vụ việc đau lòng vừa xảy ra tại Hà Nội, ông Lân cho rằng có thể tồn tại yếu tố "lệ thuộc cảm xúc" và "lệ thuộc sinh tồn". Theo đó, nhiều người sau đổ vỡ hôn nhân hoặc trong hoàn cảnh cô đơn thường sợ bị bỏ rơi nên bám víu vào mối quan hệ mới như chỗ dựa duy nhất.

Dần dần, họ sống trong tâm thế phải "nhìn sắc mặt" đối phương để tồn tại, sợ bị bỏ đi, sợ mất hỗ trợ kinh tế hoặc không đủ khả năng nuôi con một mình.

Trong thực tế tham vấn tâm lý, chuyên gia này cho biết có không ít người mẹ từng lên tiếng bảo vệ con khi chứng kiến con bị bạo hành.

Tuy nhiên, nếu mỗi lần phản ứng đều dẫn đến cãi vã, bị đe dọa hoặc tiếp tục chịu bạo lực, họ sẽ dần hình thành tâm lý bất lực với suy nghĩ: "Mình không thay đổi được gì" hoặc "im lặng thì mọi chuyện còn yên ổn hơn".

Dưới góc nhìn nhận thức hành vi, ông Lân cho rằng khi sống quá lâu trong môi trường độc hại, nhận thức của con người cũng dần bị bóp méo.

Họ có xu hướng tự hợp lý hóa hành vi bạo lực bằng những suy nghĩ như: "Con chịu một chút rồi cũng qua", "Nếu chống lại thì còn tệ hơn" hoặc "Ít nhất con vẫn còn gia đình".

"Đó là cách con người tự làm giảm cảm giác bất lực và sợ hãi của chính mình", ông Lân nói.

Ngoài ra khi phải chịu áp lực tâm lý kéo dài, cảm xúc của con người cũng có thể trở nên chai lì. Họ né tránh đối diện với nỗi đau của con vì điều đó khiến bản thân cảm thấy tội lỗi, bất lực và thất bại.

Tuy nhiên theo chuyên gia tâm lý, việc hiểu cơ chế tâm lý không đồng nghĩa với biện minh cho sự im lặng hay đồng lõa. Với trẻ nhỏ việc không được chính cha mẹ bảo vệ cũng là một tổn thương rất sâu sắc.

Theo vị chuyên gia, điều nguy hiểm nhất của bạo lực gia đình là sự leo thang âm thầm. Vì vậy người trong cuộc không nên tự cô lập bản thân hay tự thuyết phục rằng "mọi chuyện rồi sẽ ổn".

"Khi một người luôn phải nhìn sắc mặt đối phương để sống, luôn lo sợ con làm điều gì đó khiến người kia nổi nóng thì đó đã là một môi trường không an toàn cho cả mẹ và con. Nhiều người sợ mất gia đình, nhưng với trẻ nhỏ điều các con cần nhất không phải là một gia đình đủ hình thức mà là một nơi đủ an toàn để lớn lên", ông Lân chia sẻ.

Trong quá trình tham vấn, Thạc sĩ Hoàng Quốc Lân từng gặp nhiều đứa trẻ phải chứng kiến cảnh bố mẹ cãi vã triền miên đến mức chính các em là người chủ động nói với mẹ: "Mẹ ly hôn đi", "Con không cần đủ bố mẹ đâu, con chỉ cần mẹ vui thôi".

Theo ông, điều đó cho thấy trẻ em cảm nhận được toàn bộ sự căng thẳng và đau khổ trong gia đình, chứ không hề "không biết gì" như nhiều người lớn vẫn nghĩ.

Qua các vụ việc đau lòng gần đây, bác sĩ tâm lý cho rằng điều xót xa nhất là trẻ em gần như không có khả năng tự bảo vệ mình. Các em không thể chống trả, không biết cách cầu cứu đúng cách và nhiều khi vẫn bám víu vào chính người làm tổn thương mình vì đó là người mà các em phụ thuộc để tồn tại.

"Trong quá trình tham vấn, tôi gặp không ít đứa trẻ dù bị đánh vẫn nói: "Con ngoan thì mẹ sẽ thương lại" hoặc "Tại con hư nên con bị đánh". Trẻ thường có xu hướng đổ lỗi cho bản thân thay vì hiểu rằng mình đang bị tổn thương", ông Lân chia sẻ.

Theo chuyên gia tâm lý, điều này có thể để lại ảnh hưởng tâm lý kéo dài, khiến trẻ lớn lên với cảm giác mình không xứng đáng được yêu thương hoặc phải chịu đau đớn để giữ một mối quan hệ.

"Cha mẹ không cần hoàn hảo, nhưng ít nhất phải là nơi khiến con cảm thấy an toàn. Không một áp lực tình cảm, hôn nhân hay kinh tế nào nên trở thành lý do để trẻ em phải sống trong sợ hãi hoặc chịu tổn thương", ông Lân nhấn mạnh.

Đồng quan điểm trên, Thượng tá, TS. Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học nhận định, thực trạng trẻ em bị bạo hành, xâm hại ngay trong chính gia đình là vấn đề đặc biệt nhức nhối và đáng báo động.

Từ những vụ việc liên tiếp xảy ra tại Hà Nội và Tp.Hồ Chí Minh, điều đau lòng nhất là nơi lẽ ra an toàn nhất đối với trẻ lại trở thành nơi tiềm ẩn nguy cơ tổn thương lớn nhất.

Dưới góc độ tội phạm học, Thượng tá Hiếu cho rằng đây là loại tội phạm có độ ẩn rất cao, bởi hành vi thường diễn ra trong không gian kín, kéo dài âm thầm và bị che giấu bởi nhiều lớp tâm lý, quan hệ gia đình, danh dự và sự lệ thuộc của trẻ vào người lớn.

"Nhiều đứa trẻ không đủ khả năng tự bảo vệ mình, cũng không đủ ngôn ngữ để diễn đạt rằng các em đang bị tổn thương. Có em bị đánh đập trong thời gian dài nhưng nghĩ đó là "dạy dỗ".

Có em bị xâm hại tình dục nhưng bị đe dọa, thao túng tâm lý hoặc sống trong sợ hãi đến mức không dám lên tiếng. Trong tội phạm học hiện đại, đây được gọi là 'vòng tròn im lặng' quanh nạn nhân", Thượng tá Hiếu phân tích.

Theo ông, khi sự im lặng kéo dài hậu quả không chỉ dừng ở những thương tích trước mắt mà còn để lại sang chấn tâm lý có thể đeo bám trẻ suốt cuộc đời.

Để nhận diện trẻ bị bạo lực hoặc xâm hại, người lớn cần đặc biệt chú ý tới những thay đổi bất thường về tâm lý và hành vi. Một đứa trẻ vốn hoạt bát nhưng bỗng trở nên thu mình, sợ hãi, né tránh tiếp xúc, thường xuyên hoảng loạn, mất ngủ, kết quả học tập sa sút hoặc có biểu hiện chống đối cực đoan đều có thể là tín hiệu cảnh báo.

Đối với trẻ bị xâm hại tình dục, nhiều em thường sợ hãi một người cụ thể, có ám ảnh bất thường về giới tính hoặc rơi vào trạng thái trầm cảm, tự cô lập bản thân.

"Trẻ em thường không "kêu cứu" bằng lời nói trực tiếp mà phát tín hiệu thông qua hành vi và cảm xúc", Thượng tá Hiếu nói.

Theo chuyên gia tội phạm học, để xây dựng "lá chắn" bảo vệ trẻ em, trước hết cần thay đổi nhận thức xã hội, không thể tiếp tục coi bạo lực với trẻ là chuyện riêng của mỗi gia đình. Trẻ em là chủ thể có quyền được bảo vệ về thân thể, nhân phẩm và cảm xúc.

Bên cạnh đó, cần trang bị kỹ năng tự bảo vệ cho trẻ từ sớm, giúp các em nhận biết hành vi xâm hại, biết cách từ chối, cầu cứu và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.

Ông cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của cơ chế can thiệp nhanh giữa nhà trường, bệnh viện, công an, chính quyền địa phương và các tổ chức bảo vệ trẻ em.

Theo ông nhiều bi kịch xảy ra không phải vì không ai biết, mà vì biết nhưng không dám can thiệp, không biết báo cho ai hoặc thiếu quy trình xử lý hiệu quả.

Thượng tá Hiếu đánh giá cao mô hình phối hợp liên ngành giữa bệnh viện, công an, luật sư, hội phụ nữ, báo chí và các tổ chức xã hội trong công tác bảo vệ trẻ em hiện nay.

Theo ông, một đứa trẻ bị bạo hành không chỉ cần được cứu chữa về y tế mà còn cần được hỗ trợ pháp lý, chăm sóc tâm lý và đồng hành lâu dài để phục hồi.

"Tuy nhiên, trong quá trình truyền thông cần đặc biệt lưu ý nguyên tắc bảo vệ danh tính và nhân phẩm của trẻ em. Các em không thể trở thành "nhân vật trung tâm" cho sự tò mò hay giật gân. Điều trẻ cần nhất sau tổn thương là được chữa lành, được bảo vệ và được trao lại cảm giác an toàn để tiếp tục lớn lên như một con người bình thường", ông Hiếu chia sẻ.

(Còn tiếp)

Tin Gốc: Người Đưa Tin

Từ khi còn là một thiếu nữ năng động, Beth Goodier chưa từng nghĩ có ngày cuộc đời mình lại bị "đánh cắp" bởi những giấc ngủ kéo dài tưởng như vô tận. Cô gái người Anh trở thành một trong số cực ít bệnh nhân mắc hội chứng kleine-Levin (KLS) - căn bệnh thần kinh hiếm gặp còn được gọi bằng cái tên ám ảnh: hội chứng "người đẹp ngủ trong rừng".

Năm 17 tuổi, Beth bất ngờ rơi vào trạng thái ngủ li bì sau một cơn cảm cúm thông thường. Ban đầu, gia đình nghĩ cô chỉ kiệt sức. Thế nhưng, những cơn buồn ngủ ngày càng trở nên bất thường. Có giai đoạn, Beth ngủ tới 22 giờ mỗi ngày, chỉ thức dậy chốc lát để ăn uống rồi lại chìm vào mê man.

Đáng sợ hơn, các "đợt ngủ" của cô không kéo dài vài ngày như người bình thường thiếu ngủ, mà có thể kéo dài hàng tuần, thậm chí nhiều tháng. Trong suốt thời gian ấy, Beth gần như mất kết nối với thế giới xung quanh. Bạn bè trưởng thành, cuộc sống tiếp diễn, còn cô bị mắc kẹt trên chiếc giường của chính mình.

Theo các bác sĩ, hội chứng Kleine-Levin là một dạng rối loạn thần kinh cực hiếm, thường xuất hiện ở tuổi thiếu niên. Người bệnh trải qua những giai đoạn ngủ quá mức nghiêm trọng, có thể ngủ từ 16-20 giờ mỗi ngày hoặc hơn, xen kẽ với khoảng thời gian tỉnh táo bình thường.

Trong những cơn bệnh, bệnh nhân không chỉ buồn ngủ cực độ mà còn gặp tình trạng lú lẫn, mất phương hướng, thay đổi tính cách hoặc hành xử như trẻ nhỏ. Một số người còn bị rối loạn ăn uống, lo âu và suy giảm trí nhớ tạm thời.

Beth từng kể rằng điều đau đớn nhất không phải là ngủ quá nhiều, mà là cảm giác "đánh mất cuộc đời". Khi tỉnh dậy sau nhiều tuần mê man, cô nhận ra mọi thứ đã đổi khác: sinh nhật bạn bè đã qua, kỳ thi kết thúc, những cuộc hẹn biến mất và tuổi trẻ lặng lẽ trôi đi ngoài cánh cửa phòng ngủ.

Không thể học tập bình thường, Beth buộc phải từ bỏ giấc mơ trở thành bác sĩ nhi khoa. Mẹ cô cũng phải nghỉ việc để chăm sóc con gái 24/24 giờ vì Beth có thể ngủ quên ở bất cứ đâu, bất cứ lúc nào.

Một trường hợp khác là Bella Andreou, cô gái trẻ ở Newcastle (Anh), cũng gây chú ý khi mắc KLS và ngủ hơn 20 tiếng/ngày. Hôn thê của Bella phải thường xuyên đánh thức cô dậy ăn uống trước khi tiếp tục ngủ tiếp. Cô cho biết cuộc sống của mình gần như chỉ tồn tại giữa những cơn mê kéo dài vô tận.

Điều khiến căn bệnh này trở nên đáng sợ là đến nay y học vẫn chưa xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh. Các chuyên gia cho rằng KLS có thể liên quan đến rối loạn vùng dưới đồi - khu vực kiểm soát giấc ngủ và cảm xúc trong não bộ. Tuy nhiên, chưa có phương pháp điều trị dứt điểm.

Thống kê cho thấy hội chứng Kleine-Levin cực kỳ hiếm gặp, chỉ xuất hiện ở khoảng vài người trên một triệu dân. Chính vì vậy, nhiều bệnh nhân ban đầu bị hiểu nhầm là lười biếng, trầm cảm hoặc mắc bệnh tâm thần. Không ít người mất nhiều năm mới được chẩn đoán đúng.

Ngày nay, dù các cơn ngủ đã giảm phần nào, Beth vẫn sống trong nỗi lo mình có thể lại chìm vào giấc ngủ bất thường bất cứ lúc nào. Với cô, điều đáng sợ nhất không phải bóng tối, mà là cảm giác mở mắt ra và nhận ra một phần tuổi trẻ của mình đã biến mất mãi mãi.

Tin Gốc: Người Đưa Tin