Hôm qua 27.4, trang Axios dẫn lời quan chức Mỹ cho hay nước này đã nhận được đề xuất từ Iran về giải pháp mở lại eo biển Hormuz và chấm dứt chiến tranh, nhưng vấn đề đàm phán hạt nhân bị hoãn lại để chuyển sang giai đoạn tiếp theo. Tuy nhiên, đề xuất như vậy là khó khả dĩ. Bởi vì việc phong tỏa eo biển Hormuz cũng là “lá bài” quan trọng để Mỹ gây sức ép với Iran, nên nếu chuyển vấn đề hạt nhân sang giai đoạn sau thì Washington sẽ mất “đòn bẩy” này trong việc thúc ép Tehran đình chỉ chương trình hạt nhân.
Trả lời Thanh Niên, TS Patrick M. Cronin (Viện Nghiên cứu Hudson, Mỹ) cho rằng trừ khi Mỹ hoàn toàn đánh bại đối thủ, nếu không thì phải kết thúc bằng thỏa hiệp ngoại giao.
Theo TS Cronin, Tổng thống Mỹ Donald Trump vẫn luôn cho rằng Mỹ đã hoàn toàn đánh bại Iran, nhưng điều đó là không đúng. Các chính trị gia, nghị sĩ Mỹ cũng khó ủng hộ việc Mỹ điều quân trên bộ vào Iran, nhất là khi chưa có được kịch bản khả dĩ nào về việc: Ai sẽ điều hành Iran?
“Tổng thống Trump nghĩ rằng Cộng hòa Hồi giáo Iran sẽ sụp đổ. Tôi chưa bao giờ tin điều đó. Hầu hết học giả cũng không tin điều đó, nhưng nhóm nhỏ những người thuyết phục Tổng thống Trump thì lại đặt niềm tin như vậy”, TS Cronin nhận xét và chỉ ra rằng: “Có rất nhiều thông tin tình báo cho thấy Lực lượng Vệ binh Cách mạng hồi giáo Iran (IRGC) không sụp đổ và sẽ càng cố thủ hơn”.
TS Cronin đặt ra câu hỏi: “Chúng ta phải đạt được một thỏa thuận thì đó là gì?”.
“Hai điều mà Tổng thống Trump muốn, thứ nhất là chở dầu mỏ qua eo biển Hormuz. Vâng, ông Trump có thể đạt được điều đó với một thỏa thuận, nhưng ông không thể có được quyền kiểm soát như mong muốn dù từng nhiều lần công khai về việc cùng thu phí. Điều thứ hai ông ta phải nhượng bộ là việc xử lý nguyên liệu hạt nhân. Washington đưa ra một thỏa hiệp tiềm năng, là Iran không xử lý nhiên liệu nguyên tử trong 20 năm. Iran sẽ không đồng ý với 20 năm, nhưng vấn đề là Iran có thể thương lượng về thời gian”, TS Cronin nhận xét và nói xét cho cùng thì vẫn có cách để đàm phán giải quyết bất đồng giữa hai bên.
Tuy nhiên, TS Cronin cũng chỉ ra: “Vấn đề cốt lõi thứ ba là hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm. Và những gì chúng ta thấy từ các lực lượng ủy nhiệm, từ Houthi, là họ độc lập hơn so với những gì người ta nói ban đầu. Đúng là họ nhận được sự hỗ trợ từ Iran, nhưng họ đang hoạt động theo chương trình nghị sự của riêng mình. Vì vậy, Iran chỉ có thể làm được đến mức đó. Nhưng đây là câu hỏi: Nếu Israel tiếp tục tấn công Hezbollah ở Li Băng, thì liệu Iran có thể đồng ý duy trì thỏa thuận ngừng bắn cơ bản hay không? Iran có thể vẫn đồng ý. Điều này tùy thuộc vào nhiều yếu tố nhưng ít nhất thì Mỹ cũng phải gây áp lực lên Israel để hạn chế các hoạt động quân sự”.
Mặc dù vậy, vị chuyên gia này cũng đặt ra lo ngại: “Nếu Iran nghĩ rằng mình sắp đạt được thỏa thuận, rồi nghĩ lại để tìm kiếm nhượng bộ nhiều hơn, nhất là khi họ biết Mỹ không muốn kéo dài cuộc chiến”. Nếu kịch bản này xảy ra thì cần phải có sự hỗ trợ giải quyết của nước khác, và Trung Quốc có thể đóng vai trò trung giải để giải quyết vấn đề này.
“Tôi cho rằng hầu hết các bên đều muốn chấm dứt tình trạng này, bao gồm cả Mỹ, IRGC. Vì vậy, không bên nào muốn duy trì tình trạng này nữa, ngoại trừ có lẽ là Israel. Dù có liên quan cuộc chiến, nhưng xét về Mỹ – Iran, bên nào cũng muốn chấm dứt tình trạng bắn phá nếu có thể. Điều đó không hoàn toàn là hòa bình, nhưng là một lệnh ngừng bắn”, TS Cronin kỳ vọng.
Cũng trả lời Thanh Niên, ông Dov Zakheim (cựu Thứ trưởng Bộ Quốc phòng Mỹ và đang cố vấn cho nhiều cơ quan nghiên cứu chính sách Mỹ về đối ngoại) cho rằng: “Mọi chuyện hoàn toàn phụ thuộc vào việc bên nào sẵn sàng nhượng bộ trước. Nếu Tổng thống Trump sẵn sàng nhượng bộ, ông ấy có thể sẽ ký kết một thỏa thuận có hình thức tương tự với thỏa thuận mà Tổng thống Barack Obama từng đạt được trước đây. Ngược lại, nếu Tổng thống Trump kiên trì chờ đợi – cứ chờ đợi mãi – thì rất có thể chính người Iran sẽ là bên phải nhượng bộ trước. Điều này đồng nghĩa với việc họ sẽ phải ngừng hoạt động làm giàu uranium trong vòng 20 năm như mong muốn của Mỹ, cắt giảm quy mô chương trình tên lửa, cũng như chấm dứt việc hậu thuẫn cho các lực lượng ủy nhiệm, cụ thể là nhóm Hezbollah. Tóm lại, mọi chuyện thực sự phụ thuộc vào việc bên nào sẵn sàng nhượng bộ trước. Đó chính là dấu hiệu giúp chúng ta nhận biết khi nào thì cuộc chiến này sẽ đi đến hồi kết”.
Nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon hôm 8/5 tuyên bố khai hỏa loạt tên lửa vào một căn cứ quân sự ở phía nam thành phố Nahariya của Israel, nhằm đáp trả "hành động vi phạm lệnh ngừng bắn, nhắm mục tiêu khu vực ngoại ô phía nam thủ đô Beirut và những cuộc tấn công gây ảnh hưởng đến làng mạc cũng như dân thường ở miền nam Lebanon".
Sau đó vài giờ, Hezbollah thông báo đã phóng loạt máy bay không người lái (UAV) nhằm vào một căn cứ quân sự ở miền bắc Israel, cũng với lý do đáp trả các cuộc tập kích của đối phương.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) cho biết còi báo động không kích đã vang lên tại một số thành phố ở miền bắc nước này trong cuộc tập kích đầu tiên, song chưa bình luận về sự việc thứ hai.
Sau đợt tấn công thứ nhất của Hezbollah, IDF tuyên bố đã chặn một quả đạn, thêm rằng những quả khác rơi xuống các khu vực trống trải và không có người bị thương.
IDF từng nhiều lần thông báo đạn do Hezbollah phóng rơi xuống miền bắc Israel, nhưng đây là lần đầu nhóm vũ trang Lebanon công khai tuyên bố tập kích mục tiêu trên lãnh thổ đối phương kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực vào giữa tháng 4.
Bộ Y tế Lebanon thông báo đòn tập kích của Israel vào 4 khu vực ở miền nam nước này hôm 8/5 đã khiến 10 người thiệt mạng, trong đó có hai trẻ em và ba phụ nữ. Cơ quan phòng vệ dân sự Lebanon trước đó cho biết một thành viên của họ cũng thiệt mạng trong cuộc tấn công do Israel tiến hành ở miền nam.
IDF tuyên bố đã tập kích một thành viên của Lữ đoàn Kháng chiến Lebanon có liên hệ với Hezbollah, thêm rằng người này cũng "hoạt động như nhân viên cứu hộ cứu nạn". Quân đội Israel cũng đã ban hành cảnh báo sơ tán đối với 7 thị trấn ở miền nam quốc gia láng giềng.
Israel cũng liên tục tấn công quốc gia láng giềng dù hai bên đã đạt thỏa thuận ngừng bắn. Thỏa thuận do Mỹ làm trung gian này có điều khoản cho phép Israel hành động để chống lại "những cuộc tập kích đang và sắp diễn ra".
IDF hôm 6/5 lần đầu nhắm mục tiêu khu vực ngoại ô phía nam thủ đô Beirut sau gần một tháng, khiến một chỉ huy cấp cao của Hezbollah thiệt mạng.
Giao tranh diễn ra trong bối cảnh phái đoàn Lebanon và Israel sẽ đối thoại trực tiếp tại Mỹ vào tuần sau. Các đại sứ Lebanon và Israel tại Mỹ đã hai lần gặp nhau ở Washington trong những tuần qua, trong nỗ lực nhằm chấm dứt hoàn toàn xung đột.
Hezbollah phản đối mạnh mẽ hoạt động đối thoại trực tiếp, gọi đây là "tội lỗi" và kêu gọi chính phủ Lebanon rút lui.
Theo AFP, Bộ chỉ huy quân sự trung ương Iran ngày 18.4 cáo buộc Mỹ "bội ước" khi tiếp tục phong tỏa hải quân đối với các tàu thuyền đi đến và đi từ các cảng của Iran. Iran nhấn mạnh chừng nào Mỹ chưa khôi phục quyền tự do hàng hải, tình hình tại eo biển Hormuz "sẽ vẫn bị kiểm soát chặt chẽ".
Trước đó, giới chức Iran từng cảnh báo họ sẽ đóng cửa eo biển nếu Mỹ duy trì phong tỏa, chỉ vài giờ sau khi tuyên bố mở lại tuyến hàng hải này theo một thỏa thuận ngừng bắn 10 ngày giữa Israel - Lebanon.
Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf ngày 17.4 viết trên nền tảng X: "Với việc tiếp tục phong tỏa, eo biển Hormuz sẽ không còn mở cửa". Ông cho hay việc đi qua tuyến đường thủy quan trọng này sẽ cần sự cho phép từ Iran.
Cùng ngày, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei nhấn mạnh "việc phong tỏa hải quân chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng thích đáng từ Iran", đồng thời gọi động thái của Mỹ là "vi phạm thỏa thuận ngừng bắn".
Căng thẳng gia tăng trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 17.4 cho rằng một thỏa thuận rộng hơn với Iran "rất gần", đồng thời tuyên bố Tehran có thể đồng ý chuyển giao uranium làm giàu cho Washington. Tuy nhiên, phía Iran đã bác bỏ thông tin này.
Bên cạnh đó, ông Trump nói với Reuters rằng có thể sẽ có thêm các cuộc đàm phán trực tiếp giữa Iran và Mỹ vào cuối tuần này. Một số nhà ngoại giao cho rằng điều đó khó xảy ra do những khó khăn về hậu cần trong việc tập trung tại Islamabad (Pakistan) - nơi dự kiến diễn ra các cuộc đàm phán.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển năng lượng trọng yếu, chiếm khoảng 1/5 lưu lượng dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu. Bất kỳ gián đoạn nào tại đây đều có thể tác động lớn đến thị trường năng lượng và thương mại quốc tế.
Theo dữ liệu của MarineTraffic, một nhóm tàu chở dầu, bao gồm tàu siêu lớn (VLCC), tàu chở sản phẩm dầu và khí hóa lỏng, đang di chuyển qua vùng biển gần đảo Larak của Iran ngày 18.4. Tuy nhiên, một số tàu được ghi nhận đã quay đầu, cho thấy hoạt động lưu thông vẫn bị hạn chế, theo Reuters.
Theo Hãng tin Reuters, Nga và Ukraine ngày 15-5 đã trao đổi mỗi bên 205 tù binh chiến tranh, một phần trong thỏa thuận gắn với lệnh ngừng bắn kéo dài ba ngày hồi đầu tháng này do Tổng thống Mỹ Donald Trump làm trung gian.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng cho biết đây là bước đầu tiên trong kế hoạch trao đổi tù binh quy mô lớn hơn, sau khi Kiev và Matxcơva đồng ý trao đổi 1.000 tù binh mỗi bên. "205 người Ukraine đã trở về nhà. Phần lớn trong số họ bị giam giữ từ năm 2022", ông Zelensky viết trên Telegram.
Theo Cơ quan tình báo quân sự Ukraine (HUR), nhiều quân nhân được trả tự do từng tham gia phòng thủ thành phố cảng Mariupol trước khi nơi này thất thủ vào tay Nga năm 2022. Kiev cũng đưa về nước hàng chục sĩ quan cùng nhiều binh sĩ và hạ sĩ quan.
Cùng ngày, hai nước đồng thời trao đổi thi thể các quân nhân tử trận. Nga trao trả cho Ukraine 526 thi thể và nhận lại 41 thi thể từ phía Kiev.
Cả Nga và Ukraine đều cảm ơn UAE đã đứng ra làm trung gian cho cuộc trao đổi. Bộ Quốc phòng Nga cho biết các quân nhân Nga sau khi được trao trả hiện ở Belarus để nhận hỗ trợ y tế và tâm lý.
Một trong những quân nhân Ukraine được trả tự do, Yevhen Yeremenko, bày tỏ sự hạnh phúc khi trở về sau bốn năm bị giam giữ, nhưng vẫn lo lắng cho những đồng đội còn ở lại.
"Vẫn còn nhiều người đang chờ được trở về. Xin đừng quên họ", anh nói với Reuters.
Các cuộc trao đổi tù binh hiện là một trong số ít kết quả cụ thể đạt được từ các cuộc đàm phán hòa bình do Mỹ làm trung gian giữa Nga và Ukraine, trong bối cảnh nỗ lực chấm dứt cuộc chiến kéo dài sang năm thứ năm vẫn rơi vào bế tắc.
Trước đó, lệnh ngừng bắn từ ngày 9 đến 11-5 nhân dịp Ngày Chiến thắng tại Nga liên tục xuất hiện cáo buộc vi phạm từ cả hai phía.
Chỉ vài giờ sau khi lệnh ngừng bắn kết thúc, Nga mở cuộc tập kích đường không quy mô lớn vào Ukraine với hơn 1.500 máy bay không người lái và hàng chục tên lửa.
Trong khi đó, Ukraine cũng tăng cường đáp trả bằng các đợt tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào các cơ sở dầu khí và hạ tầng năng lượng trên lãnh thổ Nga.
