Từng có diện tích khoảng 232 ha, vùng chè Biển Hồ (xã Biển Hồ, Gia Lai), được xem là một trong những biểu tượng của phố núi Pleiku, gắn với lịch sử, văn hóa và cảnh quan đặc trưng của địa phương.
Nhưng sau nhiều năm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phần lớn diện tích chè được thay thế bằng cà phê. Hiện còn hơn 62,7 ha chè nằm cạnh hàng thông cổ thụ, chùa Bửu Minh và hồ Ya Lũ, tạo nên quần thể cảnh quan đặc sắc của Gia Lai.
Những năm gần đây, nhiều diện tích chè đã già cỗi, năng suất giảm, xuất hiện tình trạng cây chết khô hoặc sinh trưởng kém. Trong khi đó, hiệu quả kinh tế từ cây chè ngày càng giảm khiến các hộ nhận khoán lo lắng về thu nhập và tương lai của một trong những vùng nguyên liệu, cảnh quan của địa phương.
Bà Nguyễn Thị Bích, hộ nhận khoán tại thôn Nghĩa Hưng 1, cho biết gia đình đang chăm sóc khoảng 2,7 sào chè (tương đương 0,135 ha). Theo bà, việc đốn chè chậm (trong kỹ thuật ngành chè, việc đốn chè thường phải được thực hiện từ cuối tháng 12 hoặc đầu tháng 1-PV) kết hợp với thời điểm tưới nước muộn khiến gần 15% diện tích bị chết.
Cách đó không xa, ông Phan Cao Thắng đang quản lý khoảng 1,5 ha chè gần khu vực chùa Bửu Minh và tuyến đường hành lang kinh tế phía đông. Ông cho biết hơn 20% diện tích chè của gia đình đã chết hoặc phát triển kém.
Còn gia đình ông Phan Văn Phú đã có 3 thế hệ gắn bó với vùng chè Biển Hồ, bản thân ông có hơn 60 năm trồng chè. Theo ông, khó khăn hiện nay không chỉ năng suất mà còn ở hiệu quả kinh tế. Đợt thu hoạch gần đây, hơn 1,4 ha chè của gia đình chỉ bán được khoảng 600.000 đồng, trong khi tiền thuê 4 lao động hái chè lên tới 800.000 đồng.
Theo thống kê, hơn 62,7 ha chè Biển Hồ hiện được giao khoán cho 113 hộ dân chăm sóc. Tuy nhiên, trong bối cảnh sản xuất gặp nhiều khó khăn, thị trường tiêu thụ thu hẹp và hiệu quả kinh tế giảm sút, nguồn thu từ cây chè ngày càng trở nên bấp bênh.
Cuối năm 2025, các hộ nhận khoán bất ngờ nhận được thông báo của Công ty CP chè Biển Hồ về việc ngừng thu mua chè búp tươi từ năm 2026.
Theo văn bản, công ty cho các hộ tiếp tục sử dụng vườn chè để sản xuất và không thu các khoản phí, nghĩa vụ cũng như tiền thuê đất đối với diện tích chè trong năm 2026. Người dân phải tự bỏ công chăm sóc, bảo đảm chất lượng vườn cây, đồng thời giữ nguyên hiện trạng cho đến khi có thông báo mới từ doanh nghiệp.
Công ty yêu cầu các hộ không được đào xới, làm chết cây chè hoặc trồng xen các loại cây khác trong diện tích nhận khoán. Đáng chú ý, toàn bộ sản lượng chè búp tươi thu hoạch trong năm 2026 sẽ do các hộ tự tìm đầu ra và chịu trách nhiệm tiêu thụ.
Thông báo này khiến nhiều người dân lo lắng bởi trong nhiều năm qua, việc thu mua sản phẩm luôn do doanh nghiệp này đảm nhận. Ông Phan Văn Phú cho biết do chờ đợi hướng giải quyết từ các cơ quan chức năng và doanh nghiệp nên nhiều hộ dân đốn chè muộn hơn so với mọi năm. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian sinh trưởng và thu hoạch của cây chè.
“Nếu như trước đây mỗi năm một vườn chè có thể cho thu hoạch 5 – 6 lứa thì năm nay sản lượng dự báo sẽ giảm đáng kể”, ông Phú nói.
Không chỉ người dân gặp khó, doanh nghiệp cũng cho rằng việc duy trì vùng nguyên liệu hiện nay đang tạo áp lực lớn. Trao đổi với báo chí, ông Nguyễn Văn Quản, Tổng giám đốc Công ty CP chè Biển Hồ, cho biết phần lớn diện tích chè hiện nay đã già cỗi trong khi hiệu quả kinh tế không cao.
Theo ông, doanh nghiệp vẫn phải duy trì nhà máy, nhân công sơ chế và bộ máy vận hành để phục vụ vùng nguyên liệu. Tuy nhiên, hiệu quả sản xuất kinh doanh chưa tương xứng với chi phí bỏ ra. Do đó, công ty đã kiến nghị tỉnh Gia Lai nghiên cứu các cơ chế hỗ trợ như bù lỗ, miễn giảm tiền thuê đất hoặc hỗ trợ người dân nhận khoán nhằm duy trì diện tích chè phục vụ phát triển du lịch.
Trước những khó khăn kéo dài, các hộ nhận khoán đã gửi đơn kiến nghị đến các cơ quan chức năng của tỉnh Gia Lai. Trong đơn, người dân cho biết cây chè không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là sinh kế gắn bó qua nhiều thế hệ. Việc duy trì vùng chè vì thế không đơn thuần là câu chuyện kinh tế mà còn liên quan đến việc bảo tồn một phần bản sắc của địa phương.
Theo nội dung kiến nghị, sau khi người dân phản ứng trước thông báo ngừng thu mua chè búp tươi, ngày 5.1.2026 doanh nghiệp tiếp tục ban hành phương án thu mua mới. Tuy nhiên, mức giá thu mua giảm mạnh so với trước đây.
Cụ thể, giá chè loại B giảm từ 6.200 đồng/kg xuống còn 3.500 đồng/kg; chè loại C giảm từ 4.100 đồng/kg xuống còn 2.000 đồng/kg; riêng chè loại D không được thu mua. Người dân cho rằng mức giá này không đủ bù đắp chi phí sản xuất và thu hái, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng duy trì vườn chè lâu dài.
Ngày 9.1, Công ty CP chè Biển Hồ tổ chức cuộc họp với các hộ nhận khoán. Tại đây, doanh nghiệp cho biết sẽ tìm kiếm đối tác thứ ba để hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm nhưng chưa đưa ra cam kết cụ thể về giá thu mua cũng như sản lượng tiêu thụ.
Liên quan đến thông tin về một số gốc chè bị đào trộm, bị chết, kém phát triển, UBND tỉnh Gia Lai đã chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Biển Hồ và đại diện Công ty CP chè Biển Hồ kiểm tra thực tế.
Theo biên bản kiểm tra, khu vực này hiện có hơn 62,7 ha chè được trồng trong giai đoạn từ năm 1978 đến năm 2014. Báo cáo của địa phương cho rằng phần lớn diện tích chè vẫn sinh trưởng bình thường, không có hiện tượng khô héo, xơ xác, chết khô…
Tuy nhiên, ghi nhận thực tế của PV Thanh Niên, vẫn xuất hiện những diện tích chè chết khô hoặc phát triển kém. Sự khác biệt giữa kết quả kiểm tra và phản ánh của người dân tiếp tục làm dấy lên những lo ngại về tương lai của vùng chè thắng cảnh.
Trước thực trạng trên, tháng 4 vừa qua, Phó chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai Dương Mah Tiệp đã chủ trì cuộc họp với các sở, ngành liên quan để bàn giải pháp đối với vùng chè Biển Hồ. Tại cuộc họp, lãnh đạo tỉnh thống nhất giữ nguyên hiện trạng hơn 62,7 ha chè gắn với hàng thông trăm tuổi, chùa Bửu Minh và hồ Ya Lũ. Đây được xác định là không gian cảnh quan đặc trưng, đồng thời nằm trong phạm vi nghiên cứu quy hoạch chung Khu du lịch Biển Hồ – Chư Đang Ya đến năm 2050.
Tỉnh Gia Lai cũng yêu cầu các đơn vị liên quan đánh giá đầy đủ hiệu quả sản xuất và đời sống của các hộ nhận khoán để nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, Công ty CP chè Biển Hồ tiếp tục thu mua toàn bộ chè búp tươi đạt tiêu chuẩn của các hộ nhận khoán.
Tuy nhiên, nhiều khó khăn vẫn đang đặt ra. Người dân cho rằng nếu không có giải pháp kịp thời và hiệu quả, vùng chè Biển Hồ cùng đời sống của các hộ trồng chè sẽ tiếp tục chịu nhiều tác động, đồng thời ảnh hưởng đến cảnh quan địa phương.
Báo cáo Tổng kết thi hành pháp luật về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hàng tháng của Bộ Nội vụ cho thấy, cả nước có 3,4 triệu người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH ở các mức khác nhau.
Theo dữ liệu từ BHXH Việt Nam, cơ cấu người hưởng lương hưu hiện nay phân hóa rõ rệt, trong đó phần lớn tập trung ở nhóm thu nhập trung bình.
Cụ thể, nhóm hưởng từ 3 - dưới 6 triệu đồng/tháng có số lượng đông nhất (gần 40%) với khoảng 1,35 triệu người, tiếp đến là nhóm từ 6 - dưới 10 triệu đồng/tháng với hơn 1,06 triệu người (chiếm 31,1%). Hai nhóm này chiếm tỷ trọng áp đảo, phản ánh mặt bằng tiền lương đóng bảo hiểm của đa số người lao động trước đây ở mức không cao.
Đáng chú ý, nhóm hưởng lương hưu thấp vẫn chiếm số lượng đáng kể. Có khoảng 419.000 người nhận dưới 2,34 triệu đồng/tháng (chiếm 4,3%) và gần 145.000 người hưởng từ 2,34 - dưới 3 triệu đồng/tháng (12,3%).
Đây là nhóm có thu nhập hạn chế, dễ chịu tác động khi giá cả sinh hoạt tăng.
Trong khi đó, số người hưởng mức cao không nhiều. Nhóm từ 10 - dưới 20 triệu đồng/tháng có khoảng 418.000 người (12,3%), còn nhóm trên 20 triệu đồng/tháng chỉ hơn 11.500 người, chiếm tỷ lệ gần như không đáng kể (0,34%).
Dữ liệu của BHXH cũng cho thấy, gần 71% người hưởng lương hưu đang nhận dưới 10 triệu đồng/tháng, trong khi nhóm trên 20 triệu đồng chỉ chiếm chưa đến 0,5%. Thực tế này đặt ra yêu cầu cần có chính sách điều chỉnh phù hợp, ưu tiên cải thiện mức hưởng cho nhóm lương hưu thấp nhằm thu hẹp chênh lệch và đảm bảo an sinh bền vững.
Lương hưu được điều chỉnh gần nhất vào ngày 1.7.2024. Theo đánh giá của Bộ Nội vụ, việc thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng ở mức khá cao (15%), đã giúp nâng cao mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng. Điều này đã góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người đang hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH và trợ cấp hằng tháng. Việc thực hiện điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 đã giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995.
Tuy nhiên, việc điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng và các quy định về việc điều chỉnh lương hưu trước đây còn bộc lộ một số điểm bất cập, hạn chế như: không đảm bảo nguyên tắc "đóng - hưởng" do mức điều chỉnh lương hưu đang cao hơn đáng kể so với mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng, vượt lãi suất đầu tư quỹ BHXH.
Tính trong giai đoạn 2016 - 2025, mức tăng lương hưu là 71,09%; mức tăng của CPI là 34,85%; lãi suất đầu tư quỹ BHXH là 67,28%. Điều này đã làm mức lương hưu của người nghỉ hưu được điều chỉnh tăng lên quá cao, không phù hợp với mức đóng và thời gian đóng góp vào quỹ BHXH trước đó.
Hiện Bộ Nội vụ đang nghiên cứu báo cáo cấp có thẩm quyền trong việc thực hiện chính sách tiền lương mới theo Nghị quyết số 27 về cải cách chính sách tiền lương và Nghị quyết số 28 về cải cách chính sách BHXH, trong đó có nghiên cứu đánh giá về việc sửa đổi các quy định của pháp luật về BHXH có liên quan để khắc phục các hạn chế tồn tại, hạn chế, nguyên nhân nêu trên.
Do vậy, Bộ Nội vụ đề xuất từ 1.7.2026, thực hiện điều chỉnh tăng 8% lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hằng tháng, trợ cấp ưu đãi người có công và trợ cấp xã hội, trợ cấp hưu trí xã hội.
Ngày 25.6, Trường đại học Ngân hàng TP.HCM phối hợp với Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế TGAC tổ chức hội thảo khoa học quốc gia về "Giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại bằng trọng tài thương mại trong bối cảnh mới".
Tại hội thảo, ông Tôn Trung Tuấn, Phó chánh án TAND khu vực 1 - TP.HCM, đã làm rõ phạm vi thẩm quyền của trọng tài thương mại trong giải quyết tranh chấp bất động sản, nhất là đối với tranh chấp đất đai và nhà ở.
Theo ông Tôn Trung Tuấn, thẩm quyền giải quyết tranh chấp về bất động sản của trọng tài thương mại hiện nay không được quy định cụ thể trong luật Trọng tài thương mại, mà được quy định gián tiếp thông qua các văn bản pháp luật về đất đai và bất động sản.
Căn cứ điều 236 luật Đất đai năm 2024, tranh chấp đất đai được hiểu là tranh chấp về quyền, nghĩa vụ của người sử dụng đất giữa hai hoặc nhiều bên trong quan hệ đất đai. Đối với loại tranh chấp này, pháp luật chỉ trao thẩm quyền giải quyết cho tòa án, hoặc UBND có thẩm quyền theo quy định.
"Điều đó đồng nghĩa, trọng tài thương mại không có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp đất đai theo nghĩa hẹp, tức các tranh chấp liên quan trực tiếp đến việc xác lập, thay đổi hoặc chấm dứt quyền sử dụng đất", ông Tôn Trung Tuấn nói.
Tuy nhiên, theo ông Tuấn, khoản 5 điều 236 luật Đất đai năm 2024 cho phép giải quyết bằng trọng tài thương mại đối với các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại liên quan đến đất đai.
Theo ban tổ chức, cả nước đã có gần 100 trung tâm thương mại được thành lập với gần 1.000 trọng tài viên, trong đó có một số trọng tài viên là người nước ngoài.
Hiện nay đa phần lựa chọn trung tâm trọng tài tại Việt Nam để giải quyết tranh chấp đều là các doanh nghiệp trong nước. Chỉ có một số trung tâm trọng tài hoạt động lâu năm, có nhiều kinh nghiệm và uy tín quốc tế mới thu hút được các khách hàng nước ngoài...
Trọng tài viên Lê Đông Triều, Phó chủ tịch Trung tâm Trọng tài thương mại quốc tế TGAC, cho biết khác với tòa án đã mặc định có thẩm quyền theo luật định, hội đồng trọng tài chỉ có thẩm quyền giải quyết vụ tranh chấp khi các bên có thỏa thuận tự nguyện.
Khi đã có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tòa án sẽ phải từ chối thụ lý vụ án nếu một bên khởi kiện tại tòa án, trừ trường hợp thỏa thuận vô hiệu hoặc không thể thực hiện được.
Các bên tranh chấp có thể chọn những trọng tài viên là những chuyên gia có kiến thức chuyên sâu về lĩnh vực đang tranh chấp (như tranh chấp hợp đồng xây dựng; tranh chấp hợp đồng hợp tác kinh doanh; tranh chấp hợp đồng mua bán thiết bị…) thay vì một thẩm phán ở tòa án.
Phán quyết trọng tài là chung thẩm có giá trị thi hành ngay, không qua các cấp phúc thẩm hay giám đốc thẩm kéo dài như tòa án.
Bộ Xây dựng yêu cầu Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận và đơn vị tư vấn tiếp tục hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi dự án cao tốc Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu, làm rõ phương án đầu tư, giải pháp kỹ thuật và so sánh hiệu quả giữa các kịch bản.
Tại cuộc họp xem xét báo cáo cuối kỳ nghiên cứu tiền khả thi, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Phạm Minh Hà yêu cầu đơn vị tư vấn nghiên cứu đầy đủ các phương án đầu tư, trong đó có hình thức đối tác công tư (PPP), đặc biệt với đoạn Rạch Giá - Bạc Liêu. Việc lựa chọn phương án sẽ căn cứ nhu cầu vận tải, hiệu quả đầu tư và khả năng cân đối nguồn lực.
Trên cơ sở nghiên cứu, Bộ Xây dựng định hướng ưu tiên đầu tư một số đoạn tuyến gồm: từ quốc lộ N1 đến nút giao cao tốc Bắc - Nam phía Tây (CT.02) tại Rạch Giá; đoạn từ cửa khẩu Hà Tiên đến quốc lộ N1; đoạn từ Rạch Giá đến nút giao cao tốc Bắc - Nam phía Đông (CT.01) và đoạn từ CT.01 đến quốc lộ 1 tại Bạc Liêu.
Về phạm vi dự án, Thứ trưởng Phạm Minh Hà thống nhất điểm đầu tại nút giao với quốc lộ N1, điểm cuối kết nối quốc lộ 1 hoặc tuyến nối cao tốc TP.HCM - Tiền Giang - Bến Tre - Sóc Trăng (CT.36) đến quốc lộ 1.
Một nội dung đáng chú ý là yêu cầu rà soát kỹ nguồn vật liệu xây dựng, đặc biệt vật liệu đắp nền đường. Trên cơ sở đó, Ban Quản lý dự án Mỹ Thuận và tư vấn phải so sánh đầy đủ giữa phương án cầu cạn và nền đắp, làm rõ hiệu quả đầu tư, chi phí xây dựng, chi phí bảo trì, tiến độ và tác động môi trường.
Thứ trưởng cũng yêu cầu ưu tiên nghiên cứu phương án cầu cạn tại các đoạn nền đất yếu, khu vực khó khăn về vật liệu hoặc cần đẩy nhanh tiến độ. Đồng thời nghiên cứu thiết kế cầu cạn với vận tốc khai thác 120km/h.
Bộ Xây dựng yêu cầu hoàn thiện báo cáo nghiên cứu tiền khả thi trong tháng 6-2026 để trình cấp có thẩm quyền xem xét.
