Từ tháng 7.2025, TP.HCM sáp nhập Bà Rịa-Vũng Tàu và Bình Dương, trở thành siêu đô thị rộng hơn 6.770 km2, dân số hơn 14 triệu người. Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được nhìn nhận đây là quyết sách mang tính chiến lược của Đảng, Nhà nước trong công cuộc cách mạng sắp xếp bộ máy; tạo ra động lực mới, dư địa mới để phát triển ở tầm cao hơn, đẳng cấp hơn với tầm nhìn trở thành top 100 thành phố đáng sống trên thế giới đến năm 2030 và tầm nhìn đến 2045.
Tầm nhìn mới cho TP.HCM là trở thành "siêu đô thị quốc tế" thông minh, xanh, sáng tạo, tiêu biểu không chỉ về sức mạnh kinh tế mà cả sự phong phú về văn hóa, nghệ thuật, thể thao, giải trí và phong cách sống hiện đại, năng động. Tại thời điểm sáp nhập một năm trước, khi trả lời Báo Thanh Niên, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được cho biết TP sẽ ưu tiên rà soát, điều chỉnh, xây dựng quy hoạch mới cho TP.HCM mới với tầm nhìn 1 không gian - 3 vùng - 1 đặc khu.
Trong đó, khu vực TP.HCM cũ đóng vai trò là "thủ phủ tài chính và công nghệ cao"; khu vực Bình Dương cũ đóng vai trò "thủ phủ công nghiệp"; còn khu vực Bà Rịa-Vũng Tàu cũ là "thủ phủ kinh tế biển", đóng vai trò cửa ngõ cảng biển quốc tế và trung tâm công nghiệp năng lượng.
Với Nghị quyết 260/2025 của Quốc hội, TP.HCM là địa phương thứ 2 cả nước (sau thủ đô Hà Nội) được phép tích hợp các quy hoạch thành một bản quy hoạch tổng thể. Hiện TP.HCM đang lập Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025 - 2050, tầm nhìn 100 năm, dự kiến phê duyệt vào cuối tháng 10.2026. Đề cương bản quy hoạch xác định đến năm 2050, TP.HCM nằm trong nhóm 100 thành phố có chất lượng sống tốt nhất thế giới; đồng thời là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, logistics, giáo dục, KH-CN và đổi mới sáng tạo quan trọng của khu vực.
Thành ủy TP.HCM yêu cầu quy hoạch tổng thể toàn TP.HCM đảm bảo tính tích hợp, phù hợp với không gian phát triển mới, đồng bộ, hiện đại, có tính kết nối cao, nhất là kết nối hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội. Trong công tác quy hoạch sắp tới, TP.HCM cũng sẽ tập trung phủ kín quy hoạch trên toàn địa giới hành chính mới, nâng cao chất lượng quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết, quy hoạch chuyên ngành.
Quy hoạch tổng thể cùng với luật Đô thị đặc biệt (đang soạn thảo) được đánh giá là 2 "đòn bẩy thể chế" quan trọng giúp TP.HCM tăng trưởng 2 con số bền vững trong nhiều năm tới. TS Nguyễn Đỗ Dũng, chuyên gia quy hoạch đô thị, cho rằng câu hỏi quan trọng đối với TP.HCM sau sáp nhập là TP mới có vận hành hiệu quả hơn hay không. Nếu chỉ cộng thêm địa giới, TP.HCM sẽ có một đơn vị hành chính lớn hơn, nhưng nếu quy hoạch lại được cấu trúc đô thị, hạ tầng và sử dụng đất, TP.HCM có thể trở thành một siêu vùng đô thị có năng lực cạnh tranh cao hơn hẳn trước đây.
Muốn tăng trưởng nhanh, TP.HCM phải giải 2 bài toán căn bản, gồm người lao động được tiếp cận nhà ở, việc làm với chi phí hợp lý hơn và hàng hóa đi từ nơi sản xuất tới cảng, sân bay, thị trường quốc tế với chi phí thấp hơn. "Tăng trưởng 2 con số không đến từ việc mở rộng địa giới, mà đến từ việc giảm chi phí của nền kinh tế đô thị", ông Dũng nói.
Về cấu trúc không gian của TP.HCM mới, TS Nguyễn Đỗ Dũng khuyến nghị tổ chức theo một nguyên tắc không tiếp tục kéo đô thị lõi lan mãi ra ngoại vi mà nên khống chế bởi giới hạn của khu vực đường Vành đai 3. Theo đó, bên trong Vành đai 3 là vùng lõi cần tái phát triển, nén có chọn lọc quanh các ga đường sắt đô thị (metro), trung tâm tài chính, dịch vụ, giáo dục, y tế, văn hóa và các khu công nghiệp cũ chuyển đổi. Một bên còn lại làm dải cây xanh, vùng trữ nước, hành lang sinh thái và không gian dự phòng hạ tầng. Bên ngoài Vành đai 3 không nên phát triển như các khu dân cư phụ thuộc trung tâm, mà phải là các đô thị vệ tinh tự chủ, có việc làm, tiện ích, trường học, bệnh viện, nhà ở vừa túi tiền và kết nối giao thông nhanh vào khu vực trung tâm.
Cũng theo ông Dũng, TP.HCM mới cần được nhìn như một hệ thống 3 trung tâm lớn, gồm vùng lõi đô thị giới hạn bởi Vành đai 3, vùng đô thị - công nghiệp phía bắc và vùng đô thị - công nghiệp - kinh tế biển quanh vịnh Cần Giờ - Gành Rái. Sau sáp nhập, TP.HCM có cơ hội khép kín vùng vịnh và quy hoạch Cần Giờ - Cái Mép - Thị Vải - Phú Mỹ - Long Sơn - Vũng Tàu như một chỉnh thể. "Nếu Thủ Thiêm là nơi TP.HCM kết nối với dòng vốn, Bình Dương là nơi kết nối với chuỗi sản xuất, thì Gành Rái phải là nơi TP.HCM kết nối với dòng hàng, dòng năng lượng và thương mại biển toàn cầu", TS Nguyễn Đỗ Dũng nhận định.
Nhiều chuyên gia đô thị cho rằng khi phân vùng phát triển, TP.HCM cần phải ưu tiên nguồn lực đầu tư hạ tầng để tổ chức lại mạng lưới giao thông đa phương thức (metro, đường bộ, đường trên cao, đường sông, đường sắt tốc độ cao...) kết nối các trung tâm, giúp việc đi lại của người dân và lưu chuyển hàng hóa nhanh chóng. Trong cấu trúc đa cực, đa trung tâm, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD) được xem như công cụ hữu hiệu để phát triển đô thị nén. Vừa qua, UBND TP.HCM phê duyệt ranh giới lập quy hoạch 5 khu vực TOD xung quanh các nhà ga thuộc tuyến metro số 2 (Bến Thành - Tham Lương) với tổng diện tích quy hoạch gần 940 ha.
Kiến trúc sư (KTS) Khương Văn Mười, nguyên Phó chủ tịch Hội KTS VN, phân tích từ kinh nghiệm hình thành và phát triển của các đô thị lớn cho thấy môi trường cư trú và mạng lưới giao thông công cộng khối lượng lớn là 2 nội dung quyết định sự tái cấu trúc đô thị trong giai đoạn tới. Với mô hình đô thị TOD, cư dân được tiếp cận đồng thời các tiện ích cơ bản tại chỗ và các dịch vụ như bệnh viện, khu giải trí, khu hành chính, trung tâm TP, khu công nghiệp thông qua việc chuyển tuyến metro.
KTS Khương Văn Mười cho biết T.Ư đã giao TP.HCM đưa vào sử dụng 200 km metro năm 2030 và đến năm 2050 hoàn chỉnh mạng lưới. Như vậy, TP.HCM có thể dùng sơ đồ định hướng hệ thống metro với 2 tuyến vành đai và các trạm dự kiến để thiết lập "bản đồ phục vụ đi lại" với bán kính 1 km quanh mỗi ga. Bản đồ này cũng sẽ chỉ ra các vùng "trắng" chưa được phủ trực tiếp để thiết kế các tuyến vận tải kết nối bằng xe buýt nhỏ, xe buýt nhanh hoặc phương tiện chia sẻ làm "lớp giao thông thứ hai" hoàn thiện cho cấu trúc TOD của TP. Riêng các ga ngoại ô, depot có thể phát triển TOD phục vụ khu nhà ở tái định cư, nhà ở xã hội và xây dựng thêm công trình chức năng phục vụ mới sẽ giảm áp lực cho khu trung tâm.
Trong khi đó, Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Trần Quang Lâm cho biết TP đang triển khai rất nhiều công trình, hạ tầng tầm vóc để phát triển ngang tầm các đô thị quốc tế. Về metro, TP.HCM đã khởi công, động thổ dự án đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ, metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm và đoạn Bến Thành - Tham Lương. Sắp tới, tuyến Thủ Thiêm - Long Thành, metro số 6 từ Phú Hữu đến sân bay Tân Sơn Nhất và các tuyến metro kết nối khu vực Bình Dương cũ cũng sẽ được khởi công. Hệ thống cảng biển và hạ tầng logistics cũng được đầu tư đồng bộ để đưa TP.HCM trở thành một trong những trung tâm cảng biển thế giới. Hiện TP.HCM đã chọn được nhà đầu tư dự án cảng trung chuyển quốc tế Cần Giờ, động thổ cảng Gemalink giai đoạn 2.
TP.HCM cũng đang lên kế hoạch xây dựng thêm nhà ở, nhà ở xã hội, nhà ở cho thuê, nhà tái định cư cho người dân tại các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị. Hiện TP.HCM có hơn 40.000 nhà ven sông, kênh rạch cần cải tạo với tổng mức vốn đầu tư sơ bộ khoảng 300.000 tỉ đồng. Ông Lâm cho biết các dự án này không chỉ chỉnh trang đô thị, cải thiện vệ sinh môi trường mà còn giúp người dân có nơi sinh sống tốt hơn.
Tin Gốc: Thanh Niên
