Sáng 6/4, phát biểu chỉ đạo tại phiên khai mạc kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa 16, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh đây là kỳ họp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mở đầu nhiệm kỳ mới của cơ quan đại biểu cao nhất của nhân dân, đồng thời kiện toàn tổ chức bộ máy Nhà nước theo Hiến pháp và thể chế hóa Nghị quyết Đại hội 14, tạo nền tảng pháp lý và động lực chính sách cho giai đoạn phát triển mới.
Tổng Bí thư Tô Lâm ghi nhận nhiệm kỳ vừa qua, Quốc hội và Hội đồng nhân dân các cấp đã đổi mới tổ chức, nâng cao chất lượng lập pháp, giám sát, quyết định nhiều vấn đề hệ trọng, góp phần tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, phục hồi và phát triển kinh tế – xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, nâng cao vị thế quốc tế của đất nước.
Trong bối cảnh thế giới biến đổi nhanh, cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn gia tăng, các chuỗi cung ứng, dòng vốn và công nghệ toàn cầu tái cấu trúc, cùng sự phát triển đột phá của trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và công nghệ số, Tổng Bí thư Tô Lâm nêu rõ quốc gia nào chủ động chiến lược, cải cách thể chế kịp thời, giải phóng được sức sáng tạo, huy động được nguồn lực toàn dân sẽ nắm bắt cơ hội và phát triển.
Ông cho rằng Việt Nam sau 40 năm đổi mới đã đạt được những thành tựu to lớn, song yêu cầu giai đoạn phát triển mới đặt ra đòi hỏi cao hơn, nhanh hơn và quyết liệt hơn về thể chế, mô hình tăng trưởng, chất lượng quản trị quốc gia, năng lực phản ứng chính sách, kỷ luật thực thi và nâng cao mức sống của nhân dân. Vì vậy, Quốc hội phải đổi mới mạnh mẽ hơn, thực chất hơn, hiệu quả hơn để thực hiện đầy đủ, xứng đáng trọng trách hiến định.
Người đứng đầu Đảng khẳng định Quốc hội là nơi kết tinh ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân; quyết định những vấn đề lớn của đất nước; chuyển hóa chủ trương của Đảng thành pháp luật, chính sách và sức mạnh tổ chức thực tiễn. Do đó mỗi đại biểu Quốc hội phải ý thức rõ trách nhiệm không chỉ với cử tri mà còn với vận mệnh quốc gia và tương lai các thế hệ.
Từ đó, ông đề nghị Quốc hội khóa 16 tập trung thực hiện 4 nhiệm vụ lớn. Trước hết là đổi mới mạnh mẽ công tác lập pháp, xây dựng hệ thống pháp luật hiện đại, thống nhất, ổn định, khả thi và kiến tạo phát triển. Pháp luật không chỉ để quản lý cái đã có mà còn phải mở đường cho cái mới; không chỉ điều chỉnh thực tiễn mà còn kiến tạo tương lai; không chỉ mở đường mà còn phải sửa đường. Quá trình xây dựng pháp luật phải khoa học, dân chủ, minh bạch, xuất phát từ lợi ích quốc gia – dân tộc và lợi ích chính đáng của nhân dân; kiên quyết phòng, chống lợi ích nhóm, lợi ích cục bộ.
Tổng Bí thư chỉ ra hệ thống pháp luật vẫn còn tình trạng chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu liên thông; một số quy định chưa rõ, chưa ổn định, chưa theo kịp thực tiễn, làm tăng chi phí tuân thủ, làm chậm cơ hội phát triển và gây khó khăn cho người dân, doanh nghiệp. Quốc hội cần rà soát tổng thể hệ thống pháp luật, hoàn thiện cấu trúc hệ thống pháp luật quốc gia, khắc phục tình trạng chồng lấn, bảo đảm luật ban hành đi vào cuộc sống.
Tiếp đó, Quốc hội phải nâng tầm giám sát tối cao theo hướng thực chất, sắc bén, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Giám sát không chỉ để phát hiện hạn chế mà phải trở thành công cụ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia; không chỉ kiểm tra việc đã làm mà còn định hình việc cần làm, nhận diện sớm những bất cập và đi đến cùng việc giải quyết vấn đề. Hoạt động giám sát phải dựa trên dữ liệu, bằng chứng, chỉ số định lượng, gắn với trách nhiệm cụ thể, thời hạn cụ thể và kết quả cụ thể.
Về quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước, Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu nâng cao bản lĩnh và tầm nhìn, bảo đảm quyết định đúng, trúng, kịp thời, không để chậm trễ trở thành điểm nghẽn. Các vấn đề về kinh tế – xã hội, ngân sách nhà nước, đầu tư công, các chương trình mục tiêu quốc gia và các dự án quan trọng quốc gia đều là những quyết sách lớn, gắn với lợi ích lâu dài của quốc gia, dân tộc, phải được xem xét toàn diện, khoa học, thận trọng. “Quốc hội quyết định cho hiện tại, nhưng phải chịu trách nhiệm trước tương lai”, ông nhấn mạnh.
Cuối cùng, Quốc hội cần tiếp tục đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, gần dân, sát thực tiễn và phản ứng chính sách nhanh hơn. Quốc hội cần nghiên cứu tăng hợp lý số kỳ họp, đa dạng hóa và linh hoạt hóa các hình thức hoạt động, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số, đồng thời nâng cao chất lượng đại biểu, phát huy vai trò các Đoàn đại biểu Quốc hội và tăng cường gắn bó với nhân dân.
Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh nhiệm kỳ Quốc hội khóa 16 bắt đầu với trọng trách lớn, mỗi đại biểu cần không ngừng rèn luyện bản lĩnh chính trị, nâng cao trình độ, năng lực, gắn bó với nhân dân, phản ánh trung thực ý chí, nguyện vọng của cử tri và đặt lợi ích quốc gia – dân tộc lên trên hết trong mọi quyết định.
Đại biểu cần tầm nhìn dài hạn và khả năng phân tích
Phát biểu khai mạc kỳ họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa 16 và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031 đã thành công, với sự chuẩn bị kỹ lưỡng và đồng thuận cao của cử tri, nhân dân.
Ông cho biết các đại biểu Quốc hội khóa 15 đã để lại nhiều dấu ấn trong bối cảnh đất nước gặp khó khăn khi Quốc hội đổi mới tư duy lập pháp, khẳng định vai trò đi trước về thể chế, tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, đồng thời nâng cao hiệu quả giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.
Theo Chủ tịch Quốc hội, sau 40 năm đổi mới, Việt Nam đạt nhiều thành tựu với quy mô kinh tế khoảng 514 tỷ USD, tăng trưởng bình quân 5 năm gần đây đạt 6,2% mỗi năm, riêng năm 2025 đạt 8,02%, thu nhập bình quân đầu người khoảng 5.026 USD.
Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng hai con số, Chủ tịch Quốc hội đề nghị các đại biểu khóa 16 tiếp tục phát huy kết quả các nhiệm kỳ trước, đồng thời nâng cao tinh thần trách nhiệm, bản lĩnh chính trị, tư duy quản trị hiện đại và năng lực phản biện khách quan, trên tinh thần xây dựng.
Ông yêu cầu đại biểu có tầm nhìn dài hạn, khả năng phân tích và tiếp cận các vấn đề mới, đáp ứng sự phát triển nhanh của khoa học, công nghệ, bảo đảm pháp luật không chỉ tốt trên văn bản mà còn hiệu quả trong thực tiễn.
Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị đại biểu chủ động đề xuất các giải pháp đột phá, khả thi trước bối cảnh tình hình thế giới diễn biến nhanh, phức tạp, nhằm hoàn thành mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2030 ngay từ năm đầu nhiệm kỳ.
“Đất nước ta đang đứng trước thời điểm có ý nghĩa bước ngoặt, trách nhiệm đặt lên vai Quốc hội và từng đại biểu là rất lớn nhưng cũng rất vẻ vang”, Chủ tịch Quốc hội nói, kỳ vọng đại biểu tiếp tục là những đại diện tiêu biểu về trí tuệ, bản lĩnh, đạo đức, tinh thần phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân.
Theo chương trình, trong 2,5 ngày đầu kỳ họp, Quốc hội tiến hành bầu Chủ tịch Quốc hội, các Phó chủ tịch Quốc hội, Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội; đồng thời kiện toàn Chủ tịch Hội đồng Dân tộc, Chủ nhiệm các Ủy ban, Tổng Kiểm toán nhà nước, Tổng Thư ký Quốc hội – Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội.
Quốc hội tiếp tục bầu Chủ tịch nước, Thủ tướng, các Phó chủ tịch nước, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao, Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao. Sau khi được bầu, Chủ tịch Quốc hội, Chủ tịch nước, Thủ tướng, Chánh án Tòa án nhân dân tối cao thực hiện tuyên thệ nhậm chức.
Cơ quan lập pháp cũng quyết định cơ cấu, số lượng thành viên Chính phủ; phê chuẩn đề nghị bổ nhiệm Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao; phê chuẩn bổ nhiệm các Phó thủ tướng, Bộ trưởng và thành viên khác của Chính phủ.
Sau đó, Quốc hội xem xét, thông qua 8 luật và một nghị quyết; cho ý kiến về báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội năm 2025 và tình hình những tháng đầu năm 2026; thông qua Nghị quyết về Chương trình giám sát năm 2027. Đồng thời, Quốc hội xem xét, thông qua các nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội 5 năm giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch tài chính 5 năm quốc gia.
Sơn Hà – Viết Tuân