Tại Trung Quốc, song song với kỳ thi tuyển sinh ĐH toàn quốc (gaokao), học sinh còn phải dự thi tốt nghiệp THPT (huikao) hay thi đánh giá năng lực học thuật (xueye shuiping ceshi, tên tiếng Anh viết tắt là APT) do sở giáo dục các tỉnh, khu tự trị, thành phố trực thuộc trung ương tổ chức để được cấp bằng tốt nghiệp.
Huikao được triển khai từ 1993, kiểm tra tất cả môn học trong chương trình THPT và không được sử dụng trong xét tuyển ĐH. Trong khi đó, APT áp dụng lần đầu ở tỉnh Giang Tô vào 2005 sau đó được nhiều địa phương khác triển khai, chỉ cho kiểm tra một số môn nhất định và là một trong các tiêu chí mà ĐH có thể dùng để xét tuyển cùng với điểm gaokao từ 2014, theo một cải cách giáo dục của nước này.
Việc chọn tổ chức thi tốt nghiệp theo mô hình huikao hay APT sẽ phụ thuộc vào địa phương nơi thí sinh theo học và chính địa phương cũng quyết định thời gian tổ chức các kỳ thi này, trong đó có nơi cho thi vào đầu năm và cũng có nơi tổ chức sát thời điểm gaokao diễn ra.
Gaokao thì có lịch sử lâu đời hơn khi lần đầu tiên được tổ chức vào 1952. Dù diễn ra chung thời điểm tháng 6 ở phạm vi toàn quốc, song mỗi khu vực của Trung Quốc sẽ có một bộ đề thi riêng chứ không thống nhất trên cả nước, dẫn đến việc mức điểm tối đa cũng có sự khác biệt giữa các địa phương – dù phần lớn đều nằm ở mức 750.
Từ 2025, gaokao cũng trải qua một đợt cải cách theo chương trình giáo dục phổ thông mới, theo tờ China Daily. Hệ thống mới gồm hai mô hình: “3+1+2” áp dụng ở 23 tỉnh, thành và “3+3” áp dụng ở 6 địa phương trong đó có Bắc Kinh và Thượng Hải.
Trong đó, “3+1+2” yêu cầu học sinh thi 3 môn bắt buộc là văn, toán, ngoại ngữ, chọn một trong 2 môn là sử hoặc lý làm môn tự chọn chính sau đó tiếp tục chọn 2 trong 4 môn còn lại là hóa, sinh, địa và chính trị. Còn với “3+3”, học sinh cũng thi 3 môn bắt buộc, tuy nhiên được chọn 3 môn bất kỳ trong 6 môn tự chọn nêu trên.
Trung Quốc cũng tuyển chọn học sinh xuất sắc trong các ngành khoa học cơ bản thông qua sự kết hợp giữa điểm gaokao và bài đánh giá năng lực do các trường ĐH tổ chức. Ở Thượng Hải và Chiết Giang, một mô hình tuyển sinh phổ biến khác đang được áp dụng là “Ba trong một”, tức kết hợp điểm gaokao, kết quả học tập ở bậc THPT và đánh giá năng lực toàn diện của học sinh.
Ngoài dùng để xét tốt nghiệp THPT, điểm huikao hoặc APT còn có thể được học sinh Trung Quốc sử dụng để ứng tuyển vào các ĐH nước ngoài song song với điểm gaokao, theo thông báo tuyển sinh của một số đơn vị được Thanh Niên khảo sát. Dù vậy, gaokao vẫn là xu thế chủ đạo trong tuyển sinh quốc tế, hiện được 8 ĐH hàng đầu Úc sử dụng để tuyển thẳng thí sinh Trung Quốc.
Mỹ không có chương trình giáo dục phổ thông thống nhất trên toàn quốc mà trao quyền về từng bang, vì lẽ đó cũng không có kỳ thi tuyển sinh ĐH toàn quốc như Trung Quốc, dù vẫn có kỳ thi tốt nghiệp cấp bang. Xu hướng hiện nay là ngày càng nhiều bang thu hẹp quy mô thi tốt nghiệp hoặc thậm chí bãi bỏ, một phần vì các kỳ thi này được cho là gây bất lợi cho học sinh nhưng không giúp cải thiện kết quả đầu ra của giáo dục trung học.
Theo số liệu cập nhật tới cuối năm 2025 của Trung tâm quốc gia về khảo thí công bằng và công khai (FairTest) của Mỹ, chỉ còn 6 bang duy trì kỳ thi tốt nghiệp THPT bắt buộc ở các môn ngôn ngữ và toán với khóa tốt nghiệp năm 2026, giảm mạnh so với thời cao điểm khi 27/50 bang đang hoặc có kế hoạch áp dụng hình thức này.
Như tại New York, kỳ thi Regents đã tồn tại hơn một thế kỷ nay đã chuyển từ bắt buộc sang tự nguyện và bang này đang triển khai nhiều lộ trình để học sinh lấy bằng tốt nghiệp. Trong khi đó, cử tri bang Massachusetts năm 2024 bỏ phiếu chấm dứt dùng kỳ thi MCAS như là điều kiện bắt buộc để tốt nghiệp THPT. Thay vào đó, bang này đang xây dựng các tiêu chí khác để học sinh được tốt nghiệp mà không cần phải thi tập trung.
Còn để xét tuyển ĐH, cách thông dụng nhiều ĐH Mỹ sử dụng là đánh giá dựa trên kết quả các bài thi chuẩn hóa như SAT và ACT, kết hợp với nhiều yếu tố khác như kết quả học tập THPT, hoạt động ngoại khóa, bài luận và thư giới thiệu…
Khác với gaokao chỉ tổ chức mỗi năm một lần cho khối 12 và những ai đã tốt nghiệp, SAT và ACT được tổ chức rải rác nhiều lần trong năm và học sinh lớp nhỏ hơn vẫn có thể đăng ký dự thi.
SAT hiện do Viện Khảo thí giáo dục Mỹ (ETS) phát triển, College Board đóng vai trò quản lý và tổ chức, còn ACT hồi cuối tháng 6 đã được ETS mua lại.
Tuy nhiên, theo tờ Times Higher Education, một xu hướng đáng chú ý trong tuyển sinh ĐH Mỹ hiện tại là ngày càng nhiều trường áp dụng chính sách test-optional, tức không bắt buộc ứng viên phải nộp điểm các bài thi chuẩn hóa như SAT, ACT nhưng các bạn vẫn có thể nộp nếu tin rằng nó giúp hồ sơ cạnh tranh hơn, hoặc test-free, tức hoàn toàn không sử dụng SAT hoặc ACT trong xét tuyển.
Đã có hơn 2.000 cơ sở giáo dục ĐH trên toàn nước Mỹ áp dụng các chính sách nêu trên ở kỳ nhập học mùa thu năm 2026, theo thống kê từ FairTest. Tuy nhiên, điểm các bài thi nêu trên vẫn là một trong những tiêu chí quan trọng để nhiều trường cấp học bổng và hỗ trợ tài chính, cũng như là lựa chọn phổ biến nếu ứng viên hướng đến các cơ sở giáo dục ĐH hàng đầu nước này như Harvard, MIT.
Theo báo cáo năm 2023 của Tổ chức Hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), ở 2/3 quốc gia, nền kinh tế có dữ liệu, toàn bộ học sinh THPT đều bắt buộc tham gia ít nhất một kỳ thi toàn quốc hay kỳ thi cấp trung ương, vì ít nhất một trong 2 mục tiêu là để xét tốt nghiệp THPT hoặc xét tuyển ĐH. Ở 1/3 còn lại, chỉ những học sinh có nguyện vọng học tiếp lên ĐH mới bắt buộc dự thi, hoặc việc tốt nghiệp THPT không yêu cầu phải vượt qua kỳ thi toàn quốc.
Như ở Hy Lạp, học sinh THPT chỉ cần thi trong trường để được lên lớp và tốt nghiệp. Nếu muốn xét tuyển ĐH, thí sinh mới tham dự kỳ thi Panhellenic tổ chức trên cả nước vào năm cuối cấp. Tuy nhiên, theo tờ Parapolotika, Hy Lạp đang hướng tới cải cách tuyển sinh ĐH, yêu cầu xét cả điểm 3 năm THPT thay vì chỉ một kỳ thi như hiện nay, đồng thời bãi bỏ kỳ thi tốt nghiệp do trường tổ chức với khóa tuyển năm 2026-2027 trở đi.
Ở châu Á, học sinh Nhật Bản muốn xét tuyển ĐH phải tham dự kỳ thi chung (kyōtsū), song song với kỳ thi riêng của từng ĐH nếu có. Tương tự tại Hàn Quốc, học sinh phải tham dự kỳ thi chung là suneung, còn có tên tiếng Anh là CSAT, để lấy điểm xét tuyển vào ĐH.
Cả hai đều mang đặc điểm là kỳ thi tuyển sinh ĐH, còn việc xét tốt nghiệp chỉ dựa vào việc đánh giá nội bộ trong trường THPT.
Nhìn chung, hiện có 3 mô hình chứng chỉ/bằng tốt nghiệp THPT phổ biến, theo báo cáo công bố năm 2026 của OECD. Đó là mô hình dựa vào kỳ thi bên ngoài, không sử dụng đánh giá nội bộ như Phần Lan, Ireland; mô hình dựa trên đánh giá nội bộ chứ không dùng kỳ thi bên ngoài như Nhật Bản, Hàn Quốc; và kết hợp kỳ thi bên ngoài với đánh giá nội bộ như Anh, Pháp.
“Ở các quốc gia mà chứng chỉ/bằng tốt nghiệp THPT không bao gồm kỳ thi bên ngoài, thường sẽ tồn tại một kỳ thi tuyển sinh ĐH riêng… Tại các quốc gia như Ba Lan, Tây Ban Nha và Thổ Nhĩ Kỳ, chỉ có chứng chỉ tốt nghiệp THPT là chưa đủ để được vào ĐH. Ở các nước khác như Nhật Bản và Hàn Quốc, về mặt pháp lý, chứng chỉ tốt nghiệp có thể đủ điều kiện để đăng ký vào ĐH. Nhưng thực tế, các kỳ thi bên ngoài vẫn được sử dụng rộng rãi”, báo cáo có đoạn.
Còn tại Đông Nam Á, một số quốc gia xây dựng các kỳ thi đánh giá năng lực riêng cho các thí sinh đã hoàn thành THPT trong đó có Thái Lan (GAT/PAT, yêu cầu bắt buộc nếu thi vào ĐH công lập), Malaysia (UEC, dành cho học sinh tại trường trung học Hoa ngữ), Indonesia (SBMPTN, yêu cầu bắt buộc với ĐH công lập)…
Bộ GD-ĐT vừa tổ chức hội nghị sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026. Theo Cổng thông tin điện tử Bộ GD-ĐT, phát biểu tại hội nghị, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nêu một trong những nhiệm vụ trọng tâm 6 tháng cuối năm của Bộ GD-ĐT là đánh giá toàn diện việc tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, tiếp tục hoàn thiện để hướng tới một kỳ thi an toàn, chất lượng, hiệu quả; đồng thời nghiên cứu đổi mới tuyển sinh đầu cấp, nhất là tuyển sinh lớp 10.
Đối với giáo dục mầm non và giáo dục phổ thông, Bộ trưởng yêu cầu tập trung chuẩn bị các điều kiện để mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục công bằng; bảo đảm đủ trường, lớp, giáo viên; tiếp tục đổi mới chương trình giáo dục theo hướng tăng cường giáo dục STEM, giáo dục đạo đức, phẩm chất; giảm áp lực về hồ sơ, sổ sách cho giáo viên; xây dựng trường học an toàn, phòng, chống bạo lực học đường và đẩy mạnh thử nghiệm, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giáo dục.
Trước đó, Bộ GD-ĐT cho biết, thực hiện chỉ đạo của Phó thủ tướng Lê Tiến Châu tại cuộc họp về công tác tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang, Bộ đang tiếp tục chủ trì, phối hợp với các cơ quan chức năng rà soát tổng thể kết quả kỳ thi.
Bộ GD-ĐT cũng có văn bản yêu cầu các sở GD-ĐT chủ động kiểm tra, xử lý các dấu hiệu bất thường (nếu có); kiến nghị các giải pháp tổ chức kỳ thi trong thời gian tới và báo cáo về Bộ GD-ĐT trước ngày 10.7.
Trao đổi thêm về cách làm, đại diện Bộ GD-ĐT cho biết, việc rà soát được Bộ GD-ĐT phân cấp cho địa phương với những yêu cầu cụ thể. Nếu thấy có dấu hiệu bất thường thì việc xem xét đến từng bài thi là hoàn toàn có thể, khi cần thiết thì phải phối hợp với lực lượng chức năng, có chuyên môn để rà soát, xác minh.
Phó thủ tướng Lê Tiến Châu cũng yêu cầu Bộ GD-ĐT khẩn trương, rà soát quy chế, quy định tổ chức kỳ thi, tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh, an toàn trong tất cả các khâu, các bước của kỳ thi (như sử dụng máy quét cầm tay, lắp camera tại phòng thi, công tác nhân sự tham gia kỳ thi...). Có văn bản chấn chỉnh các địa phương, các cơ sở giáo dục liên quan đến công tác tổ chức thi tốt nghiệp THPT, không để tái diễn tình trạng vi phạm quy chế thi và quy định pháp luật.
Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, dư luận lại một lần "rúng động" về những sai phạm xảy ra tại Tuyên Quang. Điều đáng nói sai phạm chỉ được phát hiện sau khi dư luận phản ánh những bất thường về điểm 10 tại điểm thi Trường THPT chuyên Tuyên Quang.
Cơ quan chức năng đã vào cuộc điều tra và đến thời điểm này Công an tỉnh Tuyên Quang đã khởi tố 4 bị can liên quan vụ việc. Ngoài ra, Sở GD-ĐT tỉnh này đề xuất thi lại môn toán để "đảm bảo quyền lợi cho học sinh".
Tuy nhiên, Bộ GD-ĐT đề nghị UBND tỉnh Tuyên Quang tiếp tục làm rõ hành vi vi phạm, xử lý nghiêm các tổ chức, cá nhân vi phạm quy chế thi và vi phạm pháp luật theo đúng quy định. Trên cơ sở quy chế thi, kết quả kiểm tra, xử lý của UBND tỉnh Tuyên Quang, kết quả xác minh của các cơ quan chức năng và đánh giá toàn diện tác động của vụ việc, Bộ GD-ĐT sẽ quyết định phương án xử lý phù hợp.
Thanh Niên đã có nhiều bài viết phản ánh kết quả của kỳ thi tốt nghiệp THPT luôn được sự quan tâm đặc biệt của dư luận xã hội, không chỉ bởi mục tiêu xét tốt nghiệp THPT mà vì hầu hết các trường sử dụng để xét tuyển ĐH.
Từ khi Bộ GD-ĐT gọi kỳ thi này là kỳ thi THPT quốc gia với mục tiêu "2 trong 1" đến nay, không ít chuyên gia đã góp ý việc gộp 2 kỳ thi là khiên cưỡng và khó nhất vẫn là khâu ra đề vì một đề thi chung sẽ khó đáp ứng 2 mục đích khác nhau về bản chất.
Đó là chưa kể những hệ lụy tiêu cực nảy sinh khi kỳ thi được tổ chức ở địa phương, giao cho địa phương chủ trì. Thực tế sai phạm chấn động trong khâu chấm thi năm 2018 ở các tỉnh Hà Giang, Sơn La, Hòa Bình và khâu coi thi ở Tuyên Quang năm nay đã cho thấy điều đó.
Theo Study Australia - cổng thông tin chính thức của Chính phủ Úc dành cho sinh viên quốc tế, từ ngày 1-7-2026, phí visa du học là từ 2.500 AUD mỗi hồ sơ, tương đương khoảng 45,4 triệu đồng.
Mức phí mới tăng 500 AUD, tức khoảng 9,1 triệu đồng, so với mức 2.000 AUD trước đó. Đây là lần tăng tiếp theo sau các đợt điều chỉnh mạnh trong những năm gần đây, khiến chi phí ban đầu của người học quốc tế tại Úc tiếp tục đội lên trước khi tính học phí, sinh hoạt phí, bảo hiểm y tế và các khoản chứng minh tài chính.
Riêng với công dân một số nước, mức phí có thể thấp hơn. Bộ Nội vụ Úc cho biết một số thị thực có mức phí thấp hơn nếu đương đơn là công dân đủ điều kiện của các nước đảo Thái Bình Dương, Timor-Leste hoặc thành viên ASEAN và nộp hồ sơ hợp lệ.
Theo The PIE News, sinh viên đến từ các nước ASEAN sẽ trả mức thấp hơn, trong khi nhóm học tiếng Anh chuyên sâu dành cho sinh viên quốc tế, gọi là ELICOS, được áp dụng mức 2.050 AUD. Với cách quy đổi trên, khoản này khoảng 37,2 triệu đồng.
Không riêng visa du học, visa tạm thời sau tốt nghiệp subclass 485 cũng tăng mạnh. Phí hồ sơ loại visa này hiện từ 5.750 AUD, tương đương khoảng 104,3 triệu đồng.
Mức này tăng thêm 1.150 AUD, khoảng 20,9 triệu đồng, chỉ vài tháng sau khi khoản phí đã tăng lên 4.600 AUD từ ngày 1-3.
Các thay đổi diễn ra trong bối cảnh Úc chịu sức ép về nhập cư, nhà ở và chi phí sinh hoạt, đồng thời tìm cách kiểm soát dòng sinh viên quốc tế. Tuy nhiên giới giáo dục quốc tế cho rằng mức phí tăng nhanh có thể làm Úc kém cạnh tranh hơn so với các điểm đến du học khác.
Đại diện Hội đồng các hiệp hội sau đại học Úc cho rằng việc tăng phí visa sau tốt nghiệp là "khoản phí ở cửa ra", tác động trực tiếp đến những người đã học tại Úc và đang cân nhắc ở lại đóng góp cho thị trường lao động nước này.
Visa du học subclass 500 cho phép sinh viên học nhiều bậc và loại hình đào tạo tại Úc, từ đại học, giáo dục nghề nghiệp, các khóa chuyển tiếp, ELICOS đến nghiên cứu sau đại học.
Study Australia cũng lưu ý sinh viên cần có xác nhận ghi danh trước khi nộp hồ sơ visa, đồng thời visa này cho phép làm việc tối đa 48 giờ mỗi hai tuần trong thời gian khóa học đang diễn ra.
Chiều 2-4, UBND phường Bắc Gianh (tỉnh Quảng Trị) xác nhận địa phương đã có quyết định tạm đình chỉ công tác đối với ông Nguyễn Văn Đông, Hiệu trưởng Trường tiểu học số 2 Quảng Phúc.
Theo đó, ông Đông bị tạm đình chỉ công tác trong thời hạn 75 ngày, bắt đầu từ ngày 1-4. Quyết định này được đưa ra dựa trên đề nghị của Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị, để phục vụ công tác điều tra, xác minh các dấu hiệu vi phạm của người này.
UBND phường Bắc Gianh yêu cầu trong thời gian này, ông Nguyễn Văn Đông có trách nhiệm bàn giao toàn bộ hồ sơ, tài liệu và các công việc đang đảm nhiệm cho người được phân công phụ trách điều hành nhà trường.
Trước đó vào ngày 26-3-2026, Cơ quan An ninh điều tra Công an tỉnh Quảng Trị đã có công văn gửi địa phương đề nghị tạm đình chỉ công tác đối với ông Đông. Đến ngày 1-4, Ban Thường vụ Đảng ủy phường Bắc Gianh đã thống nhất chủ trương này.
Theo tìm hiểu, vụ việc bắt nguồn từ đơn tố cáo nặc danh phản ánh hàng loạt sai phạm trong công tác quản lý, tài chính và tuyển dụng giáo viên tại trường.
Cùng với đơn tố cáo, cơ quan chức năng đã tiếp nhận các đoạn ghi âm do giáo viên cung cấp. Nội dung các đoạn ghi âm này cho thấy việc được đứng lớp tại trường không hoàn toàn dựa trên năng lực chuyên môn hay vị trí việc làm, mà có dấu hiệu bị chi phối bởi các thỏa thuận "ngầm" bên ngoài quy định.
Ngoài nghi vấn "chạy" hợp đồng, hoạt động thu chi tài chính tại Trường tiểu học số 2 Quảng Phúc cũng bị phản ánh là có nhiều bất thường, kéo dài trong nhiều năm.
Hiện nay, Ủy ban Kiểm tra đang tích cực vào cuộc xác minh, đồng thời phối hợp chặt chẽ với Cơ quan An ninh điều tra để làm rõ các sai phạm liên quan.
