Phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 ở Singapore ngày 29/5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập tới ba cuộc khủng hoảng mà toàn cầu đang phải đối mặt, gồm khủng hoảng trật tự quốc tế, khủng hoảng mô hình phát triển và khủng hoảng lòng tin chiến lược.
Hãng thông tấn Reuters đánh giá phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là một trong những sự kiện thu hút nhiều chú ý nhất tại Đối thoại Shangri-La năm nay.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho hay ba cuộc khủng hoảng trên đang hội tụ rõ nét tại châu Á – Thái Bình Dương và nêu 6 định hướng nhằm kiến tạo một khu vực hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.
“Hòa bình, ổn định và phát triển là mẫu số chung của mọi quốc gia và dân tộc, nhưng chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể, kiềm chế trước bất đồng, đối thoại khi khác biệt gia tăng, hợp tác khi thách thức vượt qua biên giới, và xây dựng những cơ chế giảm thiểu rủi ro có thể vận hành trong thực tế”, lãnh đạo Việt Nam nhấn mạnh.
Báo Nikkei của Nhật Bản điểm lại các ý chính mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra trong bài phát biểu, đồng thời dẫn nhận định từ các chuyên gia cho rằng thông điệp này đã nhấn mạnh vai trò ngày càng tăng của Việt Nam đối với an ninh khu vực.
“Bài phát biểu đã thể hiện Việt Nam là một nhân tố ổn định và là một cường quốc tầm trung đang lên, sẵn sàng đóng vai trò tích cực hơn trong việc định hình cấu trúc an ninh khu vực”, Nikkei dẫn lời ông Nguyễn Khắc Giang, nghiên cứu viên khách mời tại Viện ISEAS-Yusof Ishak ở Singapore, nhận định.
Nhận xét về bài phát biểu, báo New York Times viết Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ ra rằng hòa bình và ổn định đòi hỏi phải tập trung đổi mới vào phát triển kinh tế, bởi “sự ‘tròng trành’ về kinh tế rất dễ chuyển hóa thành bất ổn về xã hội, chính trị và thậm chí bất định về chiến lược”.
Tờ báo Mỹ cho rằng bài phát biểu đã đánh dấu một nấc thang mới trong nỗ lực của Việt Nam nhằm thể hiện một tâm thế tự tin và duy trì những điều kiện cần thiết cho “kỷ nguyên vươn mình”.
Báo Business Times của Singapore trong khi đó lại tập trung vào thông điệp từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm rằng chỉ riêng sức mạnh quân sự là không đủ để bảo đảm an ninh.
“Công nghiệp quốc phòng cần phục vụ phòng vệ chính đáng và ổn định khu vực, không trở thành động lực cho chạy đua vũ trang”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định.
“Ông Tô Lâm đã trình bày tầm nhìn về trật tự khu vực trước hàng trăm đại biểu tại Đối thoại Shangri-La ở Singapore, một sự thể hiện hiếm hoi các định hướng chính sách đối ngoại của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam trước khán giả quốc tế gồm các quan chức quốc phòng và nhà ngoại giao”, tờ báo viết.
Hãng thông tấn Trung Quốc Xinhua chú ý đến thông điệp đề cao vai trò trung tâm của ASEAN mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm “đã nhấn mạnh tầm quan trọng của ASEAN với vai trò trung tâm trong việc bảo vệ hòa bình, ổn định và phát triển tại khu vực, đồng thời kêu gọi đoàn kết, đối thoại và tự chủ chiến lược giữa bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gia tăng”, hãng tin này viết.
Báo South China Morning Post (SCMP) tại Hong Kong nhắc đến ba cuộc khủng hoảng mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề cập trong bài phát biểu. “Chính vì là nơi hội tụ thách thức, châu Á – Thái Bình Dương cũng phải là nơi khởi phát lời giải”, tờ báo dẫn lời ông nói.
Ngoài ra, hàng loạt hãng tin, tờ báo lớn khác cũng dành quan tâm tới bài phát biểu với nhiều đánh giá tích cực, như hãng tin AP, hãng tin Bloomberg, kênh Channel News Asia.
Đối thoại Shangri-La là diễn đàn an ninh, quốc phòng có ảnh hưởng hàng đầu khu vực châu Á – Thái Bình Dương do IISS, viện nghiên cứu có trụ sở tại Anh, sáng lập từ năm 2002. Diễn đàn là dịp để chia sẻ tầm nhìn và trao đổi về những vấn đề chiến lược, xây dựng lòng tin và hợp tác chiến lược, phản ánh góc nhìn đa chiều của các nước về an ninh, quốc phòng. Trọng tâm trong chương trình của Đối thoại Shangri-La là bài phát biểu dẫn đề, xác định chủ đề và trọng tâm hàng năm của toàn bộ sự kiện.
Đối thoại Shangri-La lần thứ 23 diễn ra ngày 29-31/5 tại Singapore với sự tham gia của hơn 550 đại biểu đến từ các cơ quan an ninh và quốc phòng của 44 quốc gia.
Đây là lần đầu Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Việt Nam phát biểu dẫn đề tại diễn đàn này. IISS mời Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tham dự và phát biểu thể hiện sự đánh giá cao vai trò, vị thế quan trọng, có trách nhiệm của Việt Nam trong các vấn đề khu vực và quốc tế.
Times of Israel đưa tin, cuộc họp an ninh hạn chế vào đêm qua do Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu triệu tập đã kéo dài khoảng 5 giờ đồng hồ nhằm đảm bảo sự sẵn sàng toàn diện cho khả năng Mỹ nối lại các cuộc tấn công Iran. Cuộc họp có sự tham dự của Tổng tham mưu trưởng Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF), Tư lệnh Không quân, Cục trưởng Cục Tình báo Quân sự, Cục trưởng Cục Tác chiến và các quan chức quốc phòng cấp cao khác.
Ban lãnh đạo Israel được cho là đã sẵn sàng cho kịch bản Israle tham gia vào một cuộc tấn công của Mỹ nhắm vào Iran.
Tổng thống Mỹ Donald Trump đầu tuần này tuyên bố hoãn một cuộc tấn công Iran đã được lên kế hoạch ngày 19/5 vì các quốc gia vùng Vịnh thuyết phục ông rằng việc đạt được một thỏa thuận với Tehran là khả thi.
Các quan chức Mỹ, trong đó có Tổng thống Trump và Phó Tổng thống JD Vance đều cho biết tiến trình hòa đàm với Iran đang có tiến triển và cuộc xung đột có thể sớm kết thúc.
Mặt khác, họ cũng cảnh báo Mỹ sẽ tấn công trở lại mạnh hơn trước nếu Iran không nhanh chóng đạt thỏa thuận.
Tổng thống Trump một lần nữa tuyên bố Mỹ có thể phát động các cuộc tấn công mới nếu Tehran tiếp tục từ chối đưa ra những nhượng bộ lớn mà ông mong muốn.
Ông Trump nói các nhà lãnh đạo Iran đang “thương lượng” để có được một thỏa thuận, nhưng một cuộc tấn công mới của Mỹ sẽ giáng “một đòn nặng nề” trong những ngày tới nếu 2 bên không đạt được thỏa thuận.
“Ý tôi là, tôi đang nói về khoảng thời gian 2-3 ngày, hoặc đại loại thế, có thể là đầu tuần tới, một khoảng thời gian giới hạn, bởi vì chúng ta không thể để họ sở hữu một thứ vũ khí hạt nhân mới”, ông nhấn mạnh.
Các quan chức ở Israel được cho là tin rằng tuyên bố của ông Trump chỉ càng làm thu hẹp thêm các lựa chọn của chính ông. Theo họ, nếu Iran không đưa ra một đề xuất mà Washington cho là thỏa đáng, Tổng thống Trump cuối cùng sẽ buộc phải lựa chọn phương án quân sự.
Theo trang tin Axios, ngay cả khi đã thông báo hủy bỏ các cuộc tấn công Iran vào phút chót, ông Trump vẫn nhận được một buổi báo cáo từ các cố vấn an ninh quốc gia hàng đầu vào cuối ngày 18/5 về các phương án quân sự tiềm tàng chống lại Iran.
Về phía Iran, ngay cả khi gửi đề xuất hòa bình mới đến Mỹ, họ cũng chuẩn bị sẵn cho kịch bản tái xung đột. Tehran cảnh báo mở các mặt trận mới nếu Mỹ và Israel tấn công trở lại.
Giao tranh giữa Mỹ - Israel và Iran diễn ra trong hơn 5 tuần, cho đến các bên đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần vào ngày thứ 39 của xung đột. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 21/4 thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn để chờ đề xuất đàm phán từ Iran.
Cuộc chiến do Mỹ - Israel phát động đã lan ra khắp Trung Đông và khiến hàng nghìn người thiệt mạng, chủ yếu tại Lebanon và Iran. Xung đột còn làm hàng trăm nghìn người phải rời bỏ nhà cửa và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế toàn cầu.
Dưới đây là những bước ngoặt quan trọng trong cuộc chiến:
Ngày 28/2: Quân đội Mỹ - Israel phát động các cuộc tấn công trên khắp Iran, nhắm vào khu phức hợp chính phủ ở Tehran và các mục tiêu quân sự. Những cuộc tập kích này đã khiến ông Ali Khamenei, lãnh tụ tối cao của Iran, cùng nhiều quan chức quân sự và tình báo cấp cao thiệt mạng.
Ít nhất 175 người, phần lớn là trẻ em, đã chết khi một trường tiểu học dành cho nữ sinh ở miền nam Iran bị trúng tên lửa, theo truyền thông nước này. New York Times dẫn lời các quan chức am hiểu về kết quả điều tra sơ bộ của Lầu Năm Góc cho biết đây là cuộc tập kích nhầm của quân đội Mỹ do sử dụng dữ liệu mục tiêu lỗi thời. Quân đội Mỹ cho biết đang điều tra về sự việc và chưa đưa ra kết luận.
Iran đã đáp trả bằng cách phóng tên lửa, máy bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel và căn cứ quân sự có lực lượng Mỹ ở các nước trong khu vực, trong đó có Qatar, Kuwait và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Ngày 1/3: Đòn tập kích bằng UAV của Iran đã khiến 6 quân nhân Mỹ thiệt mạng ở cảng Shuaiba tại Kuwait. Đây là những binh sĩ Mỹ đầu tiên thiệt mạng kể từ đầu chiến sự.
Lebanon bị kéo vào xung đột ở Trung Đông khi nhóm vũ trang Hezbollah do Iran hậu thuẫn phóng rocket vào lãnh thổ Israel, nhằm trả đũa vụ lãnh tụ Khamenei bị sát hại.
Ngày 8/3: Ông Mojtaba Khamenei, con trai của cố lãnh tụ Ali Khamenei, được một ủy ban gồm các giáo sĩ Hồi giáo dòng Shiite cấp cao bầu làm người kế nhiệm cha mình, dù Tổng thống Trump gọi ông là "lựa chọn không thể chấp nhận được". Động thái cho thấy Iran sẽ tiếp tục đường lối chính sách cũ và duy trì lập trường cứng rắn.
Ngày 11/3: Iran đẩy mạnh tấn công ở trong và xung quanh eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu. Trung tâm Điều phối Thương mại Hàng hải Anh (UKMTO) cho biết ít nhất ba tàu đã bị tập kích, trong đó Iran nhận trách nhiệm tấn công một tàu hàng Thái Lan.
Các cuộc tập kích đã khiến giá dầu thế giới tăng vọt, buộc chính quyền Tổng thống Trump phải tìm cách ổn định thị trường toàn cầu.
Ngày 12/3: Ông Mojtaba Khamenei phát đi thông điệp đầu tiên kể từ khi được bầu làm Lãnh tụ Tối cao, trong đó ra lệnh cho lực lượng vũ trang nước này tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz.
Cùng ngày, một máy bay tiếp dầu Mỹ rơi ở Iraq khiến 6 thành viên tổ bay thiệt mạng, nâng tổng số quân nhân Mỹ chết kể từ đầu chiến sự lên ít nhất 13 người.
Ngày 13/3: Quân đội Mỹ tiến hành vụ ném bom quy mô lớn nhằm vào đảo Kharg, trung tâm xuất khẩu dầu mỏ chính của Iran. Tổng thống Trump cho biết lực lượng Mỹ chỉ nhắm mục tiêu hạ tầng quân sự và không tấn công các cơ sở dầu mỏ trên hòn đảo.
Ngày 17/3: Quân đội Israel hạ sát hai quan chức hàng đầu của Iran là Ali Larijani, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia, và Gholamreza Soleimani, chỉ huy lực lượng bán quân sự Basij. Đây là thiệt hại lớn nhất với giới lãnh đạo Iran kể từ hôm 28/2.
Ngày 18/3: Các hạ tầng năng lượng chủ chốt ở vùng Vịnh bị tấn công, trong đó Israel tập kích mỏ khí đốt South Pars của Iran, nơi sản xuất 70-75% lượng khí tự nhiên của nước này. Qatar cho biết Iran đã tấn công Thành phố Công nghiệp Ras Laffan, cơ sở xuất khẩu khí tự nhiên hóa lỏng lớn nhất thế giới, ở nước này.
Ngày 21/3: Tổng thống Trump cho biết Mỹ và Iran đang thảo luận về cách kết thúc xung đột. Đây là dấu hiệu công khai đầu tiên cho thấy đã có các cuộc đàm phán giữa hai bên.
Ngày 27/3: 12 binh sĩ Mỹ bị thương sau đòn tập kích của Iran nhằm vào căn cứ Prince Sultan ở Arab Saudi. Đây là một trong những thất bại nghiêm trọng nhất của lưới phòng không Mỹ kể từ đầu xung đột.
Ngày 3/4: Iran bắn rơi một tiêm kích F-15E Mỹ có tổ bay hai người, trong đó phi công buồng trước được giải cứu ngay trong ngày. Mỹ đã phải triển khai đặc nhiệm vào sâu trong lãnh thổ Iran trong khuôn khổ chiến dịch tìm kiếm đầy mạo hiểm kéo dài hai ngày, nhằm giải cứu thành viên còn lại của tổ bay. Đây là lần đầu tiên một chiến đấu cơ Mỹ bị bắn hạ trong cuộc chiến.
Ngày 7/4: Ông Trump thông báo về thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần với Iran. Hội đồng An ninh Quốc gia của Iran xác nhận thông tin và gọi đây là chiến thắng của nước này.
Ngày 8/4: Israel tiến hành cuộc tấn công dữ dội nhất nhằm vào Lebanon kể từ đầu xung đột, khi thực hiện hơn 100 cuộc không kích chỉ trong vòng 10 phút để nhắm mục tiêu nhóm vũ trang Hezbollah. Israel tuyên bố Lebanon không nằm trong phạm vi lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran.
Tehran công bố kế hoạch hòa bình gồm 10 điểm, trong đó có các yêu cầu rất cứng rắn.
Ngày 11/4: Phó tổng thống Mỹ JD Vance tới Islamabad để dự cuộc hòa đàm do Pakistan làm trung gian với Iran. Đi cùng ông còn có đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner, con rể ông Trump. Phái đoàn Iran do Chủ tịch Quốc hội Mohammad Ghalibaf dẫn đầu và còn có các quan chức ngoại giao, quân sự hàng đầu cũng như chuyên gia tài chính.
Ngày 12/4: Cuộc đàm phán kết thúc mà không có thỏa thuận do hai bên không thể thỏa hiệp về các vấn đề quan trọng, trong đó có kho uranium của Iran và việc mở lại eo biển Hormuz.
Ngày 16/4: Israel và Lebanon đạt được thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 10 ngày dưới sự trung gian của Mỹ, qua đó loại bỏ được một trở ngại lớn trên bàn đàm phán giữa Mỹ và Iran.
Ngày 17/4: Mỹ và Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã được mở cửa trở lại với tàu hàng. Sau đó chưa đầy 24 giờ, Tehran một lần nữa đóng cửa eo biển này. Giới chức hàng hải ghi nhận hai vụ tấn công nhằm vào tàu.
Ngày 19/4: Lực lượng Mỹ khai hỏa và bắt một tàu hàng Iran với lý do phương tiện này tìm cách vượt qua lệnh phong tỏa hàng hải mà Washington áp đặt với quốc gia Tây Á.
Ngày 21/4: Tổng thống Trump thông báo gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran ngay trước thời điểm thỏa thuận này hết hạn, để chờ đề xuất đàm phán từ Tehran. Ông cho biết quân đội Mỹ vẫn sẽ tiếp tục "phong tỏa và duy trì trạng thái sẵn sàng hành động trên mọi mặt".
Trang Space.com đưa tin quân đội Mỹ đã phóng thử một tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM) Minuteman III không mang đầu đạn vào rạng sáng 20.5 (giờ Thái Bình Dương) từ căn cứ Lực lượng Không gian Vandenberg ở bang California.
Cuộc thử nghiệm diễn ra chỉ vài giờ sau khi công ty SpaceX của tỉ phú Elon Musk phóng tên lửa đẩy Falcon 9 cũng từ căn cứ này để đưa 24 vệ tinh Starlink lên quỹ đạo.
LGM-30G Minuteman III là ICBM phóng từ hầm ngầm (silo) có khả năng mang đầu đạn hạt nhân, được dẫn đường để tấn công mục tiêu mặt đất, theo Không quân Mỹ. Tầm bắn của tên lửa là hơn 6.000 dặm (9.656 km), cho phép quân đội Mỹ có thể tấn công bất cứ mục tiêu nào trên toàn cầu trong vòng 30 phút. Quân đội Mỹ đang dần thay thế tên lửa này bằng loại LGM-35 Sentinel.
Trong thông báo, quân đội Mỹ nhấn mạnh vụ phóng mới nhất đã được lên kế hoạch từ vài năm trước và không liên quan đến bất kỳ diễn biến thời sự nào. Lần gần nhất Mỹ thực hiện vụ phóng tương tự là vào tháng 11.2025, trước đó nữa là vào tháng 5.2025.
Lực lượng Không gian Mỹ cho biết vụ phóng được thiết kế nhằm thử nghiệm hệ thống tên lửa cũng như kiểm tra năng lực của đơn vị vận hành.
Tướng S.L. Davis, tư lệnh Bộ Chỉ huy Tấn công Toàn cầu của Không quân Mỹ, cho biết trong tuyên bố: "Khả năng tiến hành các cuộc thử nghiệm nghiêm ngặt và thực tế này là nền tảng cho an ninh quốc gia của chúng ta. Vụ phóng này xác minh tình trạng hoạt động và khả năng sẵn sàng của lực lượng ICBM của chúng ta, khẳng định khả năng của mọi thành phần trong hệ thống ICBM, từ những người vận hành đến hệ thống vũ khí, để thực hiện nhiệm vụ".
Nơi tên lửa rơi xuống không được công bố. Tuy nhiên, cảnh báo hàng hải được công bố trước vụ phóng gợi ý tên lửa hướng đến khu vực mục tiêu tại Bãi thử phòng thủ tên lửa đạn đạo Ronald Reagan của Lục quân Mỹ tại đảo Kwajalein, thuộc Quần đảo Marshall.
