Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, trong những năm qua tuổi thọ trung bình của người Việt Nam tăng dần theo các năm. Đến nay, tuổi thọ trung bình đã đạt khoảng 74,5 tuổi, tăng gần 1 tuổi so với năm 2022. Trong đó, đàn ông Việt tăng 1 tuổi, còn nữ tăng 0,8 tuổi.
Tuy nhiên, Bộ Y tế nhận định mặc dù tuổi thọ người Việt tăng nhưng số năm sống có bệnh tật lại cao hơn. Cơ quan này đánh giá số năm sống khỏe mạnh của người Việt còn khiêm tốn, chỉ 65 tuổi. Mỗi người Việt Nam trung bình có tới 10 năm phải sống với bệnh tật.
Nguyên nhân ngoài dinh dưỡng, lối sống chưa hợp lý và môi trường ô nhiễm, còn có việc gia tăng bệnh không lây nhiễm. Trong các nguyên nhân gây ra các bệnh không lây nhiễm, 2 nguyên nhân hàng đầu được chỉ ra là hút thuốc lá và thừa cân, béo phì.
Bên cạnh đó, hơn một nửa người trưởng thành ăn thiếu rau và trái cây. Trong khi đó, người dân ăn muối nhiều gần gấp 2 lần so với khuyến nghị; khoảng 1/5 dân số thiếu hoạt động thể lực và tỷ lệ thừa cân béo phì chiếm gần 20% dân số trưởng thành.
Ngoài nguyên nhân chủ quan, biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan như nắng nóng, hạn hán, bão lụt… ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều cộng đồng dân cư, góp phần làm gia tăng các trường hợp nhập viện.
Theo Thượng Tá, TS.BS.CKII Vũ Sơn Giang, Chủ Nhiệm Chính trị, Bệnh viện Quân Y 175, Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển đặc biệt. Nếu như ba thập niên trước, ưu tiên của chúng ta là giảm đói nghèo, nâng cao tuổi thọ và mở rộng cơ hội tiếp cận y tế, thì hôm nay câu hỏi đã khác:
Làm sao để giúp người dân sống khỏe hơn, hạnh phúc hơn trong những năm tháng cao niên ? Có thể thấy rằng, tuổi thọ chỉ là điểm khởi đầu. Theo dự báo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA), đến năm 2036, nước ta chính thức trở thành quốc gia có dân số già.
“Tôi cho rằng đây chính là bài toán phát triển quan trọng nhất của Việt Nam trong giai đoạn tới. Tín hiệu tích cực là nhận thức của người Việt đang thay đổi.
Khi nhắc đến chất lượng sống thọ, các quốc gia Bắc Âu, Nhật Bản, Singapore là những mô hình tham khảo hữu ích. Ở những nước này, tỷ lệ lớn người cao tuổi vẫn duy trì được khả năng vận động, tự chăm sóc bản thân, tham gia hoạt động xã hội và giữ được niềm vui sống.
Phân tích sâu hơn, tôi nhận thấy họ không chỉ có hệ thống y tế tiên tiến hay mức sống cao, mà nền tảng căn bản là dinh dưỡng và nhận thức sớm về chăm sóc sức khỏe chủ động. Họ có thói quen dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ, khám sức khỏe định kỳ, duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực.
Đó là lý do vì sao nhiều quốc gia phát triển không còn nói nhiều về “sống lâu” mà chuyển sang “sống khỏe dài lâu”. Đây cũng là định hướng mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Liên Hợp Quốc đang thúc đẩy thông qua Thập kỷ Sống khỏe mạnh 2021-2030″, TS.BS Giang nhấn mạnh.
TS.BS Giang nhận định có một tín hiệu tích cực đang xuất hiện trong xã hội Việt Nam. Trước đây, khi chuẩn bị cho tuổi già, nhiều người thường nghĩ đến tiền tiết kiệm, nhà cửa hoặc sự hỗ trợ của con cháu. Ngày nay, ngày càng nhiều người bắt đầu chuẩn bị thêm một tài sản khác: Sức khỏe.
“Chúng ta chứng kiến số lượng người tham gia chạy bộ tăng mạnh. Các câu lạc bộ thể thao, yoga, đạp xe phát triển ở nhiều địa phương. Khám sức khỏe định kỳ dần trở thành thói quen của một bộ phận người dân. Nhu cầu tìm hiểu về dinh dưỡng khoa học, thực phẩm lành mạnh và chăm sóc sức khỏe chủ động cũng ngày càng tăng. Đó là những chuyển dịch tích cực cần được lan tỏa mạnh mẽ hơn trong cộng đồng.
Già hóa dân số là bài toán thực trạng quốc gia, cần sự chung tay của toàn xã hội. Nhà nước xây dựng chính sách, ngành y tế nâng cao năng lực chăm sóc sức khỏe. Song song đó, Việt Nam cũng cần đẩy mạnh các mô hình hợp tác công – tư nhằm tận dụng hiệu quả nguồn lực, chuyên môn và thế mạnh của các bên liên quan”, TS.BS Giang nhấn mạnh.
Thời gian qua Bộ Y tế đã phối hợp tổ chức hàng loạt các hoạt động như giải chạy hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân; khám, tư vấn sức khỏe miễn phí; tư vấn dinh dưỡng miễn phí;….
Đặc biệt, Bộ Y tế đã xây dựng kế hoạch triển khai tầm soát sức khỏe, hướng tới mỗi người dân đều được khám sức khỏe định kỳ ít nhất 1 lần/năm. Đến nay, đã nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước thực hiện kế hoạch này. Bên cạnh đó, công tác truyền thông y tế cũng được đẩy mạnh, từ việc chăm sóc sức khỏe hằng ngày, dinh dưỡng, tập luyện cho đến phát hiện, theo dõi các bệnh lý mạn tính. Tất cả hướng tới Vì một Việt Nam khỏe mạnh.
Và để có một cơ thể khỏe mạnh, người cao tuổi sống thọ, sống khỏe, những hành động cần được bắt đầu ngay từ ngày hôm nay. Qua từng bữa ăn, từng bước chân tập luyện.
TS.BS Giang cho hay Viện Dinh Dưỡng Quốc Gia và Viện Sức Khỏe Nutrilite đã thực hiện những nghiên cứu chuyên sâu, đánh giá thực trạng dinh dưỡng, khẩu phần và tiêu thụ thực phẩm của người Việt, từ đó thúc đẩy quá trình xây dựng các giải pháp khoa học, thiết thực và phù hợp với nhu cầu của cộng đồng.
“Và hơn hết mỗi người dân chủ động nâng cao nhận thức về dinh dưỡng và lối sống khoa học, duy trình thói quen lành mạnh mỗi ngày. Có như vậy, chúng ta đã sẵn sàng nguồn lực, nền tảng đối mặt với áp lực già hóa dân số đang ngày càng đến gần”, TS.BS Giang nhấn mạnh.
Sáng 15-4, PGS Tăng Chí Thượng - Giám đốc Sở Y tế TP.HCM - cho biết một trong những dấu ấn đổi mới nổi bật của sở trong thời gian qua là việc đưa vào vận hành Hệ thống tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân trong lĩnh vực y tế.
Chỉ trong hơn ba tháng đầu năm 2026, hệ thống đã tiếp nhận 629 phản ánh, trong đó 605 phản ánh đã được xử lý, cho thấy hiệu quả vận hành bước đầu rõ nét.
Từ những phản ánh cụ thể, Sở Y tế đã kịp thời ban hành nhiều giải pháp chấn chỉnh trên diện rộng: siết chặt kỷ cương chuyên môn, yêu cầu minh bạch giá dịch vụ, xử lý tình trạng "cò" bệnh viện, kiểm soát hoạt động quảng cáo, tăng cường quản lý dược - mỹ phẩm và cải cách thủ tục hành chính.
Giám đốc Sở Y tế cho biết thêm, mỗi ngày làm việc của ban giám đốc Sở bắt đầu không phải bằng những báo cáo hành chính quen thuộc, mà bằng buổi giao ban với tổ công tác đặc biệt - nơi tổng hợp toàn bộ phản ánh của người dân trong 24 giờ qua và kết quả xử lý từ các cơ sở y tế.
Từ những cuộc gọi đường dây nóng, những phản ánh trên cổng dịch vụ công đến các kiến nghị trực tiếp, tất cả đều được “đưa lên bàn” ngay đầu ngày, trở thành nội dung trọng tâm trong điều hành.
Hình ảnh này cho thấy một thay đổi rõ rệt trong cách làm: lấy thực tiễn từ người dân làm điểm xuất phát cho mọi quyết định quản lý, bảo đảm mỗi vấn đề phát sinh đều được nhận diện sớm, xử lý kịp thời và không để tồn đọng kéo dài.
Theo người đứng đầu ngành y tế TP.HCM, mỗi phản ánh vì vậy không còn là một vụ việc riêng lẻ, mà trở thành "tín hiệu quản trị" giúp điều chỉnh toàn bộ hệ thống.
Đáng chú ý, từ nền tảng dữ liệu này, Sở Y tế đã triển khai nhiều cách làm mới, trực diện và minh bạch hơn trong quản lý.
Các buổi làm việc trực tiếp, thậm chí "đối chất" giữa lãnh đạo Sở với các cơ sở y tế được tổ chức nhằm làm rõ các nội dung người dân phản ánh. Các cuộc họp trực tuyến được thiết lập để xử lý ngay những vấn đề bức xúc, không để tồn đọng kéo dài.
Cách làm này không chỉ rút ngắn thời gian xử lý, mà còn nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình của các cơ sở y tế.
Xa hơn, hệ thống góp phần định hình một nguyên tắc quản trị mới: lấy người dân làm trung tâm, đồng thời là chủ thể giám sát hoạt động y tế.
Giám đốc Sở Y tế TP.HCM khẳng định việc vận hành hệ thống tiếp nhận và xử lý phản ánh của người dân không chỉ là một sáng kiến công nghệ, mà là một bước tiến về thể chế quản trị ngành y tế minh bạch hơn, trách nhiệm hơn và dựa trên dữ liệu nhiều hơn.
Đây cũng chính là nền tảng quan trọng để TP.HCM xây dựng hệ thống y tế hiện đại, nơi chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người dân trở thành thước đo trung tâm của mọi hoạt động, từ phản ánh của người dân đến đổi mới phương thức quản trị y tế.
Ngày 12-5, chiến dịch cộng đồng "Vì một kỷ nguyên cao khỏe" được phát động tại Trường tiểu học Hoàng Diệu, TP Hà Nội, với sự tham gia của hơn 1.000 học sinh, phụ huynh và chuyên gia.
Chương trình hướng đến trẻ 6 - 12 tuổi, nhằm nâng cao nhận thức về dinh dưỡng, vận động và chăm sóc khoa học để cải thiện tầm vóc trẻ em Việt Nam.
Chia sẻ tại chương trình, TS.BS Trương Hồng Sơn, Viện trưởng Viện Y học ứng dụng Việt Nam, cho biết chiều cao trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam vẫn thuộc nhóm thấp trên thế giới, trong khi nhiều phụ huynh chưa biết con mình có đạt chuẩn phát triển hay không.
Theo ông Sơn, chiều cao trẻ chịu tác động từ bốn yếu tố chính gồm di truyền, dinh dưỡng, vận động và giấc ngủ - môi trường sống. Trong đó, dinh dưỡng chiếm khoảng 32%, cao hơn di truyền với 23%.
Về yếu tố dinh dưỡng, đây là yếu tố quan trọng nhất vì nó có thể thay đổi được. Các giải pháp dinh dưỡng chính là chìa khóa để hiện thực hóa tiềm năng trong khoảng gene quy định.
Hơn 75% tiềm năng chiều cao của trẻ có thể cải thiện thông qua dinh dưỡng, vận động và sinh hoạt khoa học. Việc phát triển chiều cao cho trẻ không cần những phương pháp phức tạp, mà bắt đầu từ hiểu đúng, can thiệp sớm và đồng hành cùng con mỗi ngày.
"Bên cạnh đó, tất cả các bạn trẻ đều mong muốn có vóc dáng cao và đẹp. Tuy nhiên dưới góc độ chuyên môn, chúng tôi mong muốn một thế hệ Việt Nam cao hơn để khỏe mạnh hơn. Chúng ta có thể thấy, cùng mức cân nặng 60kg, nhưng một người cao 1m70 trông sẽ bình thường, còn một người chỉ cao 1m50 thì đã rơi vào tình trạng thừa cân béo phì.
Trong khi đó, thừa cân béo phì hiện nay là một trong ba nguyên nhân chính gây ra các bệnh mãn tính, nhóm bệnh đang chiếm tới 80% các ca tử vong trên thế giới.
Vì vậy, vấn đề chiều cao liên quan trực tiếp đến sức khỏe, các bệnh mãn tính và nguy cơ tử vong sớm", bác sĩ Sơn lo ngại.
Các chuyên gia dinh dưỡng cũng nhấn mạnh giai đoạn 6 - 12 tuổi là "thời điểm vàng" phát triển chiều cao. Ở giai đoạn này, dinh dưỡng hợp lý, vận động thường xuyên và ngủ đủ giấc đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành tầm vóc tương lai.
Bác sĩ Sơn cho biết thêm chiến dịch xây dựng công cụ đánh giá chiều cao trực tuyến theo chuẩn của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), giúp phụ huynh theo dõi tình trạng phát triển của trẻ và nhận tư vấn phù hợp theo độ tuổi, thể trạng.
Chương trình khuyến khích trẻ duy trì 4 thói quen gồm vận động mỗi ngày, dinh dưỡng đầy đủ, ngủ đủ giấc và bổ sung vitamin D hợp lý. Ban tổ chức cũng phát hành cẩm nang, video tư vấn và các bài tập vận động nhằm hỗ trợ phụ huynh đồng hành cùng con.
Tiến sĩ - bác sĩ - chuyên khoa 2 Trà Anh Duy trả lời: Câu hỏi nghe hơi sốc, nhưng phía sau là một chuyện gia đình rất thật: Người lớn tuổi vẫn có ham muốn, người bạn đời thì không còn sẵn sàng, còn con cái thì lúng túng không biết xử lý sao.
Bác sĩ Trà Anh Duy cho biết, nhiều người nghĩ già rồi thì tự nhiên hết ham muốn. Thật ra không phải vậy. Ham muốn tình dục ở người lớn tuổi có thể giảm, thay đổi, ít bộc lộ hơn, nhưng không biến mất hoàn toàn ở tất cả mọi người. Theo nghiên cứu của bác sĩ Stacy Tessler Lindau, giáo sư tại Đại học Chicago (Mỹ) và cộng sự công bố trên The New England Journal of Medicine, ở nhóm người 65-74 tuổi, vẫn có 53% còn hoạt động tình dục; ở nhóm 75-85 tuổi, con số này là 26%.
Nói vui một chút: tuổi già có thể làm tóc bạc, mắt mờ, đầu gối kêu răng rắc, nhưng không có nghĩa cảm xúc thân mật tự động "nghỉ hưu".
Bố còn ham muốn là một chuyện. Mẹ không còn muốn hoặc không còn quan hệ được cũng là điều phải được tôn trọng. Trong quan hệ vợ chồng, kể cả đã sống với nhau mấy chục năm, sự đồng thuận vẫn là nguyên tắc rất quan trọng.
Nếu mẹ không còn ham muốn hoặc không còn khả năng quan hệ, thì không ai được ép mẹ phải đáp ứng. Nhu cầu của một người không thể trở thành nghĩa vụ của người còn lại.
Nhiều người hay dùng chữ "triệt dục", nhưng cần hiểu rõ triệt sản nam chỉ là thắt ống dẫn tinh để tránh có con, chứ không làm mất ham muốn, không làm hết nhu cầu và không làm người đàn ông "bớt đòi hỏi".
Còn các thuốc hay can thiệp làm giảm ham muốn là vấn đề y khoa nghiêm túc, chỉ dùng khi có chỉ định rõ ràng, sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ.
Trong tình huống này, điều nên làm không phải là trách bố "già rồi còn vậy", cũng không ép mẹ phải chịu đựng. Gia đình nên khéo léo đưa bố đi khám nam khoa hoặc tâm lý nếu hành vi thay đổi bất thường, đòi hỏi quá mức, dễ kích động, mất kiểm soát hoặc làm mẹ sợ.
Mẹ cũng nên được thăm khám nếu không quan hệ được vì bệnh phụ khoa, bệnh mạn tính hoặc tâm lý sợ hãi. Có khi mẹ không phải "khó chịu với chồng", mà là cơ thể thật sự không còn phù hợp cho chuyện đó.
Về mặt y học và đạo đức, không nên đặt vấn đề triệt dục người bố chỉ vì ông còn nhu cầu tình dục. Nhu cầu ở tuổi ngoài 70 có thể vẫn bình thường, nhưng phải nằm trong giới hạn của sự đồng thuận, tôn trọng và an toàn cho người vợ.
Điều quan trọng là thăm khám, tư vấn và đối thoại cởi mở, đồng thời tôn trọng ranh giới của mỗi người. Tuổi già không làm tình cảm phai nhạt, nhưng sự gần gũi ở giai đoạn này đòi hỏi nhiều lắng nghe, thấu hiểu hơn là áp đặt.
