Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm toàn cầu ghi nhận hơn 1,2 triệu ca mắc viêm não mô cầu và khoảng 135.000 ca tử vong. Tại Việt Nam, tình hình dịch tễ cũng đang có chiều hướng phức tạp khi số ca bệnh trong năm 2025 đã tăng gấp 6 lần so với cùng kỳ năm ngoái.
Trong hội thảo khoa học diễn ra vào trung tuần tháng 3 tại Hà Nội, với chủ đề: “Từ bằng chứng lâm sàng tại Việt Nam tới công nghệ đột phá MenACYW-TT: Chiến lược bảo vệ tối ưu trước não mô cầu xâm lấn”, GS-TS Trần Minh Điển cho biết, điều đáng sợ nhất của Viêm não mô cầu không dừng lại ở tốc độ lây lan nhanh chóng, mà còn là sự “ngụy trang” hoàn hảo của các triệu chứng khởi phát. Sốt nhẹ, mệt mỏi, đau họng… – tất cả như những dấu hiệu cảm cúm thông thường, nhưng chỉ trong vòng vài giờ đến một ngày, bệnh có thể tiến triển cực nhanh thành viêm màng não, nhiễm trùng huyết, thậm chí tử vong! Ngay cả khi may mắn sống sót nhờ điều trị tích cực, “bóng ma” hậu quả vẫn đeo bám người bệnh suốt đời với những di chứng nặng nề như: tổn thương thần kinh vĩnh viễn, giảm thính lực, hoại tử chi dẫn đến đoạn chi…
Cũng tại hội thảo, các chuyên gia đã chỉ ra một thực tế đáng báo động: Việt Nam hiện đang lưu hành đồng thời các nhóm huyết thanh gây bệnh (A, C, Y và W) – trong đó, chủng W và C có độc lực đặc biệt cao, liên quan trực tiếp đến tỷ lệ tử vong. Trước tình hình dịch bệnh hiện tại, các chuyên gia nhấn mạnh rằng: Việc dự phòng bệnh nên đi theo chiến lược Bảo vệ rộng – tức là bao phủ đủ các nhóm huyết thanh quan trọng này để tạo hàng rào phòng thủ không kẽ hở.
Theo đánh giá của các chuyên gia, đây là giải pháp đáng được trông đợi vì nhiều ưu điểm vượt trội:
1. Bảo vệ mọi thế hệ trong gia đình, từ trẻ nhỏ tuổi đến người lớn
Khác với các loại vắc xin não mô cầu trước đây thường giới hạn độ tuổi tiêm đến 55 tuổi, hiện nay vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W đã được Bộ Y tế Việt Nam mở rộng chỉ định mang đến sự bảo vệ sớm và quan trọng, lấp đầy khoảng trống miễn dịch ở trẻ nhỏ.
2. Trong 1 mũi tiêm – Phòng được 4 chủng huyết thanh thường gặp và nguy hiểm ở Việt Nam (A, C, Y, W)
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W giúp đáp ứng miễn dịch mạnh mẽ và bền vững, đồng thời giảm khả năng lưu trú của vi khuẩn tại vòm họng, từ đó giảm tỷ lệ người lành mang trùng, góp phần cắt đứt chuỗi lây truyền trong cộng đồng. Chuyên gia cũng nhận định, loại này có khả năng duy trì hiệu quả miễn dịch từ 5 đến 10 năm.
3. Bảo đảm an toàn khi tiêm đồng thời với các loại vắc xin khác
Vắc xin phòng 4 nhóm não mô cầu A, C, Y, W vẫn duy trì tính sinh miễn dịch tốt và hồ sơ an toàn thuận lợi ngay cả khi sử dụng đồng thời với các vắc xin thường quy khác.
4. Lịch tiêm đơn giản, tối ưu hóa thời gian và chi phí
Thêm một ưu điểm của vắc xin là có thể giúp tạo đáp ứng miễn dịch mạnh cho trẻ. Điều này giúp đơn giản hóa lịch tiêm chủng, phụ huynh tiết kiệm thời gian và chi phí nhưng vẫn đảm bảo con được bảo vệ đầy đủ trước viêm não mô cầu.
Việc chủ động dự phòng viêm não mô cầu bằng vắc xin không chỉ là giải pháp y tế tối ưu mà còn là chiến lược bảo vệ sức khỏe đa thế hệ, thiết lập lá chắn miễn dịch vững chắc, cắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng, hướng tới tương lai nơi mọi người dân đều khỏe mạnh, bình an và vui sống!
Cách đây 1 năm, tình trạng chuyển biến nặng hơn khi nửa người bên trái bắt đầu có dấu hiệu yếu dần. Nghĩ rằng cơ thể thiếu canxi, gia đình liên tục bổ sung các loại thực phẩm chức năng và thuốc bổ nhưng tình hình vẫn không thuyên giảm. Đi lại khó khăn, bà chọn chiếc xe đạp để đi chợ, đi công việc hằng ngày. Trong một lần đang đi xe đạp, bà không may bị va quẹt dẫn đến té ngã, nhập viện Bệnh viện đa khoa quốc tế Minh Anh.
Tại bệnh viện, kết quả chụp phim khảo sát sọ não khiến ê kíp bác sĩ và gia đình bàng hoàng. Bác sĩ phát hiện nguyên nhân thật sự khiến bà bị yếu nửa người là một khối u não rất lớn chứ không phải do chấn thương sau cú ngã hay thiếu canxi. Khối u có kích thước lên tới hơn 7 cm tương đương một trái cam sành.
Ngày 18.5, bác sĩ chuyên khoa 2 Đỗ văn Long, Phó giám đốc Y khoa - Bệnh viện đa khoa quốc tế Minh Anh, cho biết khối u rất sâu, vùng đính bên phải, xuất phát từ liềm não. Đáng ngại hơn, khối u kích thước "khủng" này đã xâm lấn nghiêm trọng vào các cấu trúc não bộ cực kỳ quan trọng bao gồm não thất bên, não thất ba, đồi thị và đặc biệt là chèn ép trực tiếp lên vùng vận động.
Trên nền thể trạng bệnh nhân vốn đã yếu một bên người, ca phẫu thuật đặt ra nhiều thách thức cho các bác sĩ, bởi chỉ một sơ suất nhỏ cũng có thể dẫn đến nguy cơ hôn mê sâu hoặc liệt hoàn toàn.
Cuộc phẫu thuật kéo dài 6 giờ đồng hồ, các bác sĩ đã sử dụng hệ thống kính hiển vi hiện đại có độ phóng đại lớn, kết hợp cùng hệ thống định vị và theo dõi thần kinh trong suốt quá trình mổ.
Bên cạnh đó, nhờ kỹ thuật thao tác tỉ mỉ, ê kíp đã kiểm soát mất máu tốt, toàn bộ cuộc mổ phức tạp chỉ hao hụt khoảng 400 ml máu. Điều này có ý nghĩa sống còn đối với thể trạng vốn đã gầy yếu của cụ bà 63 tuổi, giúp bảo tồn tối đa sinh hiệu cho bệnh nhân. Khối u "trái cam" đã được bóc tách trọn vẹn, các cấu trúc não quan trọng được bảo tồn nguyên vẹn.
Một tuần sau phẫu thuật, bệnh nhân đã xuất viện, tự đứng dậy tự đi lại được trong niềm vui gia đình.
Nội dung khám: các dấu hiệu sinh tồn; đánh giá tình trạng dinh dưỡng; đánh giá sự phát triển tinh thần, vận động; đánh giá tiêm chủng. Thực hiện khám tổng thể và các bộ phận: da, đầu - cổ, mắt, tai mũi họng, răng miệng, hô hấp, tim mạch, bụng và cơ quan sinh dục, cơ xương khớp và thần kinh; trắc nghiệm phát hiện nguy cơ tự kỷ (áp dụng cho trẻ từ 16 - 30 tháng tuổi).
Cũng theo hướng dẫn của Bộ Y tế, sẽ khám sức khỏe cho các nhóm: từ 6 đến dưới 18 tuổi; khám chuyên khoa phụ sản trong khám sức khỏe định kỳ cho lao động nữ; khám sức khỏe định kỳ đối với cán bộ, học sinh, người lao động thuộc các ngành nghề đặc thù…
Trong đó, với người từ đủ 18 tuổi trở lên, ngoài khám đầy đủ các nội dung chuyên khoa lâm sàng cơ bản, sẽ thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng bao gồm: xét nghiệm máu, xét nghiệm nước tiểu, chẩn đoán hình ảnh. Các xét nghiệm khác thực hiện theo tình hình thực tiễn về khả năng hỗ trợ chi trả của địa phương hoặc khi có yêu cầu tự nguyện chi trả của người dân, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp.
Hướng dẫn cũng lưu ý cần phân nhóm đối tượng ưu tiên và sắp xếp lịch khám đảm bảo phù hợp và thuận tiện cho người dân, tránh quá tải. Khi hỏi tiền sử bệnh tật, khám lâm sàng, cận lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh, nếu có dấu hiệu tổn thương nghi ngờ mắc bệnh lao, u phổi hay bệnh lý khác, người hành nghề cần chỉ định thực hiện các xét nghiệm cận lâm sàng chuyên khoa làm căn cứ chẩn đoán, điều trị hoặc chuyển cơ sở khám chữa bệnh phù hợp để chẩn đoán và can thiệp sớm.
Cả gừng và nghệ đều chứa các hợp chất sinh học có khả năng ức chế phản ứng viêm trong cơ thể. Gừng giàu gingerol, trong khi nghệ chứa curcumin - hoạt chất được nghiên cứu nhiều về tác dụng chống viêm.
Gừng có thể giúp giảm viêm nhờ khả năng ức chế các chất trung gian gây viêm. Gừng có thể hỗ trợ giảm đau cơ, viêm khớp và các tình trạng viêm nhẹ, theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH).
Tiến sĩ Rupali Datta, chuyên gia dinh dưỡng ở Ấn Độ, cho biết gừng không chỉ giúp giảm viêm mà còn hỗ trợ tuần hoàn máu, từ đó góp phần giảm cảm giác đau và cứng cơ.
Một số nghiên cứu cũng ghi nhận việc bổ sung gừng có thể giúp giảm triệu chứng viêm ở người bị thoái hóa khớp, dù hiệu quả còn phụ thuộc liều lượng và thời gian sử dụng.
So với gừng, nghệ thường được đánh giá cao hơn về khả năng chống viêm nhờ hoạt chất curcumin. Curcumin có thể tác động đến nhiều con đường viêm khác nhau trong cơ thể, giúp giảm viêm hiệu quả hơn, theo Cleveland Clinic.
Chuyên gia dinh dưỡng Anju Sood (Ấn Độ) cho biết nghệ có thể hỗ trợ kiểm soát các tình trạng viêm mạn tính và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do stress oxy hóa.
Ngoài ra, một số nghiên cứu đăng trên tạp chí Heliyon cho thấy curcumin có thể giúp giảm các dấu ấn viêm trong cơ thể, dù vẫn cần thêm nghiên cứu lâm sàng quy mô lớn.
Các hợp chất chống viêm từ thực phẩm như gừng và nghệ có thể góp phần giảm nguy cơ bệnh mạn tính nếu được sử dụng trong chế độ ăn lành mạnh.
Tuy nhiên, các chuyên gia nhấn mạnh rằng hiệu quả chống viêm từ thực phẩm thường ở mức hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị trong các bệnh lý nghiêm trọng, theo Harvard Health Publishing.
Nếu mục tiêu là chống viêm, nghệ thường được đánh giá nhỉnh hơn nhờ tác động mạnh của curcumin. Tuy vậy, gừng vẫn là lựa chọn tốt để hỗ trợ giảm viêm nhẹ và cải thiện triệu chứng đau.
Trong thực tế, nhiều chuyên gia khuyến nghị có thể kết hợp cả hai trong chế độ ăn để tận dụng lợi ích của từng loại.
Cả gừng và nghệ đều có thể tương tác với một số loại thuốc, đặc biệt là thuốc chống đông máu. Việc sử dụng liều cao dưới dạng thực phẩm chức năng cần có sự tư vấn của bác sĩ.
Cả gừng và nghệ đều có khả năng chống viêm, nhưng nghệ thường nổi bật hơn về hiệu quả. Dù vậy, lựa chọn phù hợp vẫn phụ thuộc vào mục đích sử dụng và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
