Shing Tung Yau (Khâu Thành Đồng) sinh năm 1949, là một trong những nhà toán học đương đại có ảnh hưởng nhất thế giới. Ông là người gốc Hoa đầu tiên giành giải Fields vào năm 1982, khi mới 33 tuổi.
Yau được ghi nhận vì những đóng góp cho phương trình vi phân đạo hàm riêng, giả thuyết Calabi trong hình học đại số, giả thuyết khối lượng dương của lý thuyết tương đối rộng, các phương trình Monge-Ampère thực và phức.
Ảnh hưởng từ công trình của Yau còn thể hiện trong lĩnh vực hình học lồi, hình học đại số, hình học đếm, đối xứng gương, thuyết tương đối rộng và lý thuyết dây. Nghiên cứu của ông cũng chạm đến toán học ứng dụng, kỹ thuật và phân tích số.
Yau là người con thứ 5 trong gia đình có 8 anh, chị em. Khi ông mới vài tháng tuổi, cả gia đình chuyển đến Hong Kong. Là nhà kinh tế học và triết gia, cha ông giảng dạy tại một trường cao đẳng, sau này thuộc Đại học Trung văn Hong Kong (CUHK).
“Gia đình chúng tôi rất nghèo, ban đầu gần như chết đói”, ông Yau nói trong cuộc phỏng vấn với tờ Discover Magazine năm 2010. Họ sống trong một ngôi nhà ở ngoại ô, không có điện hay nước sinh hoạt. Yau thường xuyên trốn học, cầm đầu một nhóm lang thang khắp nơi, nhưng vẫn làm đủ bài tập mà cha giao ở nhà.
Dù khó khăn, cha của Yau luôn duy trì một nhóm sinh viên đến nhà để bàn luận về triết học và văn học. Ông cũng khuyến khích con quan tâm đến triết, toán, dạy các bài thơ và văn dài, nên khi mới 10-11 tuổi, Yau đã dần quen với lối suy luận trừu tượng.
Biến cố tới vào năm ông 14 tuổi, khi cha qua đời. Kinh tế kiệt quệ, mẹ ông phải làm hàng đan, móc để bán. Yau bắt đầu đọc và trân trọng những cuốn sách cha để lại, chú tâm học hành hơn. Ông vừa đi học, vừa làm gia sư để phụ giúp gia đình.
Sau khi tốt nghiệp trung học năm 1965, ông học cử nhân toán tại Đại học Trung văn Hong Kong. Ông có sức học vượt trội, có thể làm bài thi của nhiều môn mà không cần đến lớp. Stephen Salaff, một giảng viên ở trường, đề nghị ông đến Đại học California, Berkeley (Mỹ) làm tiến sĩ vì thấy tiềm năng to lớn của học trò.
Salaff liên hệ với một phó giáo sư, thuyết phục trường miễn, giảm yêu cầu đầu vào. Ông cũng tìm cách để Yau được nhận một trong hai suất học bổng từ Tập đoàn International Business Machines (IBM) để thực hiện nghiên cứu.
“Nếu không có sự giúp đỡ của ông ấy, tôi sẽ không trở thành nhà toán học như bây giờ”, ông Yau nói.
Năm 1969, Yau phải vay bạn bè để mua vé máy bay sang San Francisco, nhận học bổng 300 USD mỗi tháng nhưng gửi một nửa về cho gia đình.
Ông đăng ký nhiều lớp học cùng lúc và bắt đầu quan tâm đến hình học. Trong đó, một khóa về phương trình vi phân riêng phần phi tuyến do Charles Bradfield Morrey Jr. giảng dạy được ông đánh giá rất xuất sắc.
Vì không đủ tiền về nhà, Yau đã dành cả kỳ nghỉ Giáng sinh trong thư viện, vùi đầu vào các bài báo nghiên cứu và chuyên khảo, đặc biệt là Tạp chí Hình học Vi phân và các bài báo của John Milnor về lý thuyết nhóm hình học.
“Tôi thấy hình học rất thanh lịch và đẹp đẽ. Tôi rất hào hứng với việc không gian có thể có độ cong và làm thế nào để nắm bắt được chúng”, ông Yau nói sau khi nhận Huân chương Khoa học quốc gia Mỹ năm 1997.
Từ năm thứ hai, Yau dành phần lớn thời gian nghiên cứu về đa tạp phức, đặc biệt say mê với giả thuyết Calabi. Chỉ sau hai năm, ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ, đồng thời có ba bài báo được xuất bản.
Vào thời điểm ấy, nhiều người cho rằng giải được giả thuyết Calabi là bất khả thi. Nhưng ông tin rằng ngay cả khi không thể, ông vẫn phải hiểu tại sao. Ông theo đuổi bài toán xuyên suốt những năm đầu sự nghiệp, như khi gia nhập Viện Nghiên cứu cao cấp tại Princeton năm 1971, làm giáo sư bậc một ở Đại học New York-Stony Brook năm 1972, lên giáo sư bậc hai ở Stanford,…
Cuối cùng, năm 1976, ông chứng minh thành công giả thuyết Calabi. Bài báo của ông cũng đặt nền móng cho lý thuyết dây 10 năm sau đó, cho thấy hầu hết 10 chiều không gian-thời gian cần thiết cho “lý thuyết vạn vật” có thể được cuộn lại, ẩn khuất trong một không gian mà ngày nay được gọi là Calabi-Yau.
Ba năm sau, ông Yau cùng công sự chứng minh được một kết quả quan trọng khác về thuyết tương đối rộng của Einstein: bất kỳ nghiệm nào của phương trình Einstein đều phải có năng lượng dương.
“Ông ấy là một nhà giải tích hình học với năng lực kỹ thuật phi thường và tầm nhìn sâu sắc. Ông giải quyết được những vấn đề mà tiến độ nghiên cứu đã đình trệ trong nhiều năm”, Louis Nirenberg, nhà toán học người Canada, viết vào năm 1982, khi Yau nhận giải Fields.
Sau giải thưởng này, Yau tới Đại học California-San Diego, rồi tới Harvard vào năm 1987, gắn bó hơn 3 thập kỷ sau đó. Ông được phong chức Giáo sư danh dự William Caspar Graustein về Toán học ở Harvard, trước khi hồi hương, về làm việc tại Đại học Thanh Hoa năm 2022.
Yau cũng đạt nhiều thành tựu trong hình học, tôpô học và vật lý, được vinh danh bằng các giải thưởng như Veblen về Hình học (1981), giải Crafoord của Viện Hàn lâm khoa học Thụy Điển (1994), giải Wolf (2010) và gần đây nhất là giải Shaw (2023).
Ngoài nghiên cứu, ông dốc toàn lực để xây dựng nền toán học Trung Quốc. Ông thường về thăm Trung Quốc trong kỳ nghỉ hè khi còn dạy tại Harvard, giúp đỡ các sinh viên xuất sắc sang Mỹ học tiến sĩ.
Ông cũng góp phần gây quỹ để thành lập loạt viện toán học ở Trung Quốc, như Viện Khoa học Toán học ở CUHK (1993), Trung tâm Toán học Morningside thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc (1995) và Trung tâm Toán học và Khoa học tại ba đại học lớn, gồm Chiết Giang, Thanh Hoa và Quốc gia Đài Loan.
“Mục tiêu của tôi rất đơn giản, đó là chứng minh rằng Trung Quốc có thể phát triển một môn học cơ bản như toán học”, ông Yau phát biểu vào năm 2015 tại lễ khánh thành Trung tâm Toán và Khoa học Yau-Đại học Thanh Hoa, nơi ông làm giám đốc cho đến nay.
Hiện, ông còn là chủ tịch Học viện Qiuzhen thuộc Thanh Hoa, nơi tập trung đào tạo các nhà toán học trẻ thông qua các chương trình đặc biệt. Ông cũng đang dẫn đầu nhóm 40 nhà toán học Trung Quốc và quốc tế, tham gia vận động để Hong Kong có thể đăng cai Đại hội Toán học quốc tế (ICM), nơi trao giải Fields, vào năm 2030.
Đến đầu tháng 4, hầu hết đại học đưa ra phương án tuyển sinh dự kiến năm 2026. Trong đó, 64 trường đã công bố bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, phổ biến là IELTS, sang điểm môn Tiếng Anh. Điểm này thường được kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ hai môn khác trong tổ hợp để xét tuyển.
11 trường quy đổi IELTS từ 4.0. Đây là mức điểm thấp nhất, cũng là mức giúp thí sinh được miễn thi tốt nghiệp môn Tiếng Anh theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Trong đó, Đại học Sài Gòn và Yersin Đà Lạt tính 7,5 điểm với mốc này.
Quy đổi từ mốc 4.5 IELTS là Đại học Điện lực, Mở Hà Nội, Công nghệ Giao thông vận tải, Học viện Hàng không Việt Nam..., phổ biến bằng 7-8 điểm môn tiếng Anh.
Số còn lại hầu hết yêu cầu IELTS từ 5.0. Nếu có IELTS từ 7.0 trở lên, nhiều trường tính cho thí sinh thành 10 điểm Tiếng Anh, như Đại học Bách khoa Hà Nội, Công nghiệp Hà Nội, Thương mại...
Trong khi đó, 6 trường chỉ tính mức tối đa môn Tiếng Anh nếu có IELTS từ 8.0 trở lên, ví dụ Đại học Ngoại thương, Khoa học và Công nghệ Hà Nội, CMC, Khoa học Tự nhiên TP HCM, Bách khoa TP HCM, Nguyễn Tất Thành.
Danh sách đại học quy đổi điểm IELTS năm 2026 tính đến đầu tháng 4 như sau:
Theo quy chế tuyển sinh ban hành giữa tháng 2, bảng quy đổi chứng chỉ ngoại ngữ phải có tối thiểu 5 mức điểm chênh lệch.
Ngoài quy đổi, nhiều trường cộng điểm khuyến khích cho thí sinh có IELTS như Đại học Kiến trúc Hà Nội, Y tế công cộng, Luật TP HCM, Học viện Kỹ thuật mật mã, Tòa án... Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định thí sinh đã quy đổi điểm chứng chỉ ngoại ngữ thì không được cộng điểm khuyến khích.
Nhìn lại 10 năm xét tuyển IELTS vào đại học
Năm ngoái, hơn 70 đại học quy đổi IELTS thành điểm môn Tiếng Anh để xét kết hợp với điểm thi tốt nghiệp THPT hoặc học bạ, cũng với mức từ 4.0 trở lên.
Bộ GD-ĐT cho biết vừa nhận được thông tin về kết quả chính thức của Đội tuyển quốc gia Việt Nam dự thi Olympic tin học châu Á - Thái Bình Dương (APIO) năm 2026 do Đài Loan (Trung Quốc) đăng cai tổ chức.
Theo đó, Đội tuyển quốc gia Việt Nam có 6 học sinh được tham gia xét giải; kết quả 100% học sinh đều đoạt huy chương, gồm: 2 huy chương vàng, 4 huy chương bạc.
2 huy chương vàng đều thuộc về các học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội) là Nguyễn Hữu Tuấn (xếp thứ 6) và Nguyễn Bùi Đức Dũng (xếp thứ 11).
4 học sinh giành huy chương bạc gồm: Nguyễn Khánh Phúc, học sinh lớp 10 Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy, tỉnh Ninh Bình; Thái Văn Gia Kiên, học sinh lớp 12 Trường THPT chuyên Hà Tĩnh, tỉnh Hà Tĩnh; Đặng Huy Hậu, học sinh lớp 11 Trường THPT chuyên Thăng Long, tỉnh Lâm Đồng; Lê Phạm Duy Khoa, học sinh lớp 11 Trường THPT chuyên Khoa học Tự nhiên (Đại học Quốc gia Hà Nội).
Với thành tích trên, Đội tuyển Olympic tin học Việt Nam xuất sắc đứng thứ 2 toàn đoàn (đồng hạng với Nhật Bản) sau đội tuyển Nga (đứng thứ nhất). Thành tích này giúp Việt Nam tiếp tục duy trì vị thế dẫn đầu trong khu vực Đông Nam Á.
Căn cứ vào kết quả thi APIO, 4 thí sinh ưu tú nhất sẽ được lựa chọn để đại diện quốc gia tham dự kỳ thi Olympic tin học quốc tế (IOI) năm 2026.
Kỳ thi Olympic tin học châu Á - Thái Bình Dương lần thứ 20 được tổ chức từ ngày 9 - 10.5 với sự tham gia của 1.043 thí sinh đến từ 37 đoàn thuộc các quốc gia và vùng lãnh thổ.
Trong đó, 187 thí sinh được tham gia xét giải. Kết quả, 16 thí sinh đoạt huy chương vàng, 47 thí sinh đoạt huy chương bạc, 93 thí sinh giành huy chương đồng.
Đội tuyển quốc gia Việt Nam dự thi gồm 15 thí sinh, thi trực tuyến tại Trường đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Theo quy định của ban tổ chức, Việt Nam được chọn 6 thí sinh đạt điểm cao nhất tham gia xét giải.
Bộ GD-ĐT cho biết, đề thi năm nay được đánh giá là khó và mới, với 2/3 bài dạng mới với nhiều hướng tiếp cận linh hoạt và sáng tạo.
"Với các kết quả đạt được trong các kỳ Olympic tin học quốc tế và khu vực qua nhiều năm càng khẳng định học sinh Việt Nam có năng khiếu, tư duy về khoa học máy tính thuộc tốp đầu trong khu vực", theo Bộ GD-ĐT.
Nguyễn Khắc Công là học sinh lớp 12A1 trường THPT Tân Yên số 1, tỉnh Bắc Ninh (Bắc Giang cũ), là thủ khoa khối A00 (Toán, Lý, Hóa), theo công bố điểm thi của Bộ Giáo dục và Đào tạo sáng 1/7.
Vỡ òa khi biết điểm thi, song Công cho hay đã tự chấm và ước lượng được số điểm của mình ngay sau khi thi xong.
"Lúc biết điểm, em thấy rất vui mừng vì cả nước chỉ có một mình đạt mức điểm này. Gia đình em đang dự định liên hoan ăn mừng", Khắc Công nói.
Khắc Công chia sẻ quá trình ôn thi tốt nghiệp THPT của mình diễn ra khá nề nếp nhưng không hề áp lực. Bí quyết ôn tập của nam sinh là không đi học thêm ở ngoài mà tập trung học từ các thầy cô trên lớp. Về nhà, em tìm tòi thêm tài liệu trên mạng.
"Mỗi ngày sau khi học trên lớp buổi sáng và học ôn thi buổi chiều, em dành thời gian tự học buổi tối từ 8h đến khoảng 10h30 hoặc 11h đêm", nam sinh kể.
Trong quá trình luyện đề thi thử ở trường, Công luôn ghi chú cẩn thận những lỗi sai, sau đó học lại và tìm hiểu kỹ để khắc phục, quyết tâm không bao giờ lặp lại lỗi sai đó. Nam sinh nhìn nhận không cần phải tìm quá nhiều bài khó để giải, mà quan trọng nhất là học thật chắc lý thuyết nền tảng.
Công nhận định đề môn Toán năm nay có tính phân hóa rất tốt. Đề bài có những câu khó nhưng nếu suy nghĩ ra hướng thì cách làm lại khá ngắn gọn. Em ấn tượng với câu xác suất bậc thang điều kiện không chia hết cho 5.
"Ban đầu đọc em nghĩ mình không làm được, nhưng đến cuối giờ bình tĩnh làm lại thì mọi thứ được giải quyết", Công kể.
Với môn Lý và Hóa, thủ khoa đánh giá đề năm nay nhỉnh hơn năm ngoái và rất nặng về lý thuyết, yêu cầu thí sinh phải nắm cực kỳ chắc kiến thức. Năm lớp 12, Công giành giải nhì môn Vật lý cấp tỉnh, được chọn vào đội tuyển nên tự tin với môn này.
Về môn Hóa, em đánh giá đề hay và phù hợp, đặc biệt là phần trả lời ngắn có chứa nhiều câu hỏi mà em chưa từng gặp, đòi hỏi học sinh tập trung suy nghĩ trực tiếp ngay trong phòng thi.
"Khi đi thi thật thì tâm lý là yếu tố quyết định. Kiến thức mình đã ôn tập đủ rồi, chỉ cần tâm lý vững vàng là sẽ hoàn thành tốt", Khắc Công nói.
Ông Nguyễn Khắc Nguyên, bố của Khắc Công phấn khởi khi biết tin con trai đạt điểm cao. Bố nam sinh nói gia đình luôn ưu tiên sức khỏe của con lên hàng đầu.
"Tôi luôn khống chế thời gian học của con chỉ đến tầm 11h - 11h30 đêm là phải nghỉ. Nhiều hôm tôi phải thức để nhắc và bắt con đi ngủ, không cho học muộn hơn để đảm bảo sức khỏe", ông nói.
Người bố cũng cho biết không gò ép hay can thiệp sâu vào việc chọn ngành của con.
"Con đi học thì tự tìm hiểu và chọn ngành mình thích. Tôi chỉ động viên con là đã chọn thì phải cố gắng và phải yêu lấy nghề của mình", bố của tân thủ khoa chia sẻ.
Khắc Công dự định dùng kết quả khối A00 để xét tuyển vào ngành Công nghệ thông tin của Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội).
"Em rất thích máy tính, thích cách làm việc với các hệ thống và dữ liệu. Em tin rằng ngành học này sẽ rất phù hợp với bản thân", tân thủ khoa bày tỏ.
