Trên bảng xếp hạng tổng các kỳ Olympic, Ý là quốc gia mạnh nhất ở môn đấu kiếm với tổng cộng 135 huy chương, kế đến là Pháp, Nga… rồi Hàn Quốc (hạng 7), trong khi Trung Quốc xếp tận vị trí thứ 10.
Thể thức đấu kiếm thể thao ngày nay không giống như những gì chúng ta mường tượng về kiếm thuật của thời trung đại, hay cách sử dụng kiếm nơi chiến trường.
Nhưng kể cả khi nói đến văn hóa dùng kiếm, người Trung Quốc ngày nay cũng không nổi bật so với phần còn lại của thế giới.
Kendo (kiếm đạo) của người Nhật Bản được xem là văn hóa dùng kiếm phổ biến nhất, nổi tiếng nhất thế giới. Với thanh katana và văn hóa kendo, người Nhật thực sự tạo được một trường phái vô cùng đặc thù, được hâm mộ đông đảo bởi cộng đồng đam mê võ thuật toàn cầu.
Kế đến là thanh kiếm lưỡi cong shamshir của người Ba Tư, trở thành biểu tượng cho trường phái “kiếm chém” nổi tiếng của thế giới Hồi giáo. Hay claymore – thanh kiếm gắn liền với các hiệp sĩ trung cổ châu Âu, nặng đến gần 5kg.
Trung Quốc hoàn toàn tụt lại trong hệ thống “văn hóa kiếm thuật” kể trên. Ngày nay, kiếm của người Trung Hoa gắn liền với dạng tập luyện dưỡng sinh của Thái cực đạo, và chỉ được “dương danh” trong tiểu thuyết hoặc điện ảnh.
Thực tế, Trung Quốc từng là một trong những cái nôi lớn nhất của kiếm thuật thế giới. Từ thời nhà Chu và nhà Hán, kiếm đã giữ vai trò quan trọng trong quân đội và tầng lớp quý tộc.
Một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất là Kiếm Việt Vương Câu Tiễn, thanh kiếm hơn 2.000 năm tuổi nhưng gần như không gỉ sét khi được khai quật vào thập niên 1960. Các nhà khảo cổ xem đây là minh chứng cho trình độ luyện kim cực cao của Trung Hoa cổ đại.
Không chỉ phát triển kỹ thuật rèn kiếm, người Trung Quốc còn xây dựng cả một nền văn hóa kiếm thuật.
Trong xã hội cổ truyền, kiếm không đơn thuần là vũ khí chiến tranh mà còn gắn với hình tượng hiệp khách, văn nhân và đạo sĩ.
Khác với châu Âu, nơi kiếm chủ yếu phục vụ quân sự và đấu tay đôi, kiếm thuật Trung Hoa nhanh chóng mang thêm yếu tố mỹ học và triết lý. Các kỹ thuật di chuyển, thân pháp, nhịp thở hay thần thái đều được xem trọng không kém hiệu quả chiến đấu.
Theo sử gia Meir Shahar, kiếm thuật Trung Hoa dần đánh mất tính thực chiến vì văn hóa biểu diễn. Điều này gần tương tự với chất lượng võ thuật của các võ phái kung fu truyền thống.
Bước ngoặt lớn xuất hiện khi thuốc súng và súng trường thay đổi hoàn toàn chiến tranh. Từ cuối thời Minh sang Thanh, kiếm bắt đầu mất dần vai trò quân sự.
Những trận đánh hiện đại không còn phụ thuộc vào kỹ năng đấu kiếm cá nhân như trước. Khi kiếm không còn là công cụ sinh tồn, kiếm thuật cũng chuyển dần sang tính biểu tượng và truyền thống.
Biến động lịch sử thế kỷ 19 và 20 càng làm quá trình này mạnh hơn. Nội chiến, chiến tranh với phương Tây và Nhật Bản, rồi các biến động xã hội sau năm 1949 khiến nhiều hệ phái võ thuật bị đứt gãy truyền thừa.
Sau đó Trung Quốc tiến hành chuẩn hóa võ thuật thành hệ thống wushu hiện đại. Đây là giai đoạn mang tính quyết định.
Wushu giúp võ thuật Trung Hoa phổ biến toàn cầu nhờ yếu tố thẩm mỹ cao, nhưng đồng thời cũng đẩy nhiều môn võ sang hướng biểu diễn. Các bài quyền kiếm ngày càng chú trọng: động tác đẹp, độ khó, tính nghệ thuật…
Yếu tố “độ khó” bị xem là khuyết điểm tai hại của kiếm thuật wushu. Ở chiều ngược lại, kiếm thuật thể thao – hoặc kendo của người Nhật Bản có xu hướng tối giản để tăng tính thực chiến.
Nhiều cộng đồng nghiên cứu kiếm thuật quốc tế nhận xét rằng đây là nguyên nhân khiến kiếm thuật Trung Hoa hiện đại bị xem là “đẹp nhưng thiếu va chạm thật”.
Trên các diễn đàn võ thuật và nghiên cứu kiếm cổ, không ít chuyên gia cho rằng nhiều bài kiếm wushu hiện nay có động tác quá lớn, quá mở và khó áp dụng trong giao kiếm thực tế.
Trong khi Trung Quốc đi theo hướng biểu diễn hóa, Nhật Bản và châu Âu lại chọn con đường khác.
Tại Nhật, kiếm thuật samurai được chuyển hóa thành kendo. Dù đã thể thao hóa, kendo vẫn giữ cốt lõi là đối kháng trực tiếp, phản xạ cự ly và áp lực thi đấu. Người tập liên tục sparring (đối luyện) với đối thủ thật, từ đó duy trì cảm giác chiến đấu.
Tương tự, châu Âu phát triển fencing thành môn Olympic với hệ thống huấn luyện cực kỳ hiện đại. Những quốc gia như Ý, Pháp hay Hungary duy trì truyền thống đấu kiếm liên tục hàng trăm năm.
Gần đây, phong trào HEMA, tức phục hưng võ thuật lịch sử châu Âu, còn giúp nhiều kỹ thuật kiếm cổ được nghiên cứu và thực hành lại bằng đối kháng thực tế.
Chính sự khác biệt trong phương pháp tập luyện đã tạo nên khoảng cách lớn về cảm giác thực chiến.
Theo nhiều huấn luyện viên võ thuật, không có bài quyền nào thay thế được sparring. Một người có thể thuộc hàng trăm chiêu thức đẹp mắt nhưng vẫn lúng túng khi đối mặt với áp lực va chạm thật. Đây là điều mà kendo, fencing hay các môn vật, boxing hiện đại luôn duy trì rất nghiêm ngặt.
Điều trớ trêu là kiếm thuật Trung Hoa càng nổi tiếng trong văn hóa đại chúng thì hình ảnh thực chiến của nó càng suy yếu.
Tiểu thuyết võ hiệp và phim ảnh đã biến kiếm khách thành biểu tượng lãng mạn, thần bí và gần như siêu nhiên. Nhưng chính quá trình “thi vị hóa” ấy khiến công chúng dễ nhầm lẫn giữa mỹ học võ thuật và hiệu quả chiến đấu thực tế.
Rốt cuộc, kiếm của người Trung Hoa chỉ gắn với “quân tử”, và ngày càng xa rời võ đài.
Bán kết World Cup 2026 là màn đối đầu giữa hai thế hệ. Một bên là Mbappe đang ở độ tuổi đỉnh cao phong độ, đã khẳng định vị thế qua ba kỳ World Cup liên tiếp. Bên kia là Yamal, tài năng 19 tuổi được kỳ vọng sẽ kế tục đàn anh người Pháp trong nhiều năm tới.
Năm 2018, khi mới 19 tuổi, Mbappe đã bùng nổ tại World Cup diễn ra ở Nga. Anh ghi cú đúp vào lưới Argentina của Lionel Messi ở vòng 1/8, góp công lớn giúp Pháp vô địch. Màn trình diễn đó là thời khắc Mbappe bước lên sân khấu lớn nhất bóng đá thế giới.
Tám năm sau, Yamal cũng bước vào bán kết World Cup khi vừa đón sinh nhật tuổi 19. Tuy nhiên, hành trình của cầu thủ Tây Ban Nha đến trước bán kết chưa tạo ra dấu ấn tương tự.
Sau 5 trận đá chính, Yamal mới ghi một bàn. HLV Luis de la Fuente vì vậy phải nhiều lần kêu gọi học trò giữ bình tĩnh. "Lamine mới 19 tuổi. Hãy tận hưởng bóng đá và quên đi áp lực. Thời của cậu ấy ở World Cup vẫn còn ở phía trước", ông nói.
Chấn thương cơ đùi sau gặp phải hồi tháng 4 đã ảnh hưởng đến quá trình chuẩn bị của Yamal trước giải đấu. Ngoài ra, sự thiếu sung sức của anh và Nico Williams cũng buộc Tây Ban Nha điều chỉnh lối chơi.
Khác với Euro 2024, nơi Tây Ban Nha thường xuyên tạo đột biến bằng tốc độ ở hai cánh, đội tuyển xứ đấu bò hiện ưu tiên kiểm soát bóng nhiều hơn. Điều đó khiến Yamal có ít khoảng trống để khai thác, đồng thời thường xuyên bị hai hậu vệ đối phương theo kèm.
Nhà báo Ruairidh Barlow nhận định vai trò của Yamal hiện không còn liên tục tạo ra các pha bùng nổ, mà chỉ cần hai hoặc ba khoảnh khắc quyết định mỗi trận để tạo khác biệt.
Các thống kê phản ánh rõ sự khác biệt giữa Yamal và Mbappe tại World Cup 2026. Mbappe đang dẫn đầu cuộc đua Vua phá lưới với tám bàn sau sáu trận. Tiền đạo Pháp cũng có 11 lần ghi dấu giày vào bàn thắng, nhiều nhất giải đấu. Trong khi đó, Yamal mới ghi một bàn sau năm trận đá chính.
Hiệu suất dứt điểm của hai cầu thủ cũng tạo ra khoảng cách lớn. Mbappe ghi 8 bàn từ 30 cú sút, tương đương tỷ lệ chuyển hóa 27%. Yamal thực hiện 23 cú sút nhưng chỉ ghi một bàn, đạt tỷ lệ chuyển hóa 4%.
Mbappe cũng có ba kiến tạo, còn Yamal chưa có đường chuyền thành bàn nào.
Dù vậy, chỉ số kiến tạo kỳ vọng (expected assists) của Yamal lại nhỉnh hơn Mbappe. Điều này cho thấy cầu thủ Tây Ban Nha đã tạo ra những cơ hội có chất lượng tốt hơn, nhưng đồng đội không tận dụng thành công.
Ở khía cạnh khác, Yamal lại vượt trội về khả năng rê bóng và hỗ trợ phòng ngự. Cầu thủ Barca rê bóng thành công nhiều gấp đôi Mbappe. Anh cũng có 8 pha tắc bóng, trong khi Mbappe chỉ thực hiện một. Số lần cướp bóng ở khu vực gần cấm địa đối phương của Yamal cũng nhiều gấp đôi đội trưởng tuyển Pháp. Trong khi Mbappe gần như tập trung vào nhiệm vụ ghi bàn, Yamal tham gia nhiều hơn vào các tình huống tranh chấp và gây áp lực từ tuyến đầu.
Nếu xét về thành tích tại World Cup, Mbappe đang tiến gần những cột mốc lịch sử. Tiền đạo 27 tuổi hiện ghi 20 bàn ở các kỳ World Cup. Chỉ Lionel Messi ghi nhiều hơn với 21 bàn.
Ngoài ra, Mbappe đã ghi bàn trong trận chung kết World Cup đầu tiên và lập hat-trick ở trận chung kết World Cup thứ hai, dù Pháp thất bại trước Argentina. Ở cấp đội tuyển, Mbappe vượt Olivier Giroud để trở thành tiền đạo ghi nhiều bàn nhất lịch sử Pháp với 64 bàn sau 104 trận.
Giroud cho rằng bí quyết thành công của đàn em nằm ở tham vọng và sự tự tin. "Cậu ấy luôn biết mình muốn đi đâu. Ngay từ khi còn rất trẻ, Mbappe đã rất chững chạc và có tố chất thủ lĩnh", cựu tiền đạo Pháp nói với BBC.
Theo nhà báo Luke Entwistle, Mbappe cũng thay đổi đáng kể ở World Cup lần này. Trước giải, nhiều ý kiến cho rằng tiền đạo Real Madrid chưa hỗ trợ phòng ngự đủ nhiều và ảnh hưởng tới lối chơi tập thể. Tuy nhiên, tại World Cup 2026, Mbappe tích cực tham gia pressing hơn, góp phần giúp Pháp thường xuyên giành lại bóng ngay trên phần sân đối phương.
Trong khi đó, giới chuyên môn Tây Ban Nha vẫn dành nhiều kỳ vọng cho Yamal. HLV Xavi, người trao cơ hội ra mắt đội một Barcelona cho Yamal, viết trên Athletic rằng các đồng đội luôn tìm đến cầu thủ trẻ mỗi khi đội bóng gặp khó khăn.
Ông cho rằng ảnh hưởng của Yamal ở tuổi 19 chỉ từng xuất hiện ở một số ít huyền thoại như Messi, Diego Maradona, Pele và Ronaldo Nazario. "15 đến 20 năm tới sẽ thuộc về Lamine, nếu cậu ấy muốn", Xavi nhận định.
Dù lép vế về thống kê cá nhân tại World Cup, Yamal lại thường chiếm ưu thế trong các cuộc đối đầu với Mbappe. Hai cầu thủ từng gặp nhau 10 lần trước đây. Yamal thắng tám trận, còn Mbappe chỉ thắng hai.
Ở bán kết Euro 2024, Yamal ghi một siêu phẩm giúp Tây Ban Nha đánh bại Pháp 2-1. Một năm sau, anh tiếp tục cùng Tây Ban Nha thắng Pháp 5-4 tại bán kết UEFA Nations League. Dù vậy, xét về thành tích ghi bàn trong các cuộc đối đầu, Mbappe vẫn nhỉnh hơn với chín bàn, trong khi Yamal ghi sáu bàn.
Cuộc chạm trán tại Dallas vì thế mang ý nghĩa đặc biệt với cả hai. Mbappe đứng trước cơ hội phá kỷ lục ghi bàn World Cup, đồng thời đưa Pháp vào trận chung kết thứ ba liên tiếp.
Ở bên kia, Yamal vẫn đang chờ trận đấu có thể đánh dấu bước ngoặt trong sự nghiệp, giống như cách Mbappe từng làm trước Argentina ở World Cup 2018.
Ban tổ chức liên hoan tặng quà lưu niệm cho đại biểu khách mời - Ảnh: ĐỨC VŨ
Sáng 24-4, tại Trường đại học Thủ Dầu Một (phường Phú Lợi, TP.HCM), lễ khai mạc Liên hoan các CLB Vovinam TP.HCM lần thứ I năm 2026 đã diễn ra.
Hiện nay, phong trào tập luyện Vovinam tại TP.HCM được lan tỏa rộng khắp, giữ vai trò là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước cả về quy mô lẫn chất lượng. Nhiều vận động viên của thành phố liên tục gặt hái thành tích ấn tượng tại các giải quốc gia và quốc tế.
Vovinam hiện được phát triển tại hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới, ngày càng khẳng định sức lan tỏa rộng khắp.
Ông Cao Văn Chóng - Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao thành phố, Trưởng ban tổ chức liên hoan - tặng hoa lãnh đạo Trường đại học Thủ Dầu Một, đơn vị đăng cai liên hoan - Ảnh: ĐỨC VŨ
Thông qua các giải đấu và hoạt động giao lưu, Vovinam trở thành cầu nối hiệu quả trong hợp tác văn hóa, thể thao, góp phần quảng bá hình ảnh Việt Nam ra thế giới. Qua đó, bộ môn ngày càng khẳng định vị thế của võ học Việt Nam trong tiến trình hội nhập và phát triển.
Đặc biệt, Vovinam đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Phát biểu tại liên hoan, võ sư Trần Văn Mỹ - Chủ tịch Liên đoàn Vovinam Việt Nam - nhấn mạnh: "Liên hoan góp phần nâng cao chất lượng phong trào, tăng cường giao lưu, đoàn kết trong cộng đồng Vovinam Việt võ đạo.
Đồng thời là bước chuẩn bị quan trọng xây dựng lực lượng vận động viên kế cận, hướng tới các giải đấu quốc gia. Sự kiện cũng khẳng định vai trò, uy tín tổ chức và tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa, bản sắc võ học Việt Nam".
Liên hoan diễn ra trong hai ngày 24 và 26-4, quy tụ hơn 300 võ sinh đến từ 31 đơn vị, CLB địa bàn, cùng tranh tài ở 17 nội dung thi đấu.
Với quy mô và sự chuẩn bị công phu, chuyên nghiệp, liên hoan hứa hẹn mang đến những màn so tài kịch tính, hấp dẫn và bản lĩnh của các võ sinh Vovinam.
Cũng tại lễ khai mạc, ông Phan Văn Lam - Giám đốc Trung tâm Huấn luyện và thi đấu thể thao Bình Dương - thay mặt ban tổ chức liên hoan cho biết: "Liên hoan không chỉ là sân chơi thi đấu mà còn lan tỏa mạnh mẽ tinh thần thượng võ và niềm tự hào dân tộc.
Việc đưa Vovinam Việt võ đạo vào chương trình thi đấu chính thức tại Đại hội Thể dục thể thao TP.HCM năm 2026 là dấu mốc quan trọng, khẳng định vị thế vượt trội của môn võ dân tộc".
Các nội dung thi đấu của môn Vovinam tại đại hội diễn ra từ ngày 22 đến 30-5 ở sân vận động Thới Tứ (xã Đông Thạnh, TP.HCM). Đây là cơ hội để Vovinam tiếp tục lan tỏa, nâng cao uy tín và phát triển bền vững thời gian tới.
Thông qua sự kiện, ban tổ chức kỳ vọng liên hoan sẽ lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa giá trị văn hóa, tinh thần của võ học dân tộc đến với thế hệ trẻ.
Mới đây, chương trình diễu hành đường phố - văn hóa và thể thao với chủ đề “Khởi tạo bứt phá - Khát vọng vươn cao” gắn với Ngày chạy Olympic “Vì sức khỏe toàn dân - Vì an ninh Tổ quốc” diễn ra tại Quảng trường 29-4 (phường Tân Uyên, khu vực TP Tân Uyên, tỉnh Bình Dương trước đây).
Hoạt động diễn ra sôi nổi, thu hút hơn 1.200 cán bộ, vận động viên, người dân trên địa bàn phường Tân Uyên và khu vực lân cận tham gia.
Đây là hoạt động tiêu biểu trong chuỗi sự kiện hưởng ứng Đại hội Thể dục Thể thao TP.HCM lần thứ I năm 2026. Đồng thời, hoạt động hướng đến kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống Ngành Thể dục Thể thao Việt Nam và 50 năm xây dựng, phát triển của ngành Thể dục Thể thao Thành phố.
Phát biểu tại lễ phát động, ông Lê Duy Hậu - Phó chủ tịch UBND phường Tân Uyên - phấn khởi cho biết: “Sự kiện hôm nay không chỉ là hoạt động phong trào, mà là lời cam kết của mỗi người dân trong việc rèn luyện thể chất, nâng cao sức khỏe để học tập, lao động và bảo vệ Tổ quốc”.
Đồng thời, ông Lê Duy Hậu cũng kêu gọi mỗi người dân duy trì thói quen tập luyện thường xuyên, xem đó là nhu cầu thiết yếu hằng ngày. Qua đó, thói quen này sẽ góp phần xây dựng cộng đồng khỏe mạnh, văn minh, phát triển.
Ông Cao Văn Chóng, Phó giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM, cho biết Đại hội thể dục thể thao TPHCM lần thứ I năm 2026 dự kiến khai mạc vào ngày 19-4 tại Công viên bờ sông Sài Gòn, với 44 môn thi đấu, 832 nội dung và 136 đơn vị đăng kí tham gia.
Điểm nhấn của chương trình là hoạt động diễu hành mô tô và xe đạp với lộ trình khoảng 18km qua nhiều tuyến đường chính. Bên cạnh đó, phần chạy đồng hành dài 1km của lãnh đạo các sở, ngành cùng đông đảo người dân. Các hoạt động tạo không khí thể thao sôi nổi, lan tỏa tinh thần đoàn kết và nâng cao ý thức rèn luyện sức khỏe.
Không chỉ vậy, nhiều tiết mục biểu diễn thể dục thể thao như yoga, dưỡng sinh, võ cổ truyền, Vovinam, Karate, Wushu được tổ chức công phu, góp phần tạo điểm nhấn văn hóa - thể thao đặc sắc tại chương trình. Ban tổ chức đã công bố bộ nhận diện và ca khúc chính thức của Đại hội Thể dục thể thao TPHCM lần thứ I năm 2026.
