“Châu Âu là lục địa nóng lên nhanh nhất Trái Đất, tăng nhanh gấp đôi trung bình toàn cầu. Ngay lúc này, khoảng 150 triệu người đang phải sống trong nắng nóng cực đoan. Đã có hàng trăm ca tử vong, trường học phải đóng cửa, lưới điện đang quá tải”, Tổng giám đốc Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) Tedros Adhanom Ghebreyesus viết trên X ngày 28/6.
Ông Tedros cho biết WHO ghi nhận hơn 1.300 ca tử vong “vượt mức dự kiến” trên khắp châu Âu có thể liên quan đến nền nhiệt cao bất thường.
Số ca tử vong vượt mức dự kiến là chỉ số thống kê y tế được tính bằng cách lấy tổng số ca tử vong thực tế trong một giai đoạn xảy ra khủng hoảng (như thiên tai, nắng nóng cực đoan hoặc dịch bệnh) trừ đi số ca tử vong trung bình bình thường của cùng kỳ nhiều năm trước đó.
Ông Tedros cảnh báo các bệnh lý về áp lực nhiệt (cơ thể chịu tải lượng nhiệt quá mức từ môi trường) là “sát thủ thầm lặng”, đồng thời nhấn mạnh thực trạng nhà ở, nơi làm việc và trường học tại châu Âu vốn không được thiết kế để chịu đựng mức nhiệt như hiện nay.
Theo ước tính của AFP dựa trên các báo cáo thời tiết, khoảng 191 triệu người tại châu Âu phải hứng chịu mức nhiệt từ 35 độ C trở lên trong ngày 28/6, trong đó Đức, Czech, Hungary và Ba Lan là những khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Phân tích từ tổ chức Klimadashboard của Áo dựa trên dữ liệu của Cơ quan Khí tượng Đức và Trung tâm Nghiên cứu chung Liên minh châu Âu cho thấy khoảng 381 triệu người tại châu Âu, không bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, sẽ phải sống trong điều kiện nhiệt độ vượt 30 độ C.
Tại Pháp, giới chức y tế sáng 28/6 thông báo nước này ghi nhận khoảng 1.000 ca tử vong “vượt mức dự kiến” chỉ trong vài ngày kể từ 24/6, khi nắng nóng bao trùm phần lớn lãnh thổ.
WHO cho biết đang phối hợp với các quốc gia thành viên và các đối tác nhằm tăng cường công tác chuẩn bị, phòng ngừa và nâng cao năng lực ứng phó của hệ thống y tế trước các mối đe dọa từ nắng nóng cực đoan.
Ông Tedros kêu gọi các nước châu Âu sớm triển khai các kế hoạch hành động ứng phó nắng nóng nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng, coi đây là một phần trong chiến lược thích ứng với biến đổi khí hậu đang diễn biến ngày càng nghiêm trọng.
Theo Hãng tin Reuters, phát biểu với báo giới ngày 31-3, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết Nga "chưa thấy bất kỳ sáng kiến nào được trình bày rõ ràng" từ phía Ukraine liên quan đến một lệnh ngừng bắn dịp Phục sinh.
"Chúng tôi nhấn mạnh lại rằng ông Zelensky cần chịu trách nhiệm và đưa ra quyết định phù hợp để đạt được hòa bình, chứ không chỉ là một lệnh ngừng bắn", ông nói, cảnh báo việc trì hoãn có thể khiến cái giá hòa bình mà Ukraine phải trả ngày càng lớn.
Ngày 30-3, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine sẵn sàng thiết lập lệnh ngừng bắn trong dịp lễ Phục sinh, bao gồm việc hai bên cùng dừng các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Theo ông, động thái này có thể góp phần hạ nhiệt cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu đang bị ảnh hưởng bởi xung đột tại Trung Đông.
Kiev cũng để ngỏ khả năng áp dụng "bất kỳ hình thức ngừng bắn nào", từ toàn diện đến giới hạn trong lĩnh vực năng lượng, song khẳng định sẽ không chấp nhận những thỏa hiệp ảnh hưởng đến "phẩm giá và chủ quyền".
Nga đã nhiều lần bác bỏ các đề xuất ngừng bắn được Ukraine đưa ra trước đó, khẳng định mục tiêu là đạt được một thỏa thuận hòa bình cuối cùng, thay vì chỉ là các thỏa thuận tạm thời.
Trong khi đó Ukraine cáo buộc Nga cố tình kéo dài chiến sự nhằm chiếm thêm lãnh thổ và không thực sự thiện chí với hòa bình.
Trong bối cảnh đó, giao tranh vẫn tiếp diễn với cường độ gia tăng. Trong tháng qua, Ukraine đã đẩy mạnh các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (drone) nhằm vào hạ tầng xuất khẩu dầu của Nga, bao gồm các cảng Baltic quan trọng như Ust-Luga và Primorsk.
Điện Kremlin cảnh báo sẽ đáp trả nếu các quốc gia khác cho phép Ukraine sử dụng không phận của họ để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào lãnh thổ Nga.
"Nếu không phận được sử dụng cho các hoạt động thù địch mang tính khủng bố chống lại Nga, chúng tôi sẽ đưa ra các kết luận cần thiết và có biện pháp đáp trả tương ứng", ông Peskov nói.
Nga cho biết đang theo dõi sát sao diễn biến trên thực địa và tăng cường bảo vệ các cơ sở hạ tầng trọng yếu, dù thừa nhận không thể đảm bảo an toàn tuyệt đối trước các cuộc "tấn công khủng bố" bằng drone.
Mỹ và Iran đã công bố nội dung biên bản ghi nhớ chấm dứt xung đột giữa hai bên trong ngày 18.6. Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận ông đã ký biên bản nhưng cảnh báo sẽ khôi phục tấn công nếu Iran không thực hiện những điều đã cam kết.
Nhà lãnh đạo nói thật "không công bằng" cho Iran nếu nước này không sở hữu tên lửa đạn đạo, dù trước đó nhiều lần tuyên bố sẽ phá hủy hoàn toàn kho vũ khí này. Theo Reuters, ông Trump cũng miêu tả các nhà đàm phán của Iran là "những người thông minh".
Việc hai bên ký thỏa thuận gây bất ngờ bởi theo thông tin trước đó, các bên sẽ ký vào ngày 19.6. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei ngày 18.6 cũng xác nhận thỏa thuận đã được ký và nói rằng cuộc đối thoại ngày 19.6 tại Thụy Sĩ đã bị hoãn lại.
"Cuộc gặp vào thứ sáu (ngày 19.6) đã được xác nhận. Nhưng cách đây vài giờ, khi có quyết định tổng thống của hai bên sẽ ký thỏa thuận, cuộc gặp đã được hoãn lại để cân nhắc", ông Baghaei nói.
Chính quyền Mỹ đã công bố nội dung biên bản ghi nhớ, gồm 14 điểm và hầu như trùng khớp với thông tin được truyền thông loan tải trước đó.
Tiêu biểu là điều 1, theo đó hai nước cùng các đồng minh trong cuộc xung đột tuyên bố chấm dứt ngay lập tức và lâu dài các chiến dịch quân sự trên toàn bộ mặt trận, gồm tại Lebanon.
Kế đến, hai bên cam kết đàm phán và đạt thỏa thuận cuối cùng trong tối đa 60 ngày, có thể gia hạn với sự đồng thuận chung. Khung thời gian này được cho là để đàm phán về chương trình hạt nhân của Iran.
Trước mắt, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa trên biển đối với Iran và sẽ hoàn tất trong vòng 30 ngày. Sau khi ký biên bản, Iran sẽ đảm bảo tàu thuyền thương mại tự do qua lại từ vịnh Ba Tư ra biển Oman và ngược lại trong 60 ngày, không thu phí. Sau đó Iran và các láng giềng vùng Vịnh, gồm Oman, sẽ xác định cơ chế mới để quản lý và cung cấp dịch vụ biển tại eo biển Hormuz theo luật quốc tế. Điều này gợi ý tàu thuyền có thể bị thu phí trong tương lai, theo CNN.
Các quan chức Iran cũng đã chính thức xác nhận điều này. Phát biểu trên truyền hình ngày 18.6, ông Mohammad Baqer Qalibaf - Chủ tịch Quốc hội và là nhà đàm phán chính của Iran, nói rằng eo biển Hormuz sẽ không trở lại trạng thái trước chiến sự. Ông khẳng định Iran có chủ quyền đối với eo biển và đương nhiên sẽ nhận phí cho dịch vụ tại đó.
Mỹ cam kết cùng đối tác cho Iran tiếp cận quỹ tái thiết và phát triển lên đến 300 tỉ USD, số tiền được cho là khổng lồ so với tài sản Iran bị đóng băng ở nước ngoài, hay lợi nhuận mà nước này có thể có được từ việc thu phí tàu thuyền qua eo biển Hormuz trong nhiều năm.
Ngoài ra, Mỹ cũng cam kết chấm dứt toàn bộ hình thức cấm vận đối với Iran, gồm các nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc.
Đổi lại, Iran tái khẳng định sẽ không sở hữu hoặc phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo tờ The Guardian, Iran sẽ không được nới lỏng trừng phạt rộng rãi chỉ đơn giản bằng việc ký biên bản. Các quan chức cấp cao Mỹ đã nhấn mạnh trong một cuộc họp báo rằng việc dỡ bỏ trừng phạt gắn liền trực tiếp với kết quả thực hiện liên quan việc dỡ bỏ hạt nhân. Iran đã cam kết tiêu hủy kho uranium được làm giàu của nước này ở mức tối thiểu thông qua phương pháp pha loãng dưới sự giám sát của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) - một sự nhượng bộ mà các quan chức Mỹ gọi là "một chiến thắng rất lớn".
Các thành viên của Hội đồng Khoa học Quốc gia đã nhận được một email vào ngày 24.4 từ Văn phòng Nhân sự Tổng thống "thay mặt Tổng thống Donald J. Trump" thông báo rằng vị trí của họ đã bị "chấm dứt, có hiệu lực ngay lập tức".
"Thành thật mà nói, tôi không hoàn toàn ngạc nhiên", thành viên hội đồng bị sa thải Keivan Stassun cho hay trong một email. Ông Stassun, làm việc tại Đại học Vanderbilt, nói thêm rằng quyết định này "vô cùng thất vọng".
Hội đồng Khoa học Quốc gia được thành lập năm 1950 để tư vấn cho tổng thống và Quốc hội Mỹ về chính sách khoa học và kỹ thuật, phê duyệt các khoản tài trợ lớn và định hướng tương lai của NSF.
Hội đồng thường bao gồm 25 thành viên được tổng thống bổ nhiệm, phục vụ nhiệm kỳ 6 năm luân phiên. Các nhà khoa học bị sa thải đến từ giới học thuật và công nghiệp, chuyên về các lĩnh vực bao gồm thiên văn học, toán học, hóa học và kỹ thuật hàng không vũ trụ.
Theo thành viên bị miễn nhiệm Yolanda Gil, tất cả các thành viên trong hội đồng hiện tại gồm 22 người đều bị cho thôi việc. Bà Gil cho hay hội đồng đã lên kế hoạch họp trực tiếp vào tuần tới và đang hoàn thiện báo cáo về tình hình khoa học của Mỹ.
"Tôi nghĩ đây là một dấu hiệu nữa cho thấy những thay đổi sâu rộng mà chính quyền đang dự định đối với NSF", bà Gil, làm việc tại Viện Khoa học Thông tin của Đại học Nam California, nói.
Chính quyền Tổng thống Trump đã cố gắng cắt giảm ngân sách 9 tỉ USD của quỹ khoa học này xuống hơn một nửa vào năm ngoái. Quốc hội đã duy trì nguồn tài trợ cho NSF, nhưng một đợt cắt giảm tương tự lại đang được xem xét cho năm tới, theo AP.
