Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ngày 24-4 thông báo cấp chứng nhận tiền thẩm định lần đầu tiên cho một loại thuốc điều trị sốt rét dành riêng cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Động thái được đưa ra ngay trước Ngày Thế giới phòng chống sốt rét (25-4).
Theo TTXVN, loại thuốc được phê duyệt là artemether-lumefantrine – một dạng phối hợp thuốc chống sốt rét, nay đã được bào chế phù hợp với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. WHO tuyên bố việc được đưa vào danh sách tiền thẩm định đồng nghĩa với việc thuốc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về chất lượng, an toàn và hiệu quả.
Trước đây, trẻ sơ sinh mắc sốt rét thường phải sử dụng các dạng thuốc dành cho trẻ lớn hơn, làm gia tăng nguy cơ sai liều, tác dụng phụ và độc tính. Việc phát triển một công thức chuyên biệt được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể hiệu quả điều trị và độ an toàn cho nhóm bệnh nhi này.
Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nhấn mạnh: “Trong nhiều thế kỷ, sốt rét đã cướp đi con cái của các gia đình, cũng như sức khỏe, của cải và hy vọng của cộng đồng. Nhưng hôm nay, câu chuyện đang thay đổi. Các loại vắc xin mới, xét nghiệm chẩn đoán, màn chống muỗi thế hệ mới và các loại thuốc hiệu quả, trong đó có cả những loại dành cho trẻ nhỏ nhất, đang giúp đảo ngược tình hình”.
Ông cho rằng việc chấm dứt sốt rét trong vòng một thế hệ không còn là điều xa vời, song điều này chỉ có thể đạt được nếu duy trì cam kết chính trị và tài chính bền vững.
Theo WHO, năm 2024 thế giới ghi nhận khoảng 282 triệu ca mắc sốt rét và 610.000 ca tử vong tại 80 quốc gia. Khu vực châu Phi chiếm tới 95% số ca mắc và tử vong, trong đó trẻ em dưới 5 tuổi chiếm khoảng 75% số ca tử vong.
Cơ quan y tế Liên hợp quốc cảnh báo tình trạng kháng thuốc, kháng hóa chất diệt côn trùng, hạn chế trong chẩn đoán và sự sụt giảm mạnh của nguồn tài trợ quốc tế đang tác động tới tiến trình kiểm soát sốt rét.
WHO cho biết việc đưa thuốc artemether-lumefantrine vào danh sách tiền thẩm định sẽ tạo điều kiện cho các cơ quan y tế công mua sắm và phân phối, đồng thời giúp thu hẹp khoảng trống điều trị lâu nay cho khoảng 30 triệu trẻ sơ sinh mỗi năm tại các khu vực lưu hành sốt rét, đặc biệt là ở châu Phi.
Trên phạm vi toàn cầu, khoảng 70% quốc gia vẫn chưa có hệ thống quản lý đủ mạnh để giám sát thuốc, vắc xin, xét nghiệm và thiết bị y tế. Chương trình tiền thẩm định của WHO vì vậy đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo các sản phẩm y tế phục vụ mua sắm quốc tế đáp ứng các tiêu chuẩn toàn cầu về chất lượng, an toàn, hiệu quả và hiệu suất.
Theo tờ New York Times ngày 9-5, dựa trên hình ảnh vệ tinh được công bố, vệt dầu nằm ngoài khơi bờ tây đảo Kharg đã lan rộng hơn 20 dặm vuông (khoảng 51km²) tính đến ngày 7-5. Tổ chức giám sát tràn dầu toàn cầu Orbital EOS ước tính có thể đã có hơn 3.000 thùng dầu rò rỉ ra biển.
Nguyên nhân vụ tràn dầu hiện chưa được xác định. Tuy nhiên nhiều chuyên gia cho rằng tình trạng căng thẳng kéo dài tại eo biển Hormuz và sức ép lên hệ thống dầu khí Iran là những yếu tố đáng chú ý.
Từ giữa tháng 4, Mỹ triển khai phong tỏa hàng hải quanh Iran sau khi xung đột khu vực leo thang. Trong khi đó các cuộc đàm phán về việc mở lại eo biển Hormuz vẫn bế tắc, khiến hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải chiến lược này bị hạn chế nghiêm trọng.
Theo giới phân tích, nhiều tàu chở dầu Iran hiện mắc kẹt ngoài khơi, khiến Tehran nhanh chóng thiếu không gian lưu trữ dầu thô. Một lượng lớn dầu đang được chứa trực tiếp trên các tàu, làm gia tăng nguy cơ rò rỉ hoặc tai nạn kỹ thuật.
Ông Dalga Khatinoglu, chuyên gia theo dõi lĩnh vực năng lượng Iran tại tổ chức dữ liệu độc lập Iran Open Data, cho rằng một khả năng khác là đường ống dẫn dầu dưới biển nối đảo Kharg với mỏ dầu Abuzar - nằm ở phía tây đảo - đã bị rò rỉ. Đường ống này đã cũ hàng chục năm và từng xảy ra nhiều sự cố trước đây, trong đó có một vụ vỡ đường ống vào năm 2024.
Một số chuyên gia khác cũng đặt giả thuyết dầu có thể đã bị xả ra biển do Iran thiếu chỗ chứa, dù hiện chưa có bằng chứng xác thực.
"Tổng thể mà nói, lệnh phong tỏa hải quân có thể đã đẩy hệ thống dầu khí Iran vào trạng thái nguy hiểm", giáo sư Nima Shokri thuộc Đại học Công nghệ Hamburg nhận định.
Ông cho biết việc đóng các giếng dầu không hề đơn giản vì có thể gây tắc nghẽn hoặc làm hư hại các mỏ dầu, khiến việc khôi phục sản xuất sau này trở nên khó khăn và tốn kém hơn.
Tính đến giữa ngày 7-5, vệt dầu được cho là đang trôi dần về phía nam, hướng tới vùng biển Saudi Arabia. Truyền thông nhà nước Iran chưa đưa tin về sự cố, trong khi Bộ Ngoại giao Iran chưa phản hồi yêu cầu bình luận.
Các chuyên gia cảnh báo vụ tràn dầu có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới hệ sinh thái nhạy cảm của vịnh Ba Tư, bao gồm rừng ngập mặn, rạn san hô, nguồn cá và các nhà máy khử mặn ven biển.
"Ngay cả một vụ tràn dầu còn trong tầm kiểm soát cũng có thể nhanh chóng trở thành khủng hoảng môi trường khu vực nếu việc ứng phó bị chậm trễ", chuyên gia môi trường Keyvan Hosseini từ Đại học Southampton cảnh báo.
Hình ảnh được biên phòng Estonia chụp tháng trước và công bố ngày 29/6 cho thấy tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) mang tên Marshal Vasilevsky của Nga được trang bị ít nhất hai súng máy Kord cỡ nòng 12,7 mm. Con tàu khi đó đang di chuyển ở vùng biển phía tây Estonia, hướng tới cảng Bolshoy Bor ở vịnh Phần Lan.
Những khẩu súng được đặt trên nóc khoang chỉ huy, vị trí cao nhất trên con tàu, xung quanh che chắn bằng bao cát. Theo biên tập viên Thomas Newdick của chuyên trang quân sự Mỹ War Zone, đây là lần đầu tàu dân sự Nga được trang bị vũ khí xuất hiện tại khu vực Baltic.
Tàu Marshal Vasilevsky có chiều dài khoảng 290 m, tổng trọng tải 118.000 tấn, thuộc sở hữu của tập đoàn Gazprom và thường xuyên chở LNG đến vùng lãnh thổ hải ngoại Kaliningrad. Đây là tàu duy nhất của Nga có khả năng lưu trữ và tái hóa khí LNG, đóng vai trò chiến lược trong nhiệm vụ hỗ trợ Kaliningrad.
"Những khẩu súng trên tàu Marshal Vasilevsky gần như chắc chắn được dùng để chống máy bay không người lái (UAV). Ukraine hồi đầu tháng 6 đã triển khai UAV tấn công quân cảng Kronstadt gần St. Petersburg, đánh dấu một trong những vụ tập kích đầu tiên nhằm vào Hạm đội Baltic của Nga", Newdick cho biết.
Ukraine đã nhiều lần nhắm vào Hạm đội Biển Đen, khiến Nga phải rút chiến hạm bán đảo Crimea. Ngoài UAV, Ukraine còn sử dụng phương tiện mặt nước không người lái (USV) và tàu ngầm không người lái (UUV) trong các cuộc tập kích tại Biển Đen, đôi khi còn mở rộng sang Địa Trung Hải.
Theo Newdick, Ukraine chưa dùng USV và UUV tấn công mục tiêu trên biển Baltic, song nước này hoàn toàn có đủ khả năng để thực hiện. Nga cũng đề phòng khả năng Ukraine mở đợt tập kích tương tự chiến dịch Mạng nhện tháng 6/2025, trong đó loạt phương tiện bay không người lái (drone) được triển khai từ xe tải ở rất gần mục tiêu.
"Ngoài đối phó với UAV và USV Ukraine, trang bị súng máy hạng nặng cho tàu Marshal Vasilevsky còn là tín hiệu gửi đến NATO rằng họ không nên tiếp cận con tàu. Thủy thủ đoàn có thể nổ súng cảnh cáo trực thăng hoặc xuồng chở binh sĩ. Súng máy Kord có thể dễ dàng hạ trực thăng", Newdick nói.
Tuy nhiên, thủy thủ trên những tàu dân sự như Marshal Vasilevsky thường không được huấn luyện dùng súng máy hạng nặng, do đó có khả năng quân nhân Nga hoặc nhân viên của Cơ quan An ninh Liên bang (FSB) sẽ đi kèm. Con tàu cũng có thể mang theo tên lửa phòng không vác vai để chống UAV.
Giới chức châu Âu đã nhiều lần chặn bắt các phương tiện thuộc "đội tàu bóng tối", thuật ngữ được phương Tây dùng để chỉ những tàu chở dầu mà Nga dùng để lách lệnh trừng phạt, được quản lý thông qua mạng lưới công ty bình phong để che giấu quyền sở hữu.
Nga gần đây thực hiện những biện pháp ngày càng quyết liệt để bảo vệ đội tàu chở dầu của mình, trong đó có triển khai chiến hạm hộ tống phương tiện đi qua eo biển Manche giữa Anh và Pháp. Hộ vệ hạm Đô đốc Grigorovich ngày 16/6 bắn cảnh cáo một du thuyền Anh với lý do "tiếp cận gần đến mức gây nguy hiểm" tại khu vực.
NY Post ngày 22/4 dẫn các nguồn thạo tin tại Pakistan nhận định vòng đàm phán hòa bình tiếp theo giữa Mỹ và Iran "có khả năng diễn ra tại Islamabad trong vòng 36-72 giờ tới".
Phóng viên báo này sau đó gửi câu hỏi qua tin nhắn cho Tổng thống Mỹ Donald Trump, đề nghị bình luận về thông tin này và nhận được phản hồi: "Rất có khả năng!". Ông Trump không bình luận thêm về điều này.
Các nguồn tin tại Islamabad cho biết nỗ lực trung gian với Tehran đang có tín hiệu tích cực, mở ra khả năng nối lại đối thoại trong khung thời gian nói trên. Một nguồn nhận định rằng lệnh ngừng bắn vẫn được duy trì bất chấp những phát biểu cứng rắn từ hai phía và chưa xuất hiện động thái leo thang quân sự.
Dẫn lời một nhà phân tích am hiểu về giới ngoại giao và quốc phòng Pakistan, NY Post cho biết triển vọng ngoại giao giải quyết xung đột với Iran hiện phụ thuộc vào việc Tehran đưa ra được một đề xuất thống nhất hay không. Nguồn tin này nhận định lập trường của Washington là sẽ chưa quay lại thương lượng cho đến khi Tehran đạt đồng thuận nội bộ.
Trong khi đó, CNN dẫn nguồn thạo tin tiết lộ Tổng thống Trump muốn giới hạn thời gian cho Iran nghiên cứu đề xuất thống nhất và nối lại tiến trình ngoại giao.
Washington không muốn kéo dài lệnh ngừng bắn vô thời hạn và cũng không muốn đàm phán kéo dài. Các cố vấn của ông Trump nhận định nội bộ lãnh đạo Iran còn rạn nứt, khiến nước này chưa đạt đồng thuận để trao quyền cho phái đoàn đàm phán chốt thỏa thuận.
Quyết định gia hạn lệnh ngừng bắn cho thấy mong muốn của ông Trump trong giải quyết xung đột bằng con đường ngoại giao, đồng thời thể hiện sự thận trọng trong nối lại các hành động quân sự. Trong thời gian này, Washington tin rằng việc phong tỏa các cảng Iran sẽ gây sức ép hiệu quả, nhưng cũng nhận ra rằng càng kéo dài phong tỏa, tác động tiêu cực lên nền kinh tế toàn cầu sẽ càng lớn.
Giới lãnh đạo Iran chưa tuyên bố sẽ cùng gia hạn lệnh ngừng bắn hay chọn cách phản ứng khác. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 22/4 nói nước này luôn sẵn sàng tự vệ trước mọi mối đe dọa, nhưng vẫn sẽ cố gắng theo đuổi các biện pháp ngoại giao và pháp lý để bảo vệ lợi ích quốc gia.
"Ngoại giao là công cụ bảo vệ lợi ích và an ninh quốc gia. Iran sẽ tham gia các nỗ lực ngoại giao khi nhận thấy tình hình cần thiết và hợp lý để thúc đẩy lợi ích quốc gia, cũng như để giữ gìn những thành quả mà Iran đã đạt được", ông trả lời hãng thông tấn Tasnim.
