Từ những năm 1862, người Pháp đã bắt đầu xây dựng hệ thống cấp nước đầu tiên cho Sài Gòn nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt của cư dân đô thị. Đến năm 1880, hệ thống khai thác nước ngầm Thévenet chính thức đi vào hoạt động tại khu vực Hồ Con Rùa ngày nay, cung cấp từ 1.000 – 1.500 m3 nước mỗi ngày cho cư dân Sài Gòn. Cùng với đó, nhiều cụm giếng cạn (captage) như Blancsubé, Mac Mahon, Chợ Lớn, Tân Hưng lần lượt được xây dựng, tạo thành mạng lưới cấp nước sơ khai cho Sài Gòn – Chợ Lớn.
Trong hệ thống này, tháp nước xây dựng năm 1886 đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết và phân phối nước. Công trình cao khoảng 25 m, thiết kế hình oval với tường dày, nền móng đá hoa cương vững chắc và bồn chứa lớn bằng thép đặt trên mái, có sức chứa đến 1.500 m³ nước. Nước từ các giếng được xử lý, bơm lên tháp để tạo áp lực, sau đó phân phối đến các khu dân cư Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Đình.
Tháp nước từng hoạt động hiệu quả trong nhiều thập niên trước khi ngừng vận hành từ năm 1965. Trải qua hơn 140 năm, công trình vẫn được bảo tồn như một dấu tích hiếm hoi của hệ thống hạ tầng đô thị Sài Gòn xưa. Năm 2014, tháp nước được công nhận là di tích lịch sử văn hóa - kiến trúc nghệ thuật cấp thành phố.
Hiện nay, tháp nước nằm trong khuôn viên của Tổng công ty cấp nước Sài Gòn (SAWACO), gần Hồ Con Rùa (trung tâm TP.HCM). Bên trong tháp được cải tạo thành không gian trưng bày của ngành cấp nước TP.HCM, giới thiệu gần 250 hiện vật và tư liệu, tái hiện hành trình phát triển của hệ thống cấp nước qua nhiều giai đoạn lịch sử.
Hệ thống các van khóa, mở nước nằm dưới lòng đất, nối trực tiếp từ ống nước lớn
ẢNH: PHẠM HỮU
Tin Gốc: Thanh Niên
