Bác sĩ Xiao Weicheng, Chuyên khoa Nội tiêu hóa thuộc Bệnh viện Nguyễn Tổng (Đài Loan, Trung Quốc), cho biết quá trình từ khi ngả lưng xuống giường đến khi chìm vào giấc ngủ sâu là một chuỗi phản ứng hóa học phức tạp. Cơ thể con người cần sử dụng tryptophan có trong thực phẩm để sản xuất serotonin, sau đó tiếp tục chuyển hóa thành melatonin – tín hiệu then chốt hỗ trợ giấc ngủ.
Nếu nguồn “nguyên liệu” này trong cơ thể bị thiếu hụt, cộng thêm áp lực tinh thần cao hoặc đường huyết không ổn định, đại não sẽ không thể kích hoạt tín hiệu ngủ, từ đó dẫn đến 4 rối loạn giấc ngủ phổ biến: khó đi vào giấc ngủ, dễ giật mình tỉnh giấc giữa đêm, ngủ chập chờn và hay mơ.
Có nhiều nguyên nhân dẫn đến ngủ không ngon giấc, trong đó một số người là do lượng hormone tổng hợp trong máu và melatonin bị thiếu hụt. Lúc này, bên cạnh việc dùng thuốc, chúng ta cũng có thể bổ sung thông qua thực phẩm.
Bác sĩ Xiao Weicheng khuyến nghị nên bổ sung với lượng vừa phải sau bữa tối, khoảng 1-2 giờ sau khi trời tối. Việc ăn một lượng nhỏ thực phẩm hỗ trợ giấc ngủ vào thời điểm này sẽ phát huy hiệu quả tốt nhất. Tuy nhiên, nếu mất ngủ do lo âu gây ra, người bệnh vẫn nên tìm kiếm sự trợ giúp từ bác sĩ chuyên khoa hoặc dùng thuốc điều trị.
Để bổ sung “nguyên liệu” giấc ngủ cho đại não, bác sĩ Xiao Weicheng đề xuất 5 loại thực phẩm nổi bật, đồng thời nhấn mạnh việc kiểm soát khẩu phần:
Chuối (1 quả nhỏ)
Giàu magie và kali giúp thả lỏng cơ bắp, chứa tryptophan tự nhiên có thể chuyển hóa thành melatonin.
Yến mạch (1 cốc nhỏ)
Chứa carbohydrate phức hợp, giúp tăng hiệu suất sản xuất serotonin.
Sữa tươi (1 cốc nhỏ)
Uống quá nhiều sẽ gây cảm giác chướng bụng, thậm chí dẫn đến trào ngược dạ dày và khó tiêu.
Quả óc chó và hạnh nhân (1 lượng vừa nắm tay nhỏ)
Giàu magie và vitamin nhóm B, giúp ổn định thần kinh và giảm tần suất tỉnh giấc về đêm.
Kiwi (1 quả kích thước bằng nắm tay)
Giàu serotonin tự nhiên và chất chống oxy hóa. Lưu ý không ăn quá nhiều để tránh đường huyết tăng nhanh.
Dù việc bổ sung dinh dưỡng giúp ích cho giấc ngủ, bác sĩ Xiao Weicheng lưu ý rằng ăn trước khi ngủ tuyệt đối không phải cứ nhiều là tốt. Nếu ăn quá no, dạ dày và ruột vẫn phải gồng mình tiêu hóa trong lúc ngủ, không chỉ làm giảm chất lượng giấc ngủ mà cảm giác chướng bụng, trào ngược cũng gây ra nhiều khó chịu.
Đối với việc ăn uống trước khi đi ngủ, bác sĩ đưa ra 4 lời khuyên:
Thời điểm: Nên kết thúc việc ăn uống trước khi ngủ từ 1 đến 2 tiếng.
Khẩu phần: Chỉ nên ăn một lượng nhỏ, không khuyến khích ăn quá nhiều.
Món ăn: Tránh các thực phẩm nhiều đường và đồ chiên rán nhiều dầu mỡ.
Đồ uống: Giảm tiêu thụ caffeine và cồn vào buổi tối.
Chìa khóa thực sự cho một giấc ngủ ngon không chỉ là ăn đúng thực phẩm, mà là để cơ thể hiểu rằng đã đến lúc được nghỉ ngơi an tâm. Khi dinh dưỡng, sinh hoạt và quản lý căng thẳng cùng hội tụ đúng lúc, đại não sẽ tự động sẵn sàng bước vào chế độ ngủ sâu.
Theo Học viện Y học Giấc ngủ Mỹ (AASM) và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ, người trưởng thành nên ngủ từ 7 - 9 giờ mỗi đêm để duy trì sức khỏe thể chất và tinh thần.
Tiến sĩ Raj Dasgupta, bác sĩ chuyên khoa giấc ngủ tại Đại học Southern California (Mỹ), cho biết điều quan trọng nhất để cải thiện chất lượng giấc ngủ là duy trì lịch ngủ đều đặn.
Bác sĩ Raj Dasgupta cho biết cơ thể hoạt động theo đồng hồ sinh học. Khi đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày, não sẽ dễ dàng điều chỉnh chu kỳ ngủ - thức, giúp chúng ta buồn ngủ đúng giờ và ngủ sâu hơn.
Theo Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Mỹ, ánh sáng xanh từ điện thoại, máy tính bảng và ti vi có thể ức chế quá trình tiết melatonin - hormone giúp cơ thể buồn ngủ.
Các chuyên gia khuyến cáo nên ngừng sử dụng thiết bị điện tử ít nhất 30 - 60 phút trước giờ đi ngủ. Thay vào đó, có thể đọc sách, nghe nhạc nhẹ hoặc thực hiện các bài thư giãn.
Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện chất lượng giấc ngủ và giảm thời gian để đi vào giấc ngủ.
Theo giáo sư Charlene Gamaldo, chuyên gia thần kinh và giấc ngủ tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), người trưởng thành nên duy trì khoảng 150 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần. Tuy nhiên, không nên tập luyện cường độ cao trong vòng 2 - 3 giờ trước khi đi ngủ vì có thể khiến cơ thể hưng phấn, khó ngủ hơn.
Cà phê, trà đặc, nước tăng lực hay nước ngọt chứa caffeine có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ.
Nên tránh dùng caffeine ít nhất 6 - 8 giờ trước khi đi ngủ. Trong khi đó, rượu bia có thể khiến người uống dễ ngủ lúc đầu nhưng lại làm giấc ngủ bị gián đoạn và giảm chất lượng ngủ trong nửa sau của đêm, theo Mayo Clinic (Mỹ).
Nhiệt độ phòng, tiếng ồn và ánh sáng đều ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Theo Quỹ Giấc ngủ Quốc gia Mỹ, phòng ngủ nên được giữ ở nhiệt độ khoảng 18 - 20 độ C, đồng thời hạn chế ánh sáng và tiếng ồn để tạo môi trường thuận lợi cho giấc ngủ.
Ăn quá nhiều hoặc dùng các món nhiều dầu mỡ sát giờ ngủ có thể làm tăng nguy cơ đầy bụng, khó tiêu và trào ngược dạ dày.
Các chuyên gia khuyến nghị nên ăn tối trước giờ đi ngủ khoảng 2 - 3 giờ. Nếu thấy đói, có thể dùng bữa nhẹ với sữa chua, chuối hoặc một ít hạt.
Tiến sĩ Raj Dasgupta khuyến cáo không nên nằm trên giường quá lâu nếu vẫn tỉnh táo. Nếu sau khoảng 20 phút vẫn chưa ngủ được, hãy rời khỏi giường để đọc sách hoặc nghe nhạc nhẹ rồi quay lại khi bắt đầu buồn ngủ. Điều này giúp não bộ hình thành thói quen xem chiếc giường là nơi để ngủ, thay vì nơi để lo lắng hay trằn trọc.
Các chuyên gia cũng lưu ý, nếu tình trạng mất ngủ kéo dài trên 3 tháng, xảy ra ít nhất 3 đêm mỗi tuần hoặc ảnh hưởng rõ rệt đến công việc và sinh hoạt, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.
Bác sĩ Sanjay Nagarkar, hiện làm việc tại bệnh viện Apollo Spectra (Ấn Độ) cho biết: Cả máy lạnh và máy quạt đều mang lại cảm giác dễ chịu, nhưng cơ chế hoạt động khác nhau và đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe. Vì vậy, lựa chọn nào "lành" hơn còn phụ thuộc vào cách sử dụng, môi trường sống và tình trạng sức khỏe của mỗi người.
Máy lạnh làm mát bằng cách hạ cả nhiệt độ lẫn độ ẩm không khí. Điều này khiến nó đặc biệt hiệu quả trong thời tiết nắng nóng cực đoan, nhất là khi nhiệt độ vượt 40°C. Tuy nhiên, sự dễ chịu này đi kèm một số đánh đổi.
Độ ẩm thấp có thể làm khô da, mắt và cổ họng. Nhiều người thức dậy với cảm giác rát mũi, khó chịu. Tình trạng mất nước có thể diễn ra âm thầm do cơ thể ít đổ mồ hôi hơn nhưng vẫn tiếp tục thất thoát dịch.
Bên cạnh đó, bộ lọc của máy lạnh nếu không được vệ sinh thường xuyên có thể phát tán bụi và dị nguyên, lâu dài dễ gây vấn đề hô hấp, đặc biệt với người có cơ địa dị ứng. Ngoài ra, việc thay đổi nhiệt độ đột ngột từ phòng lạnh bước ra ngoài trời nắng gắt có thể khiến cơ thể bị “sốc nhiệt”, dẫn đến đau đầu, mệt mỏi.
Máy quạt giúp không khí lưu thông quanh cơ thể, giúp mồ hôi bay hơi nhanh hơn. Cách này hiệu quả khi trời nóng vừa phải, nhưng trong điều kiện quá nóng, đặc biệt khi nhiệt độ môi trường cao hơn thân nhiệt, quạt có thể gây hại nhiều hơn lợi.
Luồng khí nóng thổi liên tục có thể làm cơ thể tiếp xúc với nhiệt nhiều hơn thay vì giảm nhiệt. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh (CDC) Mỹ lưu ý rằng trong nhiệt độ quá cao, quạt không ngăn được bệnh liên quan đến nắng nóng, thậm chí có thể làm tình trạng mất nước nặng hơn
Tuy vậy, quạt vẫn hữu ích nếu kết hợp với điều kiện thông gió tốt (mở cửa sổ, tạo luồng gió đối lưu…) mà không gây quá tải cho cơ thể.
Không có câu trả lời tuyệt đối về việc nên dùng máy lạnh hay quạt vào mùa nóng. Cách tốt nhất là kết hợp linh hoạt: Dùng máy lạnh vào những giờ nóng đỉnh điểm, chuyển sang quạt khi nhiệt độ hạ bớt, nhưng phải đảm bảo phòng thông thoáng, theo Times of India (Ấn Độ).
Dưới đây là cách sử dụng cả máy lạnh và quạt vào mùa nóng để không ảnh hưởng xấu tới sức khỏe:
Ngày 4.7, tin từ Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ cho biết, các bác sĩ bệnh viện vừa phối hợp cùng Bệnh viện Tim mạch thành phố Cần Thơ phẫu thuật lấy thai cứu sống mẹ con sản phụ mang thai lần 2 trên nền bệnh tim bẩm sinh hiếm gặp, biến chứng loạn nhịp thất rất nặng.
Trước đó, ngày 30.6, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ, tiếp nhận sản phụ L.T.D.T (34 tuổi, ở tỉnh Vĩnh Long) nhập viện trong tình trạng mang thai 38 tuần 4 ngày, đau trằn bụng kèm theo các triệu chứng mệt mỏi, khó thở.
Qua thăm khám, các bác sĩ phát hiện thai nhi ở ngôi mông (tình trạng bé nằm dọc trong tử cung nhưng phần mông quay xuống dưới cổ tử cung, thay vì phần đầu - PV), tim thai phẳng... Đặc biệt, sản phụ có nhịp tim tăng rất cao lên đến 148 - 150 lần/phút, huyết áp 120/80 mmHg, có tiền sử tiểu đường thai kỳ tiết chế.
Trước sự phức tạp của ca cấp cứu, bệnh viện đã kích hoạt quy trình hội chẩn liên viện với Bệnh viện Tim mạch thành phố Cần Thơ. Kết quả siêu âm tim chuyên sâu xác định sản phụ mắc bệnh tim bẩm sinh Ebstein type B, hở van 2 lá và 3 lá mức độ 2/4, tăng áp lực động mạch phổi nhẹ, chức năng tâm thu thất trái giảm nhẹ, kết hợp điện tâm đồ (ECG) ghi nhận nhịp nhanh thất nguy hiểm.
Bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Hà Ngọc Uyên, Trưởng khoa Cấp cứu, Bệnh viện Phụ sản thành phố Cần Thơ, nhận định bệnh tim bẩm sinh Ebstein là một dị tật nghiêm trọng của van 3 lá và thất phải, vô cùng hiếm gặp ở sản phụ cận ngày sinh. Khi bước vào giai đoạn chuyển dạ, sự thay đổi huyết động đột ngột kết hợp với tình trạng nhịp nhanh thất lên tới 150 lần/phút khiến bệnh nhân rơi vào nguy cơ suy tim cấp, sốc tim, ngưng tim hoặc thuyên tắc phổi do huyết khối bất cứ lúc nào.
"Bệnh nhân cần điều trị cắt cơn nhịp nhanh thất bằng thuốc truyền tĩnh mạch có thể ảnh hưởng đến thai nhi cho nên ê kíp phải chạy đua với thời gian, đưa ra chỉ định phẫu thuật lấy thai cấp cứu ngay lập tức; đồng thời chuẩn bị sẵn sàng các phương án hồi sức tim mạch chuyên sâu ngay tại phòng mổ", bác sĩ Uyên nói.
Ngay sau đó, sản phụ được chuyển đến phòng mổ để thực hiện phẫu thuật lấy thai. Với sự phối hợp nhịp nhàng giữa ê kíp sản khoa, tim mạch và gây mê hồi sức, ca phẫu thuật đã thành công. Một bé trai nặng 3.240 gram chào đời an toàn. Sau phẫu thuật, sản phụ được chuyển về Khoa Phẫu thuật gây mê - Hồi sức tích cực - Chống độc để tiếp tục theo dõi điều trị chuyên sâu.
Qua ca cấp cứu trên, bác sĩ Uyên cũng lưu ý, đối với các thai phụ mắc bệnh lý tim bẩm sinh, đặc biệt là dị tật Ebstein, tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ diễn tiến nặng trong thai kỳ và lúc chuyển dạ do sự thay đổi đột ngột về huyết động của người mẹ. Do đó, việc chủ động chăm sóc và bảo vệ sức khỏe cần được lưu ý.
Cụ thể cần có sự tư vấn, tầm soát và đánh giá kỹ lưỡng từ các bác sĩ chuyên khoa tim mạch lẫn sản khoa trước khi lập kế hoạch có con. Sản phụ bắt buộc phải tuân thủ lịch khám thai định kỳ một cách nghiêm ngặt tại các cơ sở y tế chuyên khoa sâu - nơi có sự phối hợp liên chuyên khoa chặt chẽ và năng lực hồi sức cấp cứu cao. Ngay khi xuất hiện các triệu chứng như mệt mỏi kéo dài, hồi hộp đánh trống ngực, khó thở hoặc đau trằn bụng, sản phụ cần đến ngay bệnh viện để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm đe dọa đến tính mạng của cả mẹ và con.
