Ngày 25-7, trao đổi với Báo điện tử Tuổi Trẻ, bác sĩ Cao Hoài Tuấn Anh – Phó giám đốc Bệnh viện Nhân dân 115 (TP.HCM) – cho biết bệnh viện vừa thực hiện ca ghép thận lần 3 cho một nam bệnh nhân, đây là ca ghép thành công thứ hai tại Việt Nam với độ khó rất cao.
Bệnh nhân là ông N.V.M. (57 tuổi, quê Cà Mau) đã trải qua 2 lần ghép thận trước đó. Tuy nhiên cách đây 2 năm thận ghép suy chức năng, ông phải quay lại chạy thận nhân tạo 3 lần/ngày.
Là trụ cột trong gia đình, việc chạy thận nhân tạo làm cho ông không làm việc được, người vợ phải đi theo chăm sóc mỗi khi chạy thận nhân tạo.
Một quyết định vô cùng cảm kích của người vợ là sẵn sàng hiến một quả thận cho chồng. Sau đó, hai vợ chồng đến bệnh viện để khám, nghe tư vấn, kiểm tra và được các bác sĩ thông báo người vợ đủ điều kiện để hiến thận cho chồng.
Thầy thuốc ưu tú Trương Hoàng Minh, Trưởng Trung tâm Thận niệu – Nam khoa Bệnh viện Nhân dân 115, cho hay vấn đề đặt ra là người chồng đã ghép thận 2 lần, tồn tại kháng thể kháng HLA cao, nguy cơ thải ghép lớn.
Mặt khác, ông có tiền sử mổ chấn thương bụng (với vết sẹo từ mũi ức tới gần xương mu) và 2 vết sẹo sau mổ ghép thận ở hai bên hố chậu.
Chưa hết, khi chụp cắt lớp vi tính mạch máu ghi nhận bị vôi hóa hệ động mạch chủ ngực, bụng, chậu. Đây là vấn đề khó khăn trong việc chọn vị trí để khâu nối mạch máu thận ghép với mạch máu người nhận.
Sau khi hội chẩn chuyên môn, các bác sĩ quyết định ghép thận cho người bệnh, nhưng phải chuẩn bị tất cả các phương án như thay huyết tương (tổng cộng 4 lần), thử lại xét nghiệm cho phép mổ ghép. Sử dụng dẫn nhập bằng ATG (Anti Thymocyte Globulin) là Globulin kháng tế bào tuyến ức, thuốc ức chế miễn dịch mạnh.
Về mặt ngoại khoa, lấy thận trái của người vợ qua nội soi ổ bụng để ghép vào hố chậu phải người chồng (thận ghép cũ bên phải đã cắt để chỗ cho quả thận mới ghép)…
Với sự cẩn thận, tỉ mỉ của các phẫu thuật viên, cuộc mổ thành công. Nước tiểu phun thành tia ngay sau khi mở kẹp mạch máu. Chức năng thận cải thiện tốt ngay ngày hậu phẫu thứ nhất, người bệnh tỉnh táo, ăn uống bình thường.
Bác sĩ Minh chia sẻ thêm những khó khăn khi ghép thận lần 3 như nguy cơ miễn dịch cao, khó khăn về phẫu thuật (sẹo cũ gây dính, mạch máu xơ vữa, đã sử dụng ghép lần 1 và 2, bàng quang viêm dính).
Việc lựa chọn vị trí ghép như phải lấy bỏ thận ghép cũ để có chỗ cho thận ghép mới và thường phải ghép cao hơn vị trí ghép cũ, do đó niệu quản phải lấy dài hơn, nguy cơ thiếu máu niệu quản. Đôi khi phải khâu nối với động mạch và tĩnh mạch chủ bụng…
Về kết quả ghép thận lần 3, theo y văn mặc dù thấp hơn ghép thận lần đầu nhưng tỉ lệ sống còn của người bệnh vẫn cao hơn chạy thận nhân tạo (75-85% sau 1 năm, 55-70% sau 5 năm).
Bệnh viện Nhân dân 115 đã thực hiện nhiều trường hợp ghép thận lần 2. Đây là ca đầu tiên ghép thận lần 3 tại Bệnh viện Nhân dân 115, và là ca bệnh thứ 2 tại Việt Nam.
Ca ghép thận lần 3 được thực hiện đầu tiên tại Việt Nam vào tháng 1-2017 cho một người bệnh Nhật 71 tuổi. Điều này thể hiện trình độ ngoại khoa, miễn dịch và chăm sóc người bệnh sau ghép thận tại Việt Nam không thua kém các nước phát triển.
Cỏ mần trầu (tên khoa học Eleusine indica) là loài thực vật thuộc họ Lúa, thường mọc ven đường, bờ ruộng, bãi đất trống hoặc những vùng đất khô cằn. Với khả năng sinh trưởng mạnh, đây được xem là một trong những loại cỏ dại khó diệt trong sản xuất nông nghiệp.
Tuy nhiên, theo Lương y Nguyễn Đình Cự, trong y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tên dã kê thảo, tất suất thảo hoặc thanh tâm thảo. Dược liệu này có vị ngọt, hơi đắng, tính mát, quy vào kinh can, được sử dụng trong nhiều bài thuốc với mục đích thanh nhiệt, lợi tiểu, giải độc và hỗ trợ tăng cường sức khỏe.
Đến nay, nước cỏ mần trầu vẫn được nhiều gia đình nấu uống, đặc biệt trong những ngày nắng nóng.
Hỗ trợ thanh nhiệt, giải khát
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, công dụng được biết đến nhiều nhất của cỏ mần trầu là thanh nhiệt, giải khát.
Theo quan niệm y học cổ truyền, với tính mát, cỏ mần trầu giúp làm dịu cảm giác nóng trong cơ thể, hỗ trợ cân bằng cơ thể khi thời tiết oi bức. Người dân thường nấu cỏ mần trầu lấy nước uống như một loại trà thảo dược.
Theo kinh nghiệm dân gian, để tăng tác dụng thanh nhiệt, còn kết hợp cỏ mần trầu với rau má, mã đề, diếp cá hoặc rễ cỏ tranh.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết cỏ mần trầu từ lâu đã xuất hiện trong nhiều bài thuốc dân gian dành cho người bị cảm sốt nhẹ hoặc cảm nắng.
Theo kinh nghiệm dân gian, khi xuất hiện các triệu chứng như sốt nhẹ, mệt mỏi hoặc say nắng, cỏ mần trầu thường được sắc cùng rau má hoặc diếp cá để uống.
Hỗ trợ lợi tiểu
Theo y học cổ truyền, cỏ mần trầu còn có tác dụng lợi tiểu nhẹ.
Lương y Nguyễn Đình Cự cho biết nước cỏ mần trầu thường được sử dụng trong các bài thuốc dành cho người có biểu hiện nóng trong, tiểu ít hoặc cảm giác tích nhiệt.
Việc bổ sung đủ nước kết hợp với đặc tính lợi tiểu của dược liệu có thể hỗ trợ quá trình đào thải các chất chuyển hóa trong cơ thể.
Dùng để chăm sóc tóc
Không chỉ dùng để uống, cỏ mần trầu còn được nhiều người sử dụng để chăm sóc tóc.
Theo Lương y Nguyễn Đình Cự, dân gian thường kết hợp cỏ mần trầu với bồ kết, vỏ bưởi hoặc hương nhu để nấu nước gội đầu, giúp làm sạch da đầu và hỗ trợ giảm gãy rụng tóc.
Một số bài thuốc cổ truyền còn phối hợp cỏ mần trầu với thục địa, đỗ trọng hoặc lá dâu nhằm hỗ trợ nuôi dưỡng mái tóc từ bên trong.
Lưu ý khi sử dụng nước cỏ mần trầu
Lương y Nguyễn Đình Cự khuyến cáo, để đảm bảo an toàn, người dân chỉ nên sử dụng cỏ mần trầu được thu hái ở khu vực sạch, tránh nơi có thuốc trừ sâu, hóa chất hoặc nguồn nước ô nhiễm.
Cần rửa sạch dược liệu trước khi nấu, không nên lạm dụng hoặc sử dụng thay hoàn toàn nước lọc trong thời gian dài.
Phụ nữ mang thai, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang sử dụng thuốc điều trị nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên.
"Nước cỏ mần trầu chỉ có vai trò hỗ trợ chăm sóc sức khỏe, không thể thay thế thuốc điều trị hay các biện pháp y tế khi mắc bệnh. Cùng với đó, ngừng sử dụng nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường", Lương y Nguyễn Đình Cự nhấn mạnh.
Cá là nguồn cung cấp protein chất lượng cao, chứa đầy đủ các a xít amin thiết yếu và dễ tiêu hóa. Ngoài ra, cá còn giàu a xít béo omega-3, vốn là chất béo có lợi cho tim mạch và não bộ. Bên cạnh đó, thịt cá còn có các vitamin quan trọng như vitamin D, B12 và các khoáng chất như i ốt, selen, theo chuyên trang Eating Well (Mỹ).
Trong nhiều trường hợp, cá được đông lạnh ngay sau khi đánh bắt có thể giữ được dinh dưỡng tốt hơn so với cá tươi ướp đá, thường phải mất vài ngày sau đó cho quá trình vận chuyển.
Về nguyên tắc, quá trình đông lạnh không làm mất ngay các thành phần dinh dưỡng quan trọng trong thịt cá. Protein trong cá khá ổn định khi đông lạnh. Phần lớn vi chất vẫn được giữ nếu cá được xử lý và bảo quản đúng cách. Điều này cho thấy sự khác biệt dinh dưỡng giữa cá tươi và cá đông lạnh không chỉ nằm ở phương pháp đông lạnh mà còn ở cách xử lý và thời gian bảo quản.
Phương pháp đông lạnh nhanh được sử dụng phổ biến. Cá được làm lạnh xuống nhiệt độ rất thấp ngay sau khi đánh bắt, giúp giữ nguyên gần như toàn bộ trạng thái dinh dưỡng ban đầu.
Cụ thể, quá trình này làm chậm rất nhiều các phản ứng phân hủy sinh học, ức chế hoạt động của enzyme và hạn chế quá trình ô xy hóa chất béo. Nhờ đó, cấu trúc thịt cá và thành phần dinh dưỡng được giữ gần như nguyên vẹn.
Trong thực tế, cá đông lạnh đúng quy trình có thể có giá trị dinh dưỡng tương đương cá tươi. Thậm chí, nếu cá tươi bị lưu trữ trong nhiều ngày trước khi đến tay người tiêu dùng, chất lượng dinh dưỡng có thể giảm nhiều hơn so với cá đã được đông lạnh ngay từ đầu.
Ngoài ra, điểm khác biệt lớn nhất giữa cá tươi và cá đông lạnh nằm ở thời gian bảo quản. Cá sau khi đánh bắt sẽ bắt đầu quá trình phân hủy tự nhiên. Enzyme và vi khuẩn bên trong cá sẽ dần làm giảm chất lượng thịt. Đồng thời, các a xít béo không bão hòa như omega-3 rất dễ bị ô xy hóa theo thời gian.
Với cá tươi, nếu không được tiêu thụ nhanh, chất lượng dinh dưỡng sẽ giảm đáng kể sau vài ngày, ngay cả khi được giữ lạnh bằng đá. Trong khi đó, cá đông lạnh có thể bảo quản trong nhiều tháng vì các quá trình phân hủy bị làm chậm lại đáng kể.
Trong thực tế, nếu có thể mua được cá tươi thực sự, tức là mới đánh bắt trong ngày, thì đây là lựa chọn tốt nhất. Tuy nhiên, trong đa số trường hợp, điều này là khó, nhất là ở những khu vực xa biển.
Vì vậy, cá được đông lạnh nhanh và bảo quản đúng cách, là một lựa chọn hợp lý và an toàn. Đặc biệt, nếu thời gian bảo quản chưa quá dài và bao bì đảm bảo kín, hạn chế tiếp xúc với không khí, cá đông lạnh hoàn toàn có thể cung cấp giá trị dinh dưỡng tương đương cá tươi, theo Eating Well.
Tăng huyết áp được chẩn đoán khi chỉ số huyết áp đo tại phòng khám từ 140/90 mmHg trở lên. Khi huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, tim phải làm việc nhiều hơn để bơm máu. Thành tim dày lên, động mạch dần xơ cứng, mất khả năng đàn hồi và dễ tổn thương hơn. Theo thời gian, tình trạng này có thể dẫn đến suy tim, bệnh mạch vành, đột quỵ và tổn thương thận.
Theo tiến sĩ, bác sĩ phẫu thuật tim mạch Ramakanta Panda, nhà sáng lập Viện Tim châu Á (Asian Heart Institute) tại Ấn Độ, tăng huyết áp là bệnh lý tiến triển âm thầm và dễ bị bỏ qua ở giai đoạn đầu. Qua nhiều thập kỷ điều trị các ca tim mạch nặng, ông cho biết nhiều trường hợp chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng nghiêm trọng.
Bác sĩ Panda cho biết một số dấu hiệu cảnh báo huyết áp tăng.
Đau đầu buổi sáng kéo dài
Thức dậy với cơn đau đầu âm ỉ, đặc biệt ở vùng sau đầu, thường bị nhầm là do thiếu ngủ hoặc mất nước. Tuy nhiên, đây có thể là dấu hiệu huyết áp cao vào ban đêm hoặc sáng sớm. Tăng huyết áp vào buổi sáng sớm có liên quan đến nguy cơ mắc đột quỵ và các bệnh tim mạch ở người lớn tuổi cao hơn.
Mệt mỏi, giảm khả năng vận động
Khi cơ tim dày lên và khả năng bơm máu suy giảm, người bệnh có thể dễ hụt hơi hoặc mệt hơn sau những hoạt động vốn trước đây thực hiện bình thường. Phì đại thất trái do tăng huyết áp kéo dài là yếu tố nguy cơ của suy tim và đột tử do tim mạch.
Mạch đập mạnh bất thường ở cổ
Cảm giác mạch đập mạnh ở cổ hoặc nhìn thấy mạch máu vùng cổ đập rõ bất thường có thể là dấu hiệu mạch máu đang chịu áp lực cao hoặc dần xơ cứng. Tình trạng động mạch chủ kém đàn hồi có liên quan nguy cơ tử vong do tim mạch cao hơn ở người tăng huyết áp.
Giảm tập trung, đầu óc mơ hồ
Khó tập trung, suy nghĩ chậm hoặc "sương mù não" có thể liên quan tổn thương các mạch máu nhỏ trong não do tăng huyết áp kéo dài. Các chuyên gia cho rằng tăng huyết áp là một trong những yếu tố làm tăng nguy cơ suy giảm trí nhớ và sa sút trí tuệ ở người lớn tuổi, nhưng nguy cơ có thể giảm nếu huyết áp được kiểm soát tốt.
Chảy máu mũi hoặc xuất huyết mắt
Chảy máu mũi tái diễn hoặc xuất hiện mảng đỏ trong lòng trắng mắt không do chấn thương cũng có thể là dấu hiệu cần kiểm tra huyết áp.
Đi tiểu đêm nhiều lần
Nhiều người cho rằng tiểu đêm liên quan tuyến tiền liệt hoặc vấn đề ở hệ tiết niệu, song đây cũng có thể là dấu hiệu thận bị ảnh hưởng bởi tăng huyết áp kéo dài. Huyết áp cao là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh thận mạn tính.
Khó thở khi nằm
Nếu phải kê thêm gối để ngủ hoặc cảm thấy khó thở khi nằm, người bệnh nên đi khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu sớm của suy tim do tăng huyết áp không kiểm soát.
Mọi người nên đo huyết áp thường xuyên, đặc biệt nếu xuất hiện các dấu hiệu kéo dài như đau đầu buổi sáng, mệt mỏi bất thường, tiểu đêm nhiều hoặc giảm tập trung.
Tiến sĩ Panda cho rằng thay đổi lối sống và điều trị sớm có thể giúp giảm áp lực lên tim và mạch máu trước khi tổn thương trở nên nghiêm trọng. Theo ông, dù tiến triển âm thầm, tăng huyết áp vẫn có thể được kiểm soát tốt nếu được phát hiện kịp thời.
