Tổn thương thận cấp hay suy thận cấp là một tình trạng lâm sàng rất phổ biến, đặc biệt ở những người đang mắc bệnh lý nặng. Bác sĩ Nguyễn Văn Thanh, phó trưởng Khoa Nội Thận – Tiết niệu Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết một số loại thuốc điều trị có thể là nguyên nhân trực tiếp gây ra hoặc làm diễn tiến tổn thương thận cấp trở nên trầm trọng hơn.
Đối với những người bệnh đang có tổn thương thận hoặc đang trong quá trình điều trị, việc lựa chọn và kết hợp thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng để hạn chế phối hợp các thuốc có chung nguy cơ gây độc. Việc nhận diện sớm và kịp thời ngừng sử dụng các tác nhân gây độc này có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị.
Theo bác sĩ, nguy cơ tổn thương thận cấp do thuốc sẽ gia tăng ở các nhóm, như:
Người đang trong tình trạng mất nước (bao gồm người cao tuổi uống không đủ nước, hoặc người đang bị nôn, sốt, tiêu chảy), nhiễm trùng huyết hoặc hạ huyết áp. Người bệnh đã có tiền sử mắc bệnh thận từ trước.
Người đang sử dụng phác đồ phối hợp nhiều loại thuốc có khả năng gây độc cho thận như: thuốc giảm đau chống viêm không steroid, kháng sinh, thuốc kháng nấm, lợi tiểu, thuốc hạ axit uric máu (allopurinol), thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể.
Một số loại thuốc gây tổn thương thận cấp phổ biển:
1: Kháng sinh nhóm minoglycoside (gentamicin, amikacin, tobramycin, …): Thuốc gây độc trực tiếp lên ống lượn gần dẫn đến hoại tử ống thận cấp tính. Nguy cơ tăng lên khi điều trị kéo dài trên 5–7 ngày, nồng độ thuốc trong huyết thanh cao. Thuốc có thể gây suy thận cấp mà không có thiểu niệu (đái ít) và thường tăng creatinin huyết tương sau vài ngày dùng thuốc.
Phòng ngừa: chỉ định sử dụng ngắn ngày, theo dõi nồng độ thuốc huyết thanh, ùng 1 lần/ngày hơn là chia liều. Trường hợp có suy thận mà phải dùng thuốc, cần điều chỉnh liều theo mức lọc cầu thận.
2: Vancomycin: Gây tổn thương trực tiếp ống lượn gần, tăng gốc oxy hóa, viêm kẽ thận, đôi khi tổn thương cầu thận. Nguy cơ cao hơn khi dùng liều cao, kéo dài, hoặc kết hợp với aminoglycosid. Để phòng ngừa cần duy trì nồng độ vancomycin trong mục tiêu điều trị.
3: Thuốc chống viêm không steroid gây giảm tổng hợp prostaglandin dẫn đến co mạch tiểu động mạch đến ở cầu thận, viêm ống‑kẽ thận do phản ứng quá mẫn, thậm chí gây độc tế bào, rối loạn chức năng ống thận. Tình trạng thường gặp ở người bệnh có mất nước, cao tuổi, có bệnh thận nền, suy tim, xơ gan hoặc kết hợp với các thuốc giãn mạch đi của cầu thận và/hoặc thuốc lợi tiểu.
4: Thuốc ức chế men chuyển và thuốc ức chế thụ thể angiotensin gây giãn tiểu động mạch đi, làm giảm áp lực lọc cầu thận. Nguy cơ cao hơn ở người bị hẹp động mạch thận hai bên, hạ huyết áp nghiêm trọng, thiếu dịch hoặc kết hợp lợi tiểu và/hoặc thuốc gây co mạch đến của cầu thận. Đề phòng ngừa, cần dùng liều thấp và tăng dần theo đáp ứng và dung nạp thuốc.
5: Allopurinol chủ yếu dùng để giảm axit uric trong máu và điều trị bệnh gút. Thuốc có thể gây tổn thương thận cấp do tổn thương ống thận, phản ứng quá mẫn với thuốc. Nguy cơ tăng lên nếu người bệnh đã có suy thận từ trước và cần điều chỉnh liều thuốc theo chức năng thận.
Đề phòng ngừa, cần đảm bảo đủ dịch, uống liều thấp tăng dần theo đáp ứng và dung nạp, giảm liều theo mức lọc cầu thận. Xét nghiệm sàng lọc người mang gen HLA‑B58:01 trước khi dùng allopurinol kéo dài có thể giúp giảm nguy cơ phản ứng quá mẫn nặng.
6: Thuốc cản quang tĩnh mạch gây ra bệnh thận do thuốc cản quang. Cơ chế thuốc gây co mạch thận, độc tính trực tiếp lên ống thận gây hoại tử ống thận cấp. Nguy cơ cao ở người mắc đái tháo đường, suy thận mạn, mất nước, dùng đồng thời thuốc khác (chống viêm không steroid, thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển, chẹn thụ thể).
Bác sĩ thường bù dịch đầy đủ trước và sau chụp phim có thuốc, tránh sử dụng thuốc cản quang không cần thiết hoặc hạn chế liều thuốc cản quang tối thiểu. Tránh dùng chống viêm không steroid trong 24–48 giờ trước/sau tiêm thuốc, ngưng hoặc điều chỉnh liều thuốc lợi tiểu,
7: Thuốc kháng nấm Amphotericin B gây co mạch thận và độc tính lên ống thận. Tuy nhiên thuốc dạng liposome (liposomal amphotericin B) gây độc thận ít hơn dạng deoxycholate. Đề phòng ngừa: Sử dụng dạng liposome nếu có điều kiện, bù dịch đủ trước truyền, điều chỉnh liều nếu có dấu hiệu suy thận.
8: Thuốc ức chế calcineurin (Cyclosporine, Tacrolimus) gây co mạch thận, tổn thương ống thận. Thuốc có thể gây suy thận mạn tính. Cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu, giữ nồng độ trong mục tiêu, tránh liều cao kéo dài. Kết hợp đảm bảo đủ dịch, tránh kết hợp các thuốc khác có nguy cơ gây độc.
9: Thuốc lợi tiểu quai (nguy cơ tổn thương thận gián tiếp) nếu sử dụng quá liều gây lợi tiểu quá mức, giảm thể tích tuần hoàn.
10: Propofol (hiếm gặp nhưng quan trọng): Propofol là một thuốc gây mê tĩnh mạch tác dụng nhanh có thể gây suy thận cấp thông qua hội chứng truyền Propofol, liên quan đến tiêu cơ vân, nhiễm toan chuyển hóa, tổn thương cơ tim do truyền liều cao và kéo dài.
Một số biện pháp phòng ngừa chung:
– Đánh giá chức năng thận trước khi dùng các thuốc đặc biệt là các thuốc có nguy cơ gây tổn thương thận.
– Đánh giá các thuốc điều trị hàng ngày, tránh kết hợp nhiều thuốc cùng có nguy cơ gây độc cho thận, ưu tiên thuốc ít độc hơn nếu có lựa chọn.
– Đảm bảo đủ dịch (uống, truyền tĩnh mạch nếu cần), duy trì áp lực tưới máu đến thận đầy đủ.
– Theo dõi chức năng thận, gồm nước tiểu, cân nặng (hàng ngày), creatinine, mức lọc cầu thận và điện giải đồ huyết thanh (có thể 2-3 ngày/lần hoặc khoảng cách tùy từng trường hợp bệnh).
“Luôn nghĩ đến tổn thương thận cấp do thuốc khi thấy creatinine huyết thanh tăng trong vòng 48-72 giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc mới”, bác sĩ khuyên.
Ngày 22/6, đại diện Bệnh viện Đa khoa Medlatec cho biết bệnh nhân đến khám khi mất ngủ trầm trọng hơn kèm đau đầu âm ỉ. Kết quả chụp MRI não phát hiện khối u lớn vùng trán trái, bác sĩ chẩn đoán u màng não, chỉ định can thiệp.
U màng não là khối u phát triển từ lớp màng nhện của não, chiếm khoảng 15% trường hợp u não. Đây là bệnh lý thuộc hệ thần kinh trung ương, có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng phổ biến hơn ở người trưởng thành, đặc biệt ở nữ giới. Một số trường hợp u màng não có thể tiến triển thành ung thư.
Phần lớn u màng não phát triển chậm, ít biểu hiện rõ ràng nên khó phát hiện sớm. Khi khối u lớn dần và chèn ép nhu mô não hoặc các dây thần kinh sọ, người bệnh có các triệu chứng khác nhau tùy vị trí tổn thương như đau đầu, tăng áp lực nội sọ hoặc rối loạn thần kinh.
Giai đoạn nặng, bệnh có thể gây mất ngủ, nhìn mờ, giảm hoặc mất thị lực, song thị, lác mắt, ù tai, giảm thính lực, tê bì vùng mặt, yếu hoặc liệt tiến triển, thậm chí co giật. Một số trường hợp thay đổi tính cách, rối loạn hành vi, suy giảm trí nhớ, rối loạn giấc ngủ hoặc động kinh.
Bác sĩ Lê Quỳnh Sơn, Phòng Chẩn đoán hình ảnh, cho biết những rối loạn tưởng chừng đơn giản như mất ngủ kéo dài hay đau đầu không rõ nguyên nhân có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh lý nghiêm trọng. Bệnh nhân nên đến bệnh viện khám sớm, phát hiện bệnh ở giai đoạn thuận lợi điều trị, giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Các chuyên gia cho rằng việc ngủ riêng không đồng nghĩa tình cảm rạn nứt mà có thể mang lại lợi ích hoặc bất lợi, tùy vào nguyên nhân và cách vợ chồng duy trì sự gắn kết.
Ngủ ngon hơn nhờ giảm gián đoạn giấc ngủ
Ngủ đủ giấc giúp giảm căng thẳng, cải thiện khả năng tập trung và giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính liên quan đến thiếu ngủ. Một trong những lý do phổ biến khiến các cặp đôi ngủ riêng là bạn đời làm gián đoạn giấc ngủ. Tiếng ngáy, trở mình liên tục, thức dậy nhiều lần, lịch sinh hoạt khác nhau, chênh lệch nhiệt độ phòng mong muốn hoặc phải chăm con nhỏ đều có thể khiến người còn lại ngủ không sâu giấc.
Khi những yếu tố này được loại bỏ, nhiều người ngủ ngon hơn, ít thức giấc giữa đêm và cảm thấy tỉnh táo hơn vào ngày hôm sau. Với những cặp đôi có giờ giấc sinh hoạt khác nhau hoặc một người ngáy lớn, ngủ riêng có thể giúp ngủ ngon hơn.
Giúp giảm căng thẳng và hạn chế xung đột do thiếu ngủ
Thiếu ngủ kéo dài không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà đôi khi còn tác động đến mối quan hệ vợ chồng. Khi mệt mỏi, một người có xu hướng dễ cáu gắt, thiếu kiên nhẫn và khó kiểm soát cảm xúc hơn.
Ngược lại, khi cả hai đều được nghỉ ngơi đầy đủ, việc giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn và đồng cảm với bạn đời cũng trở nên dễ dàng hơn. Vì vậy, với một số cặp đôi, ngủ riêng không làm giảm chất lượng hôn nhân mà còn hạn chế những xung đột bắt nguồn từ việc thiếu ngủ.
Có khả năng làm giảm sự gần gũi
Mặc dù có một số lợi ích, ngủ riêng không phải lựa chọn phù hợp với mọi cặp đôi. Thói quen ngủ riêng có thể khiến hai người ít trò chuyện, âu yếm hoặc ít có những cử chỉ thân mật vốn góp phần duy trì sự gắn kết. Nếu không chủ động dành thời gian cho nhau, một số cặp vợ chồng có thể cảm thấy xa cách hoặc cô đơn hơn.
Nếu quyết định ngủ riêng, hai vợ chồng vẫn nên duy trì những khoảng thời gian trò chuyện hoặc gần gũi trước khi về phòng ngủ riêng để tránh ảnh hưởng đến đời sống tình cảm.
Ngủ riêng có thể là giải pháp đáng cân nhắc nếu một trong hai người thường xuyên ngáy lớn, mắc chứng ngưng thở khi ngủ, trở mình nhiều, làm việc theo ca hoặc có lịch sinh hoạt quá khác biệt khiến người còn lại liên tục mất ngủ. Tuy nhiên, không phải ai cũng ngủ ngon hơn khi ở một mình.
Một số nghiên cứu cho thấy ngủ cùng bạn đời có thể mang lại cảm giác an toàn, thoải mái và hỗ trợ sức khỏe tinh thần. Với nhiều người, sự hiện diện của người bạn đời giúp họ thư giãn và dễ đi vào giấc ngủ hơn.
Các chuyên gia cho rằng không có mô hình ngủ nào phù hợp với tất cả các cặp đôi. Điều quan trọng nhất là cả hai đều có giấc ngủ chất lượng và cảm thấy thoải mái với lựa chọn của mình.
Ngày 7/6, Nguyễn Thị Tường Vi bước vào lễ đường trong chiếc váy cưới thắt eo tinh tế. Ở tuổi 26, cô sở hữu vóc dáng thon gọn với chiều cao 1m64 và cân nặng 60 kg.
Ba năm trước, thói quen ăn uống mất kiểm soát đẩy cân nặng tăng 15 kg chỉ trong ba tháng, lên gần 80 kg. Cơ thể phản ứng tức thì với các dấu hiệu gan nhiễm mỡ, kinh nguyệt rối loạn, cả ngày chỉ muốn ăn và ngủ.
"Trọng lượng dồn nhiều vào vùng đùi khiến dáng đi của tôi bị lệch. Suốt hai năm sống chung với cơ thể quá khổ, tôi luôn trong trạng thái mệt mỏi, uể oải", Vi nhớ lại.
Hệ quả không dừng ở sức khỏe. Vi liên tục bị từ chối việc làm vì ngoại hình. Các nhà tuyển dụng nói thẳng họ ưu tiên ứng viên có ngoại hình ưa nhìn. Rồi một lần đi chơi, nhìn vào tấm ảnh chụp chung, cô nhận ra vóc dáng mình to gấp 4 lần bạn bè. Cùng lúc, bác sĩ phụ khoa cảnh báo nếu không thay đổi, béo phì kéo dài sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản.
Tháng 5/2025, cô bước vào hành trình thay đổi không thuốc, không phương pháp cực đoan. Vi chọn thâm hụt calo kết hợp tập luyện, một nguyên tắc được củng cố bởi hơn 30 nghiên cứu tổng hợp từ Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH).
Thâm hụt calo (calorie deficit) là trạng thái cơ thể tiêu hao nhiều calo hơn lượng calo nạp vào từ thức ăn và đồ uống trong một ngày. Ví dụ nếu cơ thể bạn đốt 2.000 calo mỗi ngày nhưng bạn chỉ ăn 1.500 calo, bạn đang thâm hụt 500 calo. Cơ thể sẽ lấy phần thiếu hụt đó từ mỡ dự trữ, dẫn đến giảm cân. Đây là nguyên lý cốt lõi và được khoa học chứng minh rộng rãi nhất trong giảm cân, thường được gọi tắt là "calories in, calories out". Các nghiên cứi cho thấy duy trì mức thâm hụt 500 calo mỗi ngày giúp giảm từ 0,2 đến 0,9 kg mỗi tuần một cách bền vững.
Theo phương pháp này, từ thứ Hai đến thứ Bảy, Vi tập kháng lực, tạ, cardio, bơi lội và đi bộ. Bữa sáng là khoai lang hoặc ngô luộc. Bữa chính gồm ức gà, hải sản, thịt bò và rau xanh. Đồ chiên xào, đồ ăn vặt và gia vị bị loại khỏi thực đơn hoàn toàn.
Tháng đầu tiên, Vi giảm 7 kg. Nhưng những tháng sau mới là thử thách thật sự. Cô nhớ những buổi sáng bước lên cân mà kim không nhúc nhích, những cơn thèm ăn từ bữa kiêng nhạt nhẽo. Để không bỏ cuộc, cô áp dụng "cheat day" một đến hai ngày mỗi tháng và ghi chép cân nặng mỗi ngày.
"Chỉ cần giảm được một lạng thôi cũng là động lực rất lớn để tôi đi tiếp", Vi nói. Khi có hẹn với bạn bè, cô chủ động xếp lịch vào ngày ăn xả. Khi đi cà phê, cô gọi nước ép không đường hoặc nước lọc.
Đến tháng 1/2026, sau 8 tháng, Vi về 60 kg. Nghiên cứu từ Tạp chí Dinh dưỡng Lâm sàng Mỹ chỉ ra rằng kết hợp kiểm soát calo và vận động đều đặn giúp tăng hiệu quả giảm cân hơn 20% so với chỉ ăn kiêng đơn thuần. Với Vi, con số trên bàn cân chỉ là một phần của sự thay đổi. Kinh nguyệt đều đặn trở lại. Gan nhiễm mỡ được kiểm soát. Cô ăn ngon, ngủ ngon và bước đi thẳng.
"Khi tôi thay đổi, thế giới xung quanh cũng thay đổi theo. Mọi người nhìn tôi bằng ánh mắt thiện cảm hơn, không còn những lời xì xầm hay ánh nhìn ái ngại như xưa nữa", Vi nói.
Hiện Vi vẫn tập đều đặn và muốn giảm thêm vài kg. Nhưng thứ đã thay đổi nhiều hơn là tư duy. Cô không còn đếm từng calo trong mỗi bữa ăn hay từ chối mọi buổi hẹn với bạn bè. Cô đã học được cách làm chủ cơ thể mà không để nó làm chủ mình.
