Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021 – 2025, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên tại Việt Nam ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức. Tuy nhiên sự bùng nổ của mạng xã hội cùng những thay đổi trong hành vi sống đang đặt ra hàng loạt thách thức mới, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và thực hành an toàn của giới trẻ.
Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Dù vậy, xu hướng “trẻ hóa” trong quan hệ tình dục đang ngày càng rõ rệt.
Đáng lo ngại, mức độ an toàn tình dục vẫn còn thấp, chỉ khoảng 54% thanh thiếu niên sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỉ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm cũng còn hạn chế.
Bên cạnh đó, tỉ suất sinh ở nhóm vị thành niên giảm chậm, từ 35 xuống còn 30 trẻ sinh sống trên 1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019 – 2024.
Tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên, thanh niên tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn phổ biến. Năm 2022, tỉ lệ phá thai ở nhóm này là 2,12%; đến 9 tháng đầu năm 2024 giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%.
Không chỉ đối mặt nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, giới trẻ còn đứng trước nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiện nhóm tuổi 15 – 29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Dịch HIV có xu hướng tập trung ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) trẻ tuổi.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu cũng gia tăng nhanh ở thanh thiếu niên. Tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, số ca mắc trong nhóm này đã tăng gấp đôi chỉ trong giai đoạn 2021 – 2023.
Trong khi đó, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc của thanh thiếu niên còn nhiều hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỉ lệ vị thành niên, thanh niên biết địa chỉ cung cấp dịch vụ thân thiện và đảm bảo chất lượng chỉ dưới 20 – 30%, đặc biệt thấp ở nhóm dân tộc thiểu số và công nhân di cư.
Từ bối cảnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 – 2030 với nhiều mục tiêu. Trong đó, đẩy mạnh giáo dục giới tính vào trường học, tăng khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai hiện đại cho người trẻ.
Theo dự thảo đề án, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 85% thanh thiếu niên từ 15 – 24 tuổi hiểu đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Cụ thể, đề án hướng tới 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ đưa nội dung giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vào chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa.
Ngoài ra, 50% trường phổ thông dân tộc nội trú được triển khai về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh.
Theo Bộ Y tế, nội dung truyền thông sẽ tập trung vào những vấn đề gần gũi với thanh thiếu niên như tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục, địa chỉ khám chữa bệnh thân thiện…
Đề án cũng đặt ra nhiều cách tiếp cận, trong đó các hoạt động sẽ được triển khai đa dạng hơn như tọa đàm, câu lạc bộ đồng đẳng, sân chơi ngoại khóa, video ngắn trên mạng xã hội, ứng dụng số, chatbot tư vấn ẩn danh…
Bộ Y tế đề xuất xây dựng nền tảng số quốc gia cung cấp kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; tích hợp tư vấn trực tuyến và bản đồ các cơ sở y tế thân thiện với thanh thiếu niên nhằm giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ.
Những nhóm đặc thù như thanh niên công nhân, người dân tộc thiểu số, thanh niên di cư… sẽ có các gói truyền thông riêng phù hợp điều kiện sống và làm việc.
Ở nhóm giải pháp cung cấp dịch vụ, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên theo hướng dẫn quốc gia.
Theo đó, các trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh được khuyến khích bố trí “góc thân thiện” hoặc luồng khám riêng để đảm bảo riêng tư, tư vấn không phán xét cho người trẻ.
Đề án cũng hướng tới phát triển các mô hình mới như phòng khám sức khỏe sinh sản tại khu công nghiệp; gói dịch vụ thiết yếu cho thanh niên công nhân; đội y tế lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa. Đồng thời triển khai tư vấn tâm lý kết hợp chăm sóc sức khỏe sinh sản trong trường học và nhà thuốc thân thiện với thanh thiếu niên.
Bộ Y tế cũng khuyến khích mở rộng khả năng tiếp cận bao cao su và các biện pháp tránh thai hiện đại tại siêu thị, cửa hàng tiện ích nhằm giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn.
Theo mục tiêu đề án, đến năm 2030, 80% nhu cầu sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại ở phụ nữ 15 – 24 tuổi sẽ được đáp ứng.
Đề án xác định nhiều nhóm cần ưu tiên can thiệp như trẻ vị thành niên từ 10 – 13 tuổi, thanh niên chưa kết hôn, người khuyết tật, thanh niên di cư, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân trẻ tại khu công nghiệp và cả nhóm đồng giới.
Ngoài thanh thiếu niên, các đối tượng như phụ huynh, giáo viên, cán bộ đoàn và nhân viên y tế cũng được xem là nhóm cần được đào tạo, nâng cao kỹ năng tư vấn.
Bộ Y tế cho rằng việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho người trẻ không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, sức khỏe tinh thần, tương lai lao động và phát triển xã hội.
Theo kế hoạch, đề án sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026 đến hết năm 2030.
Chiều 25/5, Công an phường Thủ Dầu Một cho biết, lực lượng vừa phát hiện nhiều cơ sở kinh doanh trên địa bàn vi phạm nghiêm trọng về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Qua nắm tình hình và tiếp nhận phản ánh từ người dân, từ đầu tháng 5 đến nay, Công an phường Thủ Dầu Một đồng loạt ra quân, kiểm tra đột xuất 13 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống (gồm 6 công ty và 7 hộ kinh doanh) trên địa bàn. Trong đó, 11 cơ sở vi phạm nghiêm trọng về vệ sinh an toàn thực phẩm.
Nhiều vi phạm được phát hiện, như: môi trường làm việc ẩm thấp, không đảm bảo vệ sinh; sàn nhà bếp đọng nước bẩn, rác và thực phẩm thừa vứt ngổn ngang sát khu vực chế biến; các loại hải sản, thịt, đồ đông lạnh có dấu hiệu được tích trữ lâu ngày trong những tủ cấp đông đóng tuyết dày đặc, hoen ố, không che đậy, không nhãn mác xuất xứ.
Tại một số cơ sở, nhân viên không mang bao tay, khẩu trang khi trực tiếp chế biến thực phẩm, thậm chí không mặc áo trong lúc sơ chế thức ăn; quy trình chế biến không đảm bảo quy tắc một chiều, tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn chéo.
Ngoài ra, một số cơ sở đã hoạt động lâu năm, nhưng vẫn chưa đăng ký Giấy chứng nhận đủ điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm.
Ngoài xử lý các vi phạm nêu trên, Công an phường Thủ Dầu Một cũng vận động các cơ sở kinh doanh phải đặt đạo đức kinh doanh và sức khỏe của khách hàng lên hàng đầu; kiên quyết không sử dụng thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc, xuất xứ.
Bên cạnh đó, các cơ sở kinh doanh được yêu cầu khẩn trương rà soát, hoàn thiện đầy đủ giấy phép và các điều kiện về vệ sinh an toàn thực phẩm theo quy định pháp luật.
Cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa Xuyên Á TP.HCM, cho biết khi trời nắng nóng việc uống nước lạnh sẽ mang lại một số tác dụng như làm mát cơ thể nhanh, tăng cảm giác kích thích uống nước vì nước mát lạnh dễ uống. Tuy nhiên việc uống nước lạnh sẽ gây ra nhiều tác hại như sau:
Tiêu hóa chậm, đầy hơi, chuột rút. Uống nước ở nhiệt độ 2 - 4°C trong hoặc ngay sau bữa ăn có thể tạm thời làm gián đoạn quá trình tiêu hóa. Nhiệt độ lạnh làm chậm quá trình co bóp dạ dày và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày (sự di chuyển của thức ăn vào ruột). Những tác động này không phải lúc nào cũng xảy ra, nhưng chúng giải thích tại sao một số người có thể gặp các vấn đề về đường ruột (đau bụng, đầy hơi...) sau khi uống đồ uống rất lạnh.
Có thể xảy ra sốc nhiệt. Uống đồ quá lạnh và quá nhanh sẽ gây ra sự giảm nhiệt độ đột ngột trong đường tiêu hóa. Nếu bạn có dạ dày nhạy cảm, cú sốc nhiệt này có thể gây ra chuột rút và khó chịu.
Đau họng. Uống nước lạnh, đặc biệt là sau bữa ăn, dẫn đến hình thành các chất nhầy dư thừa (niêm mạc đường hô hấp), tạo thành lớp bảo vệ của đường hô hấp. Tuy nhiên, nó sẽ gây ra hiện tượng bỏng lạnh, khiến cổ họng bị đau rát và tổn thương.
Giảm nhịp tim. Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng nước lạnh có thể làm giảm nhịp tim của bạn. Uống nước đá được cho là kích thích dây thần kinh sọ thứ 10 - dây thần kinh phế vị.
Xoang và nhức đầu. Uống quá nhiều đồ lạnh cũng có thể gây ra vấn đề "đóng băng não", đặc biệt khi bạn uống quá nhiều nước đá hoặc ăn kem. Khi đó, nước lạnh làm mát các dây thần kinh nhạy cảm của cột sống, do đó nó ảnh hưởng đến não. Vì lý do này, nhức đầu và các vấn đề về xoang cũng có thể xảy ra
Đau răng và ê buốt men răng. Thường xuyên uống đồ uống rất lạnh làm tăng độ nhạy cảm của răng, đặc biệt nếu men răng bị mòn hoặc nướu bị tụt. Cần lưu ý rằng sự thay đổi nhiệt độ (lạnh - nóng) cũng tạo ra sức căng trong mô răng. Về lâu dài, điều này có thể thúc đẩy sự xuất hiện của các vết nứt nhỏ và làm tăng độ nhạy cảm với lạnh.
Để duy trì sự hydrat hóa và tiêu hóa hằng ngày, nước ở nhiệt độ phòng (20 - 22°C) thường được khuyến nghị. Trong khi tập thể dục hoặc ở những vùng khí hậu nắng nóng, các nghiên cứu cho thấy nước mát ở nhiệt độ 10 - 16°C giúp tối ưu hóa quá trình hydrat hóa và điều hòa thân nhiệt.
Theo cử nhân dinh dưỡng Mai Thị Thùy, nếu bạn thích uống đồ uống lạnh, sau đây là một số lời khuyên:
Tránh uống trong bữa ăn. Hãy đợi ít nhất 30 phút sau ăn.
Uống từ từ, từng ngụm nhỏ: Thay vì uống vội một cốc lớn, điều này sẽ giúp cơ thể dần thích nghi với sự thay đổi nhiệt độ hơn.
Bảo vệ răng: Dùng ống hút, giúp hạn chế sự tiếp xúc trực tiếp nước lạnh với men răng.
Theo dõi tín hiệu cơ thể: Đau bụng dữ dội, đầy hơi hoặc đau răng tái phát sau khi uống đồ uống lạnh cho thấy bạn cần điều chỉnh nhiệt độ đồ uống của mình.
Bệnh viện và trạm y tế ký kết hợp tác, cùng khám bệnh miễn phí
Tại lễ ký kết hỗ trợ chuyên môn giữa Bệnh viện Lê Văn Việt và Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú (TPHCM), diễn ra ngày 3/4, BSCK2 Phạm Xuân Hải, Phó Giám đốc Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú chia sẻ, việc TPHCM khám và tầm soát sức khỏe miễn phí cho gần 15 triệu dân ngay trong năm 2026 là một quyết sách rất đúng đắn.
Chính sách này phù hợp với tinh thần chỉ đạo tại Nghị quyết số 72-NQ/TW về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân. Đây đồng thời là một quyết định rất nhân văn, thể hiện sự quan tâm của thành phố đối với chất lượng cuộc sống của người dân.
Để triển khai hiệu quả chủ trương này, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị. Hiện nay, Sở Y tế TPHCM đang xây dựng hệ thống phần mềm liên thông dữ liệu sức khỏe.
Khi hệ thống dữ liệu được kết nối từ tuyến trên đến trạm y tế phường, xã, việc quản lý sức khỏe và khám chữa bệnh không phụ thuộc địa giới hành chính sẽ thuận lợi hơn rất nhiều.
Ngành y tế cũng đang xây dựng phương án triển khai khám sức khỏe phù hợp, tránh tình trạng người dân tập trung đi cùng lúc gây quá tải. Cụ thể, việc khám sẽ được sắp xếp theo từng nhóm đối tượng, từng chuyên khoa và theo lộ trình cụ thể, để đảm bảo thực hiện tốt chủ trương của Thành ủy TPHCM.
Theo bác sĩ Hải, thực hiện chủ trương hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân (7/4) của Sở Y tế TPHCM, Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú đã xây dựng kế hoạch phối hợp với các bệnh viện trên địa bàn tổ chức khám sức khỏe miễn phí cho người dân địa phương, trong hai ngày 4-5/4.
Riêng ngày 4/4, Trạm sẽ phối hợp với Bệnh viện Lê Văn Việt tổ chức tầm soát sức khỏe cho 200 người dân từ 60 tuổi trở lên.
“Việc ký kết phối hợp chuyên môn giữa Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú và Bệnh viện Lê Văn Việt là một trong những hoạt động hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân.
Thông qua chương trình ký kết, Bệnh viện sẽ hỗ trợ chuyên môn toàn diện cho Trạm, góp phần nâng cao năng lực y tế cơ sở, phục vụ tốt hơn công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân trên địa bàn”, bác sĩ Hải nói.
BSCK2 Nguyễn Khoa Lý, Giám đốc Bệnh viện Lê Văn Việt chia sẻ, trong thời gian tới, đơn vị cam kết triển khai hỗ trợ cho Trạm Y tế phường Tăng Nhơn Phú một cách thiết thực và hiệu quả, với 6 nội dung cụ thể.
Thứ nhất, hỗ trợ chuyên môn trong hoạt động khám chữa bệnh bảo hiểm y tế, góp phần nâng cao chất lượng điều trị tại Trạm.
Thứ hai, tăng cường đào tạo, tập huấn và hỗ trợ các chương trình đào tạo liên tục (CME), tạo điều kiện cho nhân viên y tế được thực hành và nâng cao năng lực chuyên môn.
Thứ ba, triển khai luân phiên, luân chuyển nhân sự chuyên môn, cử bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên hỗ trợ tại Trạm Y tế, đồng thời tiếp nhận nhân sự từ Trạm đến học tập tại Bệnh viện.
Thứ tư, hỗ trợ về thuốc, vật tư y tế và công tác dược, bao gồm tư vấn xây dựng danh mục thuốc, điều phối thuốc và đào tạo sử dụng thuốc an toàn, hợp lý.
Thứ năm, hỗ trợ phát triển lĩnh vực y học cổ truyền và phục hồi chức năng, từng bước xây dựng mô hình điều trị phù hợp với tuyến cơ sở.
Thứ sáu, duy trì hội chẩn và tư vấn chuyên môn từ xa, hỗ trợ xử trí các ca bệnh khó, bệnh mạn tính, góp phần hạn chế chuyển tuyến không cần thiết.
Tiêm chủng, tầm soát ung thư “0 đồng”
TS.BS Diệp Bảo Tuấn, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu TPHCM cho biết, hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân Việt Nam năm 2026 với chủ đề “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, đơn vị này sẽ triển khai một loạt các hoạt động chuyên môn và truyền thông ý nghĩa.
Theo đó, Bệnh viện sẽ tổ chức lễ khánh thành và đưa vào hoạt động Đơn vị Tiêm chủng, đánh dấu bước phát triển quan trọng trong việc mở rộng các dịch vụ phòng ngừa ung thư bằng vaccine.
Tuần lễ tiêm chủng vaccine 0 đồng (ngày 6-10/4 hoặc đến khi hết số lượng đăng ký) sẽ được triển khai tại khu tiêm chủng của Bệnh viện, với 250 suất tiêm vaccine cúm hoặc não mô cầu miễn phí cho người bệnh đang điều trị ở đây. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của vaccine trong phòng ngừa các bệnh lý có liên quan đến ung thư.
Bệnh viện cũng tổ chức chương trình “Khám tầm soát ung thư 0 đồng” (ngày 6-8/4), dành cho 50 thân nhân người bệnh đang điều trị tại Phòng khám chuyên gia của đơn vị, mang đến cơ hội được khám và tư vấn tầm soát ung thư bởi đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm.
Không chỉ dừng lại ở các hoạt động tại chỗ, nhằm mở rộng việc chăm sóc sức khỏe cộng đồng, Bệnh viện phối hợp tổ chức chương trình khám tầm soát ung thư miễn phí và trao tặng quà cho người dân trên nhiều địa bàn khác, với tổng cộng 700 suất cho người dân phường Bà Rịa, phường Tam Long và phường Tăng Nhơn Phú.
Hoạt động này góp phần nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ y tế cho các đối tượng còn nhiều khó khăn.
Song song với nhiệm vụ chuyên môn, Bệnh viện Ung bướu TPHCM triển khai chuỗi hoạt động truyền thông đa dạng nhằm phổ biến kiến thức phòng bệnh đến cộng đồng.
Nổi bật là chương trình “5 phút cùng chuyên gia ung bướu”, cung cấp các thông tin ngắn gọn, dễ hiểu về mọi góc cạnh của bệnh lý ung thư. Bệnh viện đồng thời duy trì Câu lạc bộ bệnh nhân, phát động chiến dịch truyền thông trực tuyến, hay biên soạn và phát hành “Sổ tay người bệnh”…
“Chúng tôi mong muốn lan tỏa mạnh mẽ thông điệp chủ động phòng bệnh, khuyến khích người dân quan tâm hơn đến việc tầm soát định kỳ, tiêm chủng và tiếp cận các dịch vụ y tế dự phòng ngay từ sớm, góp phần xây dựng một Việt Nam khỏe mạnh trong tương lai”, bác sĩ Diệp Bảo Tuấn chia sẻ.
