Theo Bộ Y tế, giai đoạn 2021 – 2025, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên tại Việt Nam ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực về nhận thức. Tuy nhiên sự bùng nổ của mạng xã hội cùng những thay đổi trong hành vi sống đang đặt ra hàng loạt thách thức mới, cho thấy khoảng cách đáng kể giữa nhận thức và thực hành an toàn của giới trẻ.
Theo kết quả giám sát sức khỏe quốc gia năm 2024, tuổi quan hệ tình dục lần đầu trung bình của thanh thiếu niên Việt Nam là 18,7 tuổi. Dù vậy, xu hướng “trẻ hóa” trong quan hệ tình dục đang ngày càng rõ rệt.
Đáng lo ngại, mức độ an toàn tình dục vẫn còn thấp, chỉ khoảng 54% thanh thiếu niên sử dụng biện pháp tránh thai trong lần quan hệ đầu tiên. Tỉ lệ sử dụng bao cao su ở nhóm quan hệ tình dục sớm cũng còn hạn chế.
Bên cạnh đó, tỉ suất sinh ở nhóm vị thành niên giảm chậm, từ 35 xuống còn 30 trẻ sinh sống trên 1.000 phụ nữ trong giai đoạn 2019 – 2024.
Tình trạng phá thai ở tuổi vị thành niên, thanh niên tuy có xu hướng giảm nhưng vẫn phổ biến. Năm 2022, tỉ lệ phá thai ở nhóm này là 2,12%; đến 9 tháng đầu năm 2024 giảm còn 1,36%, song vẫn cao hơn mục tiêu dưới 1%.
Không chỉ đối mặt nguy cơ mang thai ngoài ý muốn, giới trẻ còn đứng trước nguy cơ gia tăng các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Hiện nhóm tuổi 15 – 29 chiếm khoảng 50% số ca nhiễm HIV mới. Dịch HIV có xu hướng tập trung ở nhóm nam quan hệ tình dục đồng giới (MSM) trẻ tuổi.
Các bệnh lây truyền qua đường tình dục như giang mai, lậu cũng gia tăng nhanh ở thanh thiếu niên. Tại Bệnh viện Da liễu TP.HCM, số ca mắc trong nhóm này đã tăng gấp đôi chỉ trong giai đoạn 2021 – 2023.
Trong khi đó, khả năng tiếp cận thông tin và dịch vụ chăm sóc của thanh thiếu niên còn nhiều hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy tỉ lệ vị thành niên, thanh niên biết địa chỉ cung cấp dịch vụ thân thiện và đảm bảo chất lượng chỉ dưới 20 – 30%, đặc biệt thấp ở nhóm dân tộc thiểu số và công nhân di cư.
Từ bối cảnh đó, Bộ Y tế đang xây dựng đề án chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho vị thành niên, thanh niên giai đoạn 2026 – 2030 với nhiều mục tiêu. Trong đó, đẩy mạnh giáo dục giới tính vào trường học, tăng khả năng tiếp cận biện pháp tránh thai hiện đại cho người trẻ.
Theo dự thảo đề án, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 85% thanh thiếu niên từ 15 – 24 tuổi hiểu đúng, đầy đủ về phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Cụ thể, đề án hướng tới 100% trường THCS, THPT và cơ sở giáo dục nghề nghiệp sẽ đưa nội dung giáo dục giới tính, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục vào chương trình chính khóa hoặc ngoại khóa.
Ngoài ra, 50% trường phổ thông dân tộc nội trú được triển khai về chăm sóc sức khỏe sinh sản cho học sinh.
Theo Bộ Y tế, nội dung truyền thông sẽ tập trung vào những vấn đề gần gũi với thanh thiếu niên như tình dục an toàn, phòng tránh mang thai ngoài ý muốn, phòng bệnh lây truyền qua đường tình dục, địa chỉ khám chữa bệnh thân thiện…
Đề án cũng đặt ra nhiều cách tiếp cận, trong đó các hoạt động sẽ được triển khai đa dạng hơn như tọa đàm, câu lạc bộ đồng đẳng, sân chơi ngoại khóa, video ngắn trên mạng xã hội, ứng dụng số, chatbot tư vấn ẩn danh…
Bộ Y tế đề xuất xây dựng nền tảng số quốc gia cung cấp kiến thức chính xác về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; tích hợp tư vấn trực tuyến và bản đồ các cơ sở y tế thân thiện với thanh thiếu niên nhằm giảm tâm lý e ngại khi tiếp cận dịch vụ.
Những nhóm đặc thù như thanh niên công nhân, người dân tộc thiểu số, thanh niên di cư… sẽ có các gói truyền thông riêng phù hợp điều kiện sống và làm việc.
Ở nhóm giải pháp cung cấp dịch vụ, Bộ Y tế đặt mục tiêu đến năm 2030 có 50% cơ sở y tế công lập từ cấp cơ bản trở lên đạt tiêu chuẩn thân thiện với vị thành niên, thanh niên theo hướng dẫn quốc gia.
Theo đó, các trạm y tế, cơ sở khám chữa bệnh được khuyến khích bố trí “góc thân thiện” hoặc luồng khám riêng để đảm bảo riêng tư, tư vấn không phán xét cho người trẻ.
Đề án cũng hướng tới phát triển các mô hình mới như phòng khám sức khỏe sinh sản tại khu công nghiệp; gói dịch vụ thiết yếu cho thanh niên công nhân; đội y tế lưu động phục vụ vùng sâu, vùng xa. Đồng thời triển khai tư vấn tâm lý kết hợp chăm sóc sức khỏe sinh sản trong trường học và nhà thuốc thân thiện với thanh thiếu niên.
Bộ Y tế cũng khuyến khích mở rộng khả năng tiếp cận bao cao su và các biện pháp tránh thai hiện đại tại siêu thị, cửa hàng tiện ích nhằm giúp người trẻ tiếp cận dễ dàng hơn.
Theo mục tiêu đề án, đến năm 2030, 80% nhu cầu sử dụng biện pháp tránh thai hiện đại ở phụ nữ 15 – 24 tuổi sẽ được đáp ứng.
Đề án xác định nhiều nhóm cần ưu tiên can thiệp như trẻ vị thành niên từ 10 – 13 tuổi, thanh niên chưa kết hôn, người khuyết tật, thanh niên di cư, đồng bào dân tộc thiểu số, công nhân trẻ tại khu công nghiệp và cả nhóm đồng giới.
Ngoài thanh thiếu niên, các đối tượng như phụ huynh, giáo viên, cán bộ đoàn và nhân viên y tế cũng được xem là nhóm cần được đào tạo, nâng cao kỹ năng tư vấn.
Bộ Y tế cho rằng việc chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục cho người trẻ không chỉ là vấn đề y tế mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng dân số, sức khỏe tinh thần, tương lai lao động và phát triển xã hội.
Theo kế hoạch, đề án sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc từ năm 2026 đến hết năm 2030.
Trong bối cảnh nắng nóng kỷ lục tại châu Âu và nhiều nơi trên thế giới vào tháng 7 này, giới khoa học đánh giá dưa hấu là "giải pháp vàng" cho hệ tuần hoàn.
Tiến sĩ Linia Patel, tác giả cuốn sách "Cuộc sống sau khi dùng thuốc giảm cân", cùng chuyên gia dinh dưỡng Sophie Trotman (Anh) khẳng định loại quả bình dân này là lựa chọn lý tưởng để thay thế các loại siêu thực phẩm đắt đỏ nhằm nâng cao sức khỏe mạch máu.
Lợi ích hàng đầu của dưa hấu là khả năng bù nước tối ưu. Khi nhiệt độ tăng cao, cơ thể mất nhiều mồ hôi dẫn đến mệt mỏi, đau đầu, thậm chí tổn thương thận. Bà Patel nhấn mạnh một phần ăn 200 g dưa hấu cung cấp khoảng 180 ml nước, đóng góp đáng kể vào lượng chất lỏng cần thiết mỗi ngày. Đặc biệt, loại quả này hỗ trợ hệ tuần hoàn nhờ hợp chất citrulline. Khi vào cơ thể, citrulline chuyển hóa thành L-arginine, kích thích sản sinh oxit nitric giúp thư giãn và giãn nở mạch máu. Quá trình này cải thiện dòng chảy của máu, thúc đẩy vận chuyển oxy và dưỡng chất đến các cơ bắp hiệu quả hơn.
Nhiều nghiên cứu công bố năm 2017 và 2020 chỉ ra rằng việc tiêu thụ dưa hấu giúp hạ huyết áp và cải thiện hiệu suất vận động. Thành phần lycopene - chất chống oxy hóa tạo nên màu đỏ của dưa - đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tim mạch, kiểm soát cholesterol và duy trì độ bền mạch máu.
Bên cạnh đó, hàm lượng vitamin C dồi dào trong dưa hấu giúp tăng cường miễn dịch và kích thích sản sinh collagen, trong khi vitamin A hỗ trợ nuôi dưỡng làn da và bảo vệ thị lực.
Dưa hấu cũng là nguồn điện giải tự nhiên lý tưởng cho người tập luyện thể thao. Với hàm lượng kali đạt khoảng 110 mg trên mỗi 100 g nhưng lại chứa rất ít natri, loại quả này giúp duy trì huyết áp ổn định và hỗ trợ dẫn truyền thần kinh. Tuy nhiên, do dưa hấu có chỉ số đường huyết (GI) cao, những người mắc bệnh tiểu đường hoặc kiểm soát glucose kém cần điều tiết khẩu phần vừa phải.
Các chuyên gia gợi ý kết hợp dưa hấu cùng sữa chua Hy Lạp hoặc phô mai để làm chậm quá trình hấp thụ đường vào máu. Người có hội chứng ruột kích thích (IBS) cũng nên lưu ý vì hàm lượng fructose cao trong dưa có thể gây đầy hơi, khó tiêu.
Để tận dụng tối đa dinh dưỡng, người tiêu dùng nên ăn khoảng 150-200 g mỗi lần. Hợp chất L-citrulline tập trung nhiều nhất ở phần cùi trắng, do đó người dùng có thể xay nhuyễn cả vỏ hoặc chế biến cùi dưa thành các món ăn kèm. Việc kết hợp dưa hấu với phô mai, rau húng quế và dầu ô liu không chỉ tăng hương vị mà còn giúp kéo dài cảm giác no nhờ bổ sung thêm protein.
PGS.TS.BS. Nguyễn Trọng Hưng - Giám đốc Trung tâm Tư vấn, phục hồi dinh dưỡng và kiểm soát béo phì (Viện Dinh dưỡng Quốc gia), cho biết bữa sáng là bữa ăn quan trọng nhất để tái tạo năng lượng cho ngày mới. Tuy nhiên, áp lực công việc và cuộc sống bận rộn khiến không ít người chọn cách bỏ bữa, ăn qua loa hoặc lạm dụng đồ ăn nhanh.
"Một bữa sáng chuẩn chỉnh cần đảm bảo sự cân bằng giữa protein, chất xơ, chất béo lành mạnh và hạn chế tối đa thực phẩm chế biến sẵn", bác sĩ Hưng nhấn mạnh.
Bác sĩ gợi ý thực đơn 7 món ăn sáng vừa ngon, rẻ, vừa chuẩn bị nhanh:
Trứng luộc và bánh mì nguyên cám
Trứng và sữa đều bổ dưỡng, chứa nhiều protein, chất béo và một số khoáng chất, là món ăn phổ biến cho bữa sáng. Tuy nhiên, trứng và sữa đều giàu chất đạm, dễ gây khó tỉêu, có thể ảnh hưởng đến hoạt động buổi sáng. Sữa có nguồn gốc động vật như sữa bò, dê; sữa có nguồn gốc thực vật như sữa đậu nành, đều không nên kết hợp với trứng.
Bạn nên ưu tiên trứng luộc và bánh mì nguyên cám, vừa quản lý cân nặng vừa dễ chế biến. Bánh mì nguyên cám bổ sung carbohydrate phức hợp và chất xơ, hỗ trợ tiêu hóa ổn định và tránh làm đường huyết tăng đột ngột.
Bạn có thể kết hợp trứng với tinh bột, rau xanh để món ăn đa dạng và cân bằng dinh dưỡng. Ví dụ, ăn sáng với một quả trứng ốp la ăn kèm hai lát bánh mì đen, quả cà chua bi, rau sống; hoặc một quả trứng rán kết hợp bánh mì kẹp và đu đủ, cà rốt, dưa chuột; một quả trứng kho, hai miếng thịt ba chỉ cùng một bát xôi nhỏ và một quả dưa chuột.
Yến mạch nấu sữa và trái cây tươi
Đây là nguồn ngũ cốc nguyên hạt giàu chất xơ hòa tan beta-glucan tốt cho tim mạch. Bạn có thể nấu yến mạch với sữa tươi (hoặc sữa hạt), sau đó thêm vài lát chuối, dâu tây hoặc việt quất để tăng vị ngọt tự nhiên và bổ sung vitamin chống oxy hóa.
Sữa chua kết hợp các loại hạt và quả mọng
Một hũ sữa chua ít đường hoặc sữa chua Hy Lạp mix cùng hạt hạnh nhân, óc chó, hạt điều... là bữa sáng đơn giản nhưng giàu dưỡng chất. Sữa chua giàu lợi khuẩn cho đường ruột và chất béo tốt, rất thích hợp cho những người đang trong chế độ giữ dáng.
Bánh mì ốp la kèm rau xanh
Bánh mì kẹp trứng là món ăn sáng quốc dân vì giá thành rẻ và tiện lợi. Nên thêm các loại rau xanh như xà lách, dưa leo, cà chua...để tăng cường chất xơ, giảm cảm giác ngấy và bù đắp lượng vitamin thiếu hụt.
Cơm gạo lứt ăn kèm trứng hoặc thịt nạc
Cơm gạo lứt là một sự thay thế hoàn hảo cho gạo trắng. Lớp cám giàu chất xơ giúp năng lượng giải phóng từ từ. Bạn chỉ cần kết hợp thêm một quả trứng hoặc vài lát ức gà luộc/áp chảo là đã có đủ lượng đạm cần thiết cho cả buổi sáng.
Sinh tố bơ hoặc chuối mix hạt
Nếu quá bận rộn hoặc không thích ăn đồ khô vào sáng sớm, bạn có thể uống sinh tố bơ hoặc chuối. Bơ và chuối cung cấp kali và các chất béo lành mạnh rất tốt cho não bộ, giúp tăng mức độ tập trung. Nên bổ sung thêm một ít hạt chia hoặc hạt lanh để ly sinh tố đặc hơn và giàu dinh dưỡng hơn.
Khoai lang luộc và một ly sữa ấm
Khoai lang là thực phẩm rẻ, dễ tìm nhưng lại là nguồn tinh bột hấp thu chậm tuyệt vời, giàu vitamin A và chất xơ. Uống kèm một ly sữa tươi hoặc sữa đậu nành sẽ giúp cân bằng tỷ lệ protein và tinh bột, cung cấp năng lượng bền bỉ cho cơ thể.
Lưu ý, bữa ăn cần đảm bảo đủ protein từ trứng, sữa chua, ức gà, các loại hạt..., đa dạng chất xơ, chất béo lành mạnh. Nên hạn chế thực phẩm chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, hoặc các loại bánh ngọt nhiều đường gây tăng cân, không tốt cho sức khỏe.
Liên quan vụ hàng trăm người nhập viện sau khi ăn bánh mì Hồng Ngọc ở Đồng Tháp, chiều 18/6, Cục An toàn thực phẩm đã có văn bản đề nghị Sở Y tế tỉnh Đồng Tháp chỉ đạo các đơn vị chức năng triển khai gấp một số nội dung.
Cơ quan này khẳng định, đây là vụ việc nghi ngộ độc thực phẩm thứ hai liên quan đến cơ sở sản xuất bánh mì Hồng Ngọc trong thời gian gần đây, tiềm ẩn nguy cơ tiếp tục ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và gây bức xúc trong dư luận xã hội.
Theo đó, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) chỉ đạo Sở Y tế đề nghị các cơ sở khám chữa bệnh có bệnh nhân đang điều trị, tập trung nguồn lực tích cực điều trị cho bệnh nhân ngộ độc thực phẩm không để ảnh hưởng đến sức khỏe và tính mạng.
Tỉnh cần tổ chức điều tra, truy xuất nguồn gốc thực phẩm để xác định rõ nguồn cung cấp nguyên liệu, thực phẩm nghi ngờ gây ngộ độc; lấy mẫu thực phẩm, bệnh phẩm để xét nghiệm tìm nguyên nhân; khẩn trương làm rõ nguyên nhân, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân liên quan.
Đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát an toàn thực phẩm đối với các cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm nhỏ lẻ, các cơ sở kinh doanh thức ăn đường phố; rà soát, đánh giá việc duy trì các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm đối với các cơ sở đã từng xảy ra sự cố hoặc vi phạm về an toàn thực phẩm.
Cơ quan này đề nghị ngành chức năng tỉnh Đồng Tháp theo dõi sát diễn biến tình hình ngộ độc, thực hiện báo cáo nhanh theo hướng dẫn, chủ động thông tin vụ việc và sớm công khai kết quả để cảnh báo đến cộng đồng và báo cáo kết quả về Cục An toàn thực phẩm theo quy định.
Như Dân trí đã đưa tin, trước đó, vào ngày 16/6, UBND phường Đạo Thạnh đã nhận được thông tin từ Trung tâm Y tế khu vực Mỹ Tho về các trường hợp nghi ngộ độc sau khi ăn bánh mì tại cơ sở Hồng Ngọc 37, địa chỉ 64-66 Bis-62 Lý Thường Kiệt, phường Đạo Thạnh.
Các bệnh nhân nhập viện với các triệu chứng như sốt, đau bụng, nôn ói và tiêu chảy, hiện đang được điều trị tại Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang, Bệnh viện Quân y 120 và Trung tâm Y tế khu vực Mỹ Tho.
Ban đầu, vào 19h ngày 16/6, ngành chức năng ghi nhận 22 ca bệnh. Sức khỏe các bệnh nhân được đánh giá là ổn định và đang được theo dõi. Đến 17h ngày 17/6, số ca nhập viện tăng thêm 71 trường hợp, nâng tổng số lên 93 người. Con số này tiếp tục tăng lên 218 ca tính đến thời điểm hiện tại.
Trước tình hình trên, UBND phường Đạo Thạnh đã ban hành quyết định kiểm tra liên ngành đột xuất về an toàn vệ sinh thực phẩm đối với cơ sở bánh mì Hồng Ngọc. Đồng thời, cơ sở này đã bị yêu cầu tạm ngừng sản xuất và kinh doanh từ 19h ngày 16/6, chờ kết quả điều tra chính thức.
Trong quá trình kiểm tra, UBND phường và Trung tâm Y tế khu vực Mỹ Tho đã tiến hành kiểm tra nhanh 3 mẫu thực phẩm gồm chả lụa, jambon và xúc xích tỏi thịt tại cơ sở, đều cho kết quả âm tính.
Để phục vụ công tác kiểm tra, Bệnh viện Đa khoa Tiền Giang đã lấy 25 mẫu phân và 9 mẫu phết trực tràng, trong khi Trung tâm Y tế khu vực Mỹ Tho lấy 2 mẫu phân gửi xét nghiệm theo quy định.
