Trong hơn 3 năm xung đột Nga - Ukraine, lĩnh vực năng lượng luôn được xem là một trong những “mặt trận chiến lược” quyết định khả năng duy trì sức mạnh kinh tế và quân sự của các bên. Nếu như giai đoạn 2022-2024, các biện pháp trừng phạt của phương Tây được coi là thách thức lớn nhất đối với ngành năng lượng Nga, thì bước sang năm 2026, một biến số mới đang nổi lên với sức tác động ngày càng rõ nét: các cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái (UAV) của Ukraine nhằm vào hệ thống lọc hóa dầu, kho chứa nhiên liệu và cơ sở hạ tầng dầu khí của Nga.
Thông tin Nga chuẩn bị nhập khẩu xăng bằng đường biển trong tháng 6 đã gây chú ý đặc biệt trên thị trường năng lượng quốc tế. Đối với một quốc gia vốn nằm trong nhóm 3 cường quốc xuất khẩu dầu mỏ lớn nhất thế giới, động thái này không chỉ mang ý nghĩa kinh tế đơn thuần mà còn phản ánh những thay đổi đáng chú ý trong chính sách điều hành năng lượng của Nga trước sức ép ngày càng gia tăng từ chiến trường.
Theo Reuters, Nga đang chuẩn bị tiếp nhận ít nhất một lô xăng nhập khẩu bằng đường biển thông qua các cảng phía Tây nước này. Nguồn cung nhiều khả năng đến từ châu Á, mặc dù khối lượng và nhà cung cấp chưa được công bố. Đây là lần đầu tiên sau nhiều năm Moscow phải tính đến phương án nhập khẩu nhiên liệu ở quy mô thương mại nhằm giải quyết tình trạng thiếu hụt trong nước.
Sự kiện này đặc biệt đáng chú ý nếu đặt trong tương quan với vị thế của Nga trên thị trường năng lượng thế giới. Năm 2025, Nga vẫn là một trong những nước xuất khẩu dầu thô và sản phẩm dầu mỏ lớn nhất toàn cầu. Riêng xuất khẩu xăng đạt gần 5 triệu tấn, tương đương 117.000 thùng/ngày. Việc một quốc gia xuất khẩu nhiên liệu quy mô lớn phải quay sang nhập khẩu cho thấy những áp lực chưa từng có đối với chuỗi cung ứng năng lượng nội địa.
Trong nhiều năm, chính sách năng lượng của Nga được xây dựng trên nguyên tắc bảo đảm tự chủ tuyệt đối về nhiên liệu trong nước, đồng thời tối đa hóa xuất khẩu để tạo nguồn thu ngân sách. Tuy nhiên, các diễn biến từ đầu năm 2026 đã buộc giới hoạch định chính sách tại Moscow phải điều chỉnh cách tiếp cận.
Theo các nhà phân tích, nguyên nhân chủ yếu không nằm ở nguồn dầu thô thiếu hụt mà ở sự suy giảm năng lực chế biến do hàng loạt nhà máy lọc dầu bị UAV tấn công. Điều này dẫn đến nghịch lý là Nga vẫn sở hữu trữ lượng dầu thô khổng lồ nhưng gặp khó khăn trong việc chuyển hóa thành xăng, diesel và nhiên liệu hàng không phục vụ nhu cầu trong nước.
Chuyên gia năng lượng Viktor Katona thuộc công ty phân tích Kpler nhận định cuộc xung đột đang tạo ra sự chuyển dịch từ mô hình “xuất khẩu tối đa” sang mô hình ưu tiên an ninh năng lượng nội địa. Đây là sự điều chỉnh mang tính chiến thuật nhưng có thể ảnh hưởng với ngành dầu khí Nga.
Chiến dịch UAV của Ukraine
Nếu trước đây Ukraine chủ yếu tập trung tấn công các mục tiêu quân sự thì từ cuối năm 2024 đến nay, chiến lược đã mở rộng sang các cơ sở năng lượng được coi là nguồn tài chính quan trọng cho hoạt động quân sự của Nga. Từ đầu năm 2026, tần suất các cuộc tập kích UAV nhằm vào hệ thống lọc dầu Nga đã gia tăng đáng kể. Theo Reuters, số lượng các đợt tấn công nhằm vào cơ sở năng lượng Nga đã tăng gần gấp đôi so với năm trước.
Một trong những mục tiêu quan trọng nhất là nhà máy lọc dầu TANECO của tập đoàn Tatneft tại Tatarstan. Đây được xem là một trong những cơ sở lọc dầu hiện đại nhất nước Nga, với sản lượng hàng triệu tấn nhiên liệu mỗi năm. Sau cuộc tấn công ngày 12/6, hoạt động chế biến tại các phân xưởng chính đã phải dừng lại trong thời gian đáng kể.
Không lâu sau đó, nhà máy lọc dầu Moscow của Gazprom Neft - cơ sở cung cấp phần lớn nhiên liệu cho thủ đô Nga, tiếp tục bị tập kích UAV. Các nguồn tin ngành năng lượng cho biết hai đợt tấn công liên tiếp trong tuần đã làm hư hại các phân xưởng chưng cất và một số hạng mục kỹ thuật. Công suất chế biến của nhà máy ít nhiều bị ảnh hưởng.
Theo các chuyên gia quân sự, hiệu quả của các cuộc tấn công này không nằm ở việc phá hủy hoàn toàn cơ sở hạ tầng mà ở khả năng gây gián đoạn kéo dài. Các nhà máy lọc dầu hiện đại là những tổ hợp công nghệ phức tạp. Ngay cả khi thiệt hại vật chất không quá lớn, việc sửa chữa các hệ thống điều khiển, đường ống, thiết bị chưng cất hoặc bộ phận xúc tác cũng có thể kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
Báo Guardian nhận định các vụ tấn công UAV của Kiev phần nào gây “hao mòn chiến lược”, buộc Nga phải phân tán nguồn lực phòng không và đầu tư lớn hơn cho bảo vệ hạ tầng năng lượng thay vì chỉ tập trung cho chiến trường.
Từ góc độ quân sự, đây được xem là nỗ lực nhằm làm suy giảm nguồn thu ngân sách và năng lực hậu cần nhiên liệu của Nga. Trong khi đó, từ góc độ kinh tế, chiến dịch này đang đặt ra thách thức thực sự đối với khả năng duy trì sự ổn định của thị trường nhiên liệu nội địa Nga.
Nga điều chỉnh chính sách năng lượng: Ưu tiên thị trường trong nước
Trước nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu trong mùa hè, chính phủ Nga đã triển khai hàng loạt biện pháp ứng phó. Đáng chú ý nhất là quyết định gia hạn lệnh cấm xuất khẩu xăng đối với các nhà sản xuất đến hết tháng 7 nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước. Đây là biện pháp đã từng được Moscow áp dụng trong các giai đoạn thị trường biến động mạnh trước đây nhưng nay được triển khai với quy mô rộng hơn.
Song song với đó, Nga tăng cường nhập khẩu nhiên liệu từ Belarus và tìm kiếm nguồn cung bổ sung từ Kazakhstan. Tuy nhiên, theo đánh giá của các nguồn tin trong ngành, cả Minsk lẫn Astana đều không có đủ công suất dự phòng để bù đắp đáng kể phần thiếu hụt của thị trường Nga.
Một dấu hiệu khác cho thấy áp lực đang gia tăng là việc một số doanh nghiệp kinh doanh nhiên liệu áp dụng các biện pháp hạn chế bán lẻ. Tập đoàn Tatneft đã áp dụng giới hạn mua nhiên liệu tại nhiều khu vực. Trong khi đó, cơ quan chống độc quyền Nga phải yêu cầu giải trình đối với một nhà bán lẻ nhiên liệu tại Moscow sau khi giá xăng tăng tới 19% chỉ trong vòng một tuần.
Các nguồn tin thị trường cho biết tình trạng thiếu hụt hoặc gián đoạn cung ứng đã xuất hiện tại nhiều khu vực của Nga, từ Crimea đến một số địa phương ở Siberia. Chính quyền địa phương tại một số nơi đã phải công khai thừa nhận khó khăn về nguồn cung nhiên liệu.
Điều đáng chú ý là Nga không thay đổi mục tiêu chiến lược dài hạn với ngành dầu khí. Thay vào đó, Moscow đang thực hiện một loạt điều chỉnh mang tính linh hoạt nhằm duy trì cân bằng giữa xuất khẩu và nhu cầu nội địa. Theo Reuters, Nga đã lên kế hoạch tăng công suất vận hành các nhà máy lọc dầu còn hoạt động, đồng thời cắt giảm một phần xuất khẩu dầu thô để ưu tiên chế biến trong nước.
Nhiều chuyên gia Nga cho rằng đây là phản ứng hợp lý trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, nếu các cuộc tấn công tiếp tục kéo dài với cường độ cao, khả năng duy trì trạng thái cân bằng sẽ trở nên khó khăn hơn.
Những kịch bản với thị trường năng lượng Nga
Những khó khăn nội tại của ngành năng lượng Nga đang diễn ra đúng vào thời điểm phương Tây phát tín hiệu tăng cường sức ép kinh tế. Tại Hội nghị Thượng đỉnh G7 ở Evian (Pháp) hồi tháng 6, các nhà lãnh đạo đã thống nhất tiếp tục hỗ trợ Ukraine và xem xét mở rộng các biện pháp trừng phạt đối với lĩnh vực dầu khí Nga. Tuyên bố chung của G7 khẳng định đây là “thời điểm thích hợp” để áp dụng các biện pháp bổ sung nhằm gia tăng áp lực lên nền kinh tế thời chiến của Nga.
Các biện pháp đang được thảo luận bao gồm siết chặt hoạt động xuất khẩu dầu, hạn chế các kênh vận chuyển và tăng cường kiểm soát đối với các giao dịch liên quan đến dầu khí Nga. Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump cũng phát tín hiệu Mỹ có thể khôi phục một số biện pháp trừng phạt mạnh hơn đối với ngành năng lượng Nga sau khi những lo ngại về nguồn cung dầu toàn cầu giảm bớt nhờ diễn biến tích cực tại Trung Đông.
Theo các tổ chức nghiên cứu năng lượng quốc tế, Nga vẫn sở hữu những lợi thế rất lớn: nguồn tài nguyên dồi dào, mạng lưới xuất khẩu sang châu Á ngày càng mở rộng và khả năng thích ứng đáng kể trước các biện pháp trừng phạt. Vì vậy, không có cơ sở để cho rằng ngành dầu khí Nga sẽ rơi vào khủng hoảng mang tính hệ thống.
Tuy nhiên, điều đang thay đổi là cấu trúc rủi ro. Trước đây, thách thức chủ yếu đến từ thị trường và chính sách trừng phạt. Hiện nay, các cuộc tấn công UAV đã bổ sung thêm một chiều kích an ninh mới, khiến hạ tầng năng lượng trở thành mục tiêu trực tiếp của chiến tranh.
Từ góc nhìn dài hạn, việc Nga phải tính đến phương án nhập khẩu xăng bằng đường biển là biểu hiện rõ nét cho thấy năng lượng không còn đơn thuần là lĩnh vực kinh tế mà đã trở thành một thành tố của cuộc cạnh tranh chiến lược. Quyết định này có thể chỉ mang tính tạm thời về mặt kỹ thuật, nhưng lại mang ý nghĩa biểu tượng rất lớn: lần đầu tiên kể từ khi xung đột bùng nổ, một cường quốc xuất khẩu năng lượng hàng đầu thế giới buộc phải điều chỉnh chính sách để đối phó với những tác động trực tiếp từ chiến trường.
Diễn biến trong những tháng tới sẽ cho thấy liệu Nga có thể nhanh chóng khôi phục năng lực lọc hóa dầu và ổn định thị trường nhiên liệu nội địa hay không. Nhưng ngay từ lúc này, có thể khẳng định rằng chiến dịch UAV của Ukraine đã mở ra một mặt trận mới, nơi năng lượng trở thành mục tiêu tác chiến và đồng thời là thước đo sức bền chiến lược của cả hai bên trong cuộc xung đột kéo dài nhất châu Âu kể từ sau Chiến tranh Lạnh.
Tin Gốc: Dân Trí
